Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

Devanagari script

ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

Transliteration

brahmanārāyaṇeṃdrāṇāmādityāpyarasāṃ tathā | bhuvanāni vicitrāṇi yuddhaṃ ca pramathāsuram

Translation

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ନାରାୟଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଚିତ୍ର ଭୁବନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲା; ପ୍ରମଥ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲା।

Word by Word

• ब्रह्मनारायणेंद्राणाम्: of Brahmā, Nārāyaṇa, and Indra
• ब्रह्मनारायणेंद्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + नारायण + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व (ब्रह्मा च नारायणः च इन्द्रः च); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• आदित्याप्सरसाम्: of the Ādityas and the Apsarases
• आदित्याप्सरसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आदित्य + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व (आदित्याः च अप्सरसः च); स्त्रीलिङ्ग (अप्सरस्-प्रधान), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: and likewise/also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अन्वय) — ‘also/likewise’

• भुवनानि: worlds/realms
• भुवनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• विचित्राणि: variegated, wondrous
• विचित्राणि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (भुवनानि)

• युद्धम्: battle
• युद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय) — ‘and’

• प्रमथासुरम्: the Pramatha-Asura (demon among/against the Pramathas)
• प्रमथासुरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (प्रमथानां असुरः/प्रमथैः सह युद्ध्यमानः इति सन्दर्भे); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame)

Visual Art Cues

Scene: A panoramic inner-vision: distinct luminous ‘courts’ of Brahmā, Nārāyaṇa, Indra; radiant Ādityas; dancing Apsarases—while simultaneously the pramatha-asura battle rages, all seen within Rudra’s body.

Characters & Entities

• Brahmā
• Nārāyaṇa
• Indra
• Ādityas
• Apsarases
• Pramatha
• Asura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All divine domains are encompassed within Rudra—suggesting that pilgrimage and devotion find their highest anchor in Śiva’s all-containing reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred context; this verse emphasizes universal vision rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.