Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 35

Devanagari script

कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः

Transliteration

kaḥ kāmena na nirjitastrijagatāṃ puṣpāyudhenāpyaho kaḥ krodhasyavaśaṃgato nanaca ko lobhena saṃmohitaḥ | yoṣillocanabhallabhinnahṛdayaḥ ko nāptavānāpadaṃ ko rājyaśriyamāpyanāṃdhapadavīṃ yātopi sallocanaḥ

Translation

ଆହୋ! ତ୍ରିଜଗତକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ପୁଷ୍ପାୟୁଧ କାମ କାହାକୁ ଜୟ କରିନାହିଁ? କ୍ରୋଧର ବଶକୁ କିଏ ଯାଇନାହିଁ, ଲୋଭରେ କିଏ ମୋହିତ ହୋଇନାହିଁ? ଯୋଷିତ୍‌ର ନୟନ-ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୃଦୟ କାହାର ଆପଦ ନ ଆଣିଛି? ଏବଂ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଚକ୍ଷୁ ଥାଇ ସୁଦ୍ଧା, ଅନ୍ଧପଥକୁ କିଏ ଯାଇନାହିଁ?

Word by Word

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); प्रश्नवाचक (interrogative)

• कामेन: by desire
• कामेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (M., Instr., Sg.)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• निर्जितः: conquered
• निर्जितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि (धातु) + निर् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (PPP: 'conquered')

• त्रि-जगताम्: of the three worlds
• त्रि-जगताम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Neut., Gen., Pl.); द्विगु-समासः ('three worlds')

• पुष्प-आयुधेन: by the flower-weaponed (Kāma)
• पुष्प-आयुधेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Neut., Instr., Sg.); तत्पुरुषः ('flower-weapon' = Kāma)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• अहो: alas!/indeed!
• अहो: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयार्थक-अव्यय (exclamation)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)

• क्रोधस्य: of anger
• क्रोधस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (M., Gen., Sg.)

• वशम्: control, sway
• वशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (M., Acc., Sg.)

• गतः: gone into, fallen under
• गतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (gone/come)

• ननु: indeed
• ननु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ननु (अव्यय)
• Form: प्रश्न/निश्चयार्थक-अव्यय (indeed?/surely)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)

• लोभेन: by greed
• लोभेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (M., Instr., Sg.)

• संमोहितः: deluded
• संमोहितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संमोहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह् (धातु) + सम् + णिच् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: 'deluded')

• योषित्-लोचन-भल्ल-भिन्न-हृदयः: whose heart is pierced by the arrow of women's eyes
• योषित्-लोचन-भल्ल-भिन्न-हृदयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: योषित् (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक) + भल्ल (प्रातिपदिक) + भिन्न (कृदन्त; √भिद् + क्त) + हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); बहुपद-तत्पुरुषः ('heart split by the arrow of a woman's eyes')

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• आप्तवान्: has obtained/met
• आप्तवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप् (धातु) + क्तवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfective participle: 'having obtained')—वाक्ये क्रियार्थे (used predicatively)

• आपदम्: misfortune, calamity
• आपदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.)

• राज्य-श्रियम्: royal fortune
• राज्य-श्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः ('splendour of kingship')

• आप्य: having obtained
• आप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √आप् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त-समकक्ष)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): 'having obtained'

• अन्ध-पदवीं: blind course/ruinous state
• अन्ध-पदवीं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्ध (प्रातिपदिक) + पदवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F., Acc., Sg.); कर्मधारयः ('blind path/condition')

• यातः: gone (to)
• यातः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √या (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (gone)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (even/also)

• स-लोचनः: though having eyes (i.e., not blind)
• स-लोचनः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/प्रातिपदिक 'with') + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M., Nom., Sg.); बहुव्रीहिः ('having eyes' i.e., though seeing)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa default dialogue frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic allegory: Kāma as a flower-weaponed archer aiming at beings of all stations; Krodha as a red storm seizing minds; Lobha as a net of gold coins; a king with a crown walks toward a dark pit labeled ‘andha-padavī’ despite open eyes; in the distance, Kāśī’s lamps offer a clear path.

Characters & Entities

• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The great enemies—desire, anger, and greed—blind even the powerful; vigilance and self-mastery are essential for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) is the overarching sacred setting in the Kāśī-khaṇḍa, though this verse itself is a universal ethical reflection.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse prescribes inner discipline: conquering kāma, krodha, and lobha.