Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 77

Devanagari script

नाग्निमांद्यं नैव शूलं न मेहो न प्रवाहिका । न मूत्रकृच्छ्रं ना पामा पानायस्यास्य सेवनात्

Transliteration

nāgnimāṃdyaṃ naiva śūlaṃ na meho na pravāhikā | na mūtrakṛcchraṃ nā pāmā pānāyasyāsya sevanāt

Translation

ଏହି ଜଳ ପାନ-ସେବନ କଲେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ନାହିଁ, ଶୂଳବେଦନା ନାହିଁ, ମୂତ୍ରରୋଗ ନାହିଁ, ପ୍ରବାହିକା/ଅତିସାର ନାହିଁ; ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ପାମା (ଖଜୁଲି) ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Word by Word

• न: not
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अग्निमान्द्यम्: weak digestive fire
• अग्निमान्द्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि + मान्द्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (agner māndyam)

• न: not
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• एव: indeed/at all
• एव: (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• शूलम्: colic/pain
• शूलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: nor
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• मेहः: urinary disorder/diabetes
• मेहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: nor
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• प्रवाहिका: dysentery/diarrhea
• प्रवाहिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रवाहिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: nor
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• मूत्रकृच्छ्रम्: difficulty in urination
• मूत्रकृच्छ्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूत्र + कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (mūtrasya kṛcchram)

• न: nor
• न: (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• आ: even/also
• आ: (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/पूरक-अव्यय; ‘also/even’ (used with negation: nā …)

• पामा: scabies/itch
• पामा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पानाय: for drinking
• पानाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; प्रयोजन-चतुर्थी

• अस्य: of this (water/well)
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of this’

• सेवनात्: from the use/consumption
• सेवनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: सेवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/अपादाने (ablative of cause)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kālodaka-kūpa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Sages/audience of tīrtha-yātrā instruction

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim drinks a small measure of well-water; a subtle inner ‘fire’ (agni) motif brightens in the abdomen, symbolizing digestion restored; nearby, attendants offer simple sattvic food and water pots.

Characters & Entities

• Kālodaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya frames sacred geography as compassionate and protective, where devotion is mirrored by wellbeing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kālodaka/Kālatamodaka tirtha-water of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sevana for pāna—regularly taking the tirtha water for drinking.