Adhyaya 14

Verse 1

गणावूचतुः । अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया । अस्यां वसंति सततं रुद्रभक्तास्तपोधनाः

ଗଣମାନେ କହିଲେ—ଅଲକାପୁରୀର ପୁରୋଭାଗରେ ‘ଐଶାନୀ’ ନାମକ ମହାମଙ୍ଗଳମୟୀ ନଗରୀ ଅଛି। ସେଠାରେ ସଦା ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ, ତପୋଧନ ତପସ୍ବୀମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 2

शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः । शिवसात्कृतकर्माणः शिवपूजारताः सदा

ସେମାନେ ଶିବସ୍ମରଣରେ ଲୀନ, ଶିବବ୍ରତରେ ପରାୟଣ। ସେମାନଙ୍କ କର୍ମ ଶିବାର୍ପିତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ରତ।

Verse 3

साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः । तेऽत्र रुद्रपुरे रम्ये रुद्ररूपधरा नराः

‘ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ ହେଉ’ ଏହି ଅଭିଲାଷାରେ ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହି ରମ୍ୟ ରୁଦ୍ରପୁରରେ ସେ ନରମାନେ ରୁଦ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 4

अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै । रुद्राः परिवृढाश्चात्र त्रिशूलोद्यतपाणयः

ଅଜୈକପାଦ ଓ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ; ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସବୁ ପରାକ୍ରମୀ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଉଦ୍ୟତ ହସ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 5

पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते । प्रयच्छंति वरान्नित्यं शिवभक्तजने वराः

ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦେବଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ଅଷ୍ଟପୁରୀକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ବରଦାନ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 6

एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । ईशानेशं महालिंगं परिस्थाप्य शुभप्रदम्

ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରାଗଲା; ଏବଂ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଶୁଭପ୍ରଦ ‘ଈଶାନେଶ’ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 7

ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः । एकादशाप्येकचरा जटामुकुटमंडिताः

ଈଶାନେଶଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେଇ ଐଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଇ ଏକାଦଶଜନ ଏକରୂପେ ଏକସାଥି ଚରନ୍ତି, ଜଟାମୁକୁଟରେ ମଣ୍ଡିତ।

Verse 8

भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः । असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतलम्

ସେମାନଙ୍କର ଭାଳରେ ନେତ୍ର, କଣ୍ଠ ନୀଳ, ଅଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ବୃଷଭଚିହ୍ନିତ। ଭୂତଳରେ ଏପରି ଅସଂଖ୍ୟ ସହସ୍ର ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।

Verse 9

तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः । ईशानेशं समभ्यर्च्य काश्यां देशांतरेष्वपि

ସେମାନେ ଏହି ପୁରୀର ଐଶାନ୍ୟ ଭାଗରେ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ସମ୍ପନ୍ନ। କାଶୀରେ ଈଶାନେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 10

विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामीशानेशं यजंति ये

ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୁରୋହିତ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଯେମାନେ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଈଶାନେଶଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 11

त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम् । कृत्वा जागरणं रात्रावीशानेश्वर संनिधौ

ଯେମାନେ ଈଶାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରାତିଭରି ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯିବେ।

Verse 12

उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः । स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्

ଏପରି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଯେ କେହି ଉପବାସ କରେ, ସେ ପୁଣି ଗର୍ଭଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁଗଣମାନେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି କଥା ଶୁଣେ।

Verse 13

शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम् । आह्लादयंतीं बहुशः समं सर्वेंद्रियैर्मनः

ଶିବଶର୍ମା ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରିକାକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ବାରମ୍ବାର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା।

Verse 14

चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ । पप्रच्छ शिवशर्मा तौ प्रोचतुस्तं च तौ द्विजम्

ବାରମ୍ବାର ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଶିବଶର୍ମା ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଗଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହା କେଉଁ ଲୋକ?” ତେବେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 15

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः । पीयूषवर्षिभिर्यस्य करैराप्याय्यते जगत्

ଗଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଶିବଶର୍ମା! ଏହା କଳାନିଧି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଲୋକ। ତାଙ୍କର ଅମୃତବର୍ଷୀ କିରଣରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୋଷିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 16

पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसात्पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः

ହେ ବିପ୍ର! ସୋମଙ୍କ ପିତା ଭଗବାନ ଋଷି ଅତ୍ରି। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ମାନସରୁ ଅତ୍ରି ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 17

अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा । त्रीणिवर्षसहस्राणि दिव्यानीतीह नौ श्रुतम्

ପୂର୍ବେ ସେ ‘ଅନୁତ୍ତର’ ନାମକ ତପ କରିଥିଲେ। ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ତପ ଆଚରଣ କଲେ—ଏହିପରି ଆମେ ଏଠାରେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 18

ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत् । नेत्राभ्यां तच्च सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः

ତାଙ୍କର ରେତ ଊର୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ସୋମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ପରେ ତାହା ନୟନଦ୍ୱୟରୁ ସ୍ରବିତ ହୋଇ, ଦଶଧାରାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କଲା।

Verse 19

तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः । समेत्य धारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्

ତାପରେ ବିଧିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଦଶ ଦେବୀ ସେହି ଗର୍ଭକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः । ततस्ताभिः सजूः सोमो निपपात वसुंधराम्

ଯେତେବେଳେ ଦିଗମାନେ ସେହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ) ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 21

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

ପତିତ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତକାମନାରେ, ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରାଇଲେ।

Verse 22

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वो द्रुहिणश्चकारामुं प्रदक्षिणम्

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ସାଗରାନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକୋଇଶିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ।

Verse 23

तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । तथौषध्यः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्

ସୋମଙ୍କ ଯେ ପ୍ଲାବିତ ତେଜ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ସେଠାରୁ ଏମିତି ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 24

सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम् । तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश

ପୁନଃ ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଧିତ ହୋଇ, ସେହି ମହାଭାଗ (ସୋମ) — ହେ ମହର୍ଷେ — ପଦ୍ମଚକ୍ରର ଦଶ ଦଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ କଲେ।

Verse 25

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम् । संस्थाप्य लिंगममृतं चंद्रेशाख्यं स्वनामतः

ପରମ ପାବନ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ନିଜ ନାମରେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରେଶ’ ନାମକ ଅମର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 26

बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम् । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिनाकिनः

ପିନାକଧାରୀ ଦେବଦେବ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସୋମ ବୀଜ, ଔଷଧି ଓ ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଜନ୍ମମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 27

तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम् । यस्यांबुपानस्नानाभ्यां नरोऽज्ञातात्प्रमुच्यते

ସେଠାରେ ସେ ‘ଅମୃତୋଦକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ କୂପ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହାର ଜଳ ପାନ ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

ତୁଷ୍ଟ ଦେବଦେବ (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶିରୋମୁକୁଟରେ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ପରମ ଜଗତ୍-ସଞ୍ଜୀବିନୀ କଳାରୁ ଏକ କଳା ଗ୍ରହଣ କରି…

Verse 29

पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च । आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी

ପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ମାସେମାସେ କ୍ଷୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଏକେ କଳାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ପୋଷିତ ହୋଇ ପୁନଃ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଉଛନ୍ତି।

Verse 30

स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः । राजसूयं समाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्

ଏଭଳି ମହାରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୋମ—ସୋମତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସହସ୍ର-ଶତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 31

दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम् । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भो द्विज

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ସୋମ ତ୍ରିଲୋକସମ ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କଲେ—ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଜ୍ଞସଭାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରଦାନ କରି।

Verse 32

हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् । सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः

ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବ୍ରହ୍ମା, ଅତ୍ରି ଓ ଭୃଗୁ ଋତ୍ୱିଜ ହେଲେ; ଏବଂ ବହୁ ମୁନିଙ୍କ ସହ ହରି ସ୍ୱୟଂ ସେଠାରେ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 33

तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः । कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नवदेव्यः सिषेविरे

ତଂସିନୀ ଓ କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି ଓ ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନବଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।

Verse 34

उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा । प्राप सोम इति ख्यातिं दत्तां सोमेन शंभुना

ଅଧ୍ୱରକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉମାସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି, ସେ ‘ସୋମ’ ନାମକ ଖ୍ୟାତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଶମ୍ଭୁ ସୋମ-ହବି ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 35

तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम् । तत्रैव राजसूयं च चक्रे चंद्रेश्वराग्रतः

ସେଠାରେଇ ସୋମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେଇ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 36

तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः । सोमोस्माकं ब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः

ସେଠାରେଇ ପ୍ରୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ କଲାନିଧି ସୋମଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ସୋମ ଆମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ରାଜା; ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣା ତ୍ରିଲୋକସମ।’

Verse 37

तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः । देवेन प्रीतमनसा त्रैलोक्याह्लादहेतवे

ସେଠାରେଇ ସେ ଦେବଦେବଙ୍କ ‘ବିଲୋଚନ-ପଦ’ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନମନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଲୋକ ଆନନ୍ଦର ହେତୁ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 38

त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात् । जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्

‘ତୁମେ ମୋର ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି’—ଏଭଳି କୁହାଯାଇ, ସେଇ ତପୋବଳରେ ଜଗତ ତୁମ ଉଦୟ ପାଇ ସୁଖୋଦୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 39

त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम् । भानुतापपरीतं च परा ग्लानिं विहास्यति

ତୁମ ଅମୃତମୟ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ—ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଆବୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ପରମ ଗ୍ଲାନିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବ।

Verse 40

एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा । द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै

ଏହିପରି କହି ମହେଶାନ ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜରାଜ, ଏଠାରେ ତୁମେ କରିଥିବା ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପକୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 41

यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः । स्थापितं यत्त्विदं लिंगं मम चंद्रेश्वराभिधम्

ତୁମେ ମୋତେ ନିବେଦିତ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟାଫଳ-ତ୍ୟାଗ, ଏବଂ ମୋର ନାମ ‘ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତୁମେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା—ଏ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 42

ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक् । प्रतिमासं पंचदश्यां शुक्लायां सर्वगोप्यहम्

ଏହେତୁ ତୁମ ନାମଧାରୀ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ମୁଁ—ସୋମସ୍ୱରୂପ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ—ପ୍ରତିମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଏଠାରେ ବସିବି।

Verse 43

अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः । ततोत्र पूर्णिमायां तु कृता स्वल्पापि सत्क्रिया

ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟସହିତ ଏଠାରେ ଦିନରାତି ବସିବି; ତେଣୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ୱଳ୍ପ ସତ୍କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 44

जपहोमार्चनध्यानदानब्राह्मणभोजनम् । महापूजा च सा नूनं मम प्रीत्यै भविष्यति

ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନ, ଧ୍ୟାନ, ଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନ—ଏପରି ମହାପୂଜା ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପ୍ରୀତିର କାରଣ ହେବ।

Verse 45

जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् । ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्

ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ଆଦି କରାଇବା, ନୃତ୍ୟ‑ବାଦ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା, ଧ୍ୱଜାରୋପଣ ପରି କର୍ମ କରିବା ଏବଂ ତପସ୍ବୀ‑ଯତିମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା—ଏସବୁ ମହାପୂଜାର ଅଙ୍ଗ।

Verse 46

चंद्रेश्वरे कृतं सर्वं तदानंत्याय जायते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणु गुह्यं कलानिधे

ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟର କାରଣ ହୁଏ। ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି—ଶୁଣ ଏହି ଗୁହ୍ୟ, ହେ କଳାନିଧି ସୋମ।

Verse 47

अभक्ताय च नाख्येयं नास्तिकाय श्रुतिद्रुहे । अमावास्या यदा सोम जायते सोमवासरे

ଅଭକ୍ତଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶ୍ରୁତିଦ୍ରୋହୀ ନାସ୍ତିକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ସୋମ, ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ସୋମବାରେ ପଡ଼େ—

Verse 48

तदोपवासः कर्तव्यो भूतायां सद्भिरादरात् । कृतनित्यक्रियः सोम त्रयोदश्यां निशामय

ତେବେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଭୂତା ତିଥିରେ ଆଦରସହ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ହେ ସୋମ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କର।

Verse 49

शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् । नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च

ଶନି ପ୍ରଦୋଷରେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ନକ୍ତ‑ବ୍ରତ କରି ଏବଂ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 50

उपोष्य च चतुर्दश्यां कृत्वा जागरणं निशि । प्रातः सोमकुहूयोगे स्नात्वा चंद्रोदवारिभिः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରାତଃ ସୋମ‑କୁହୂ ଯୋଗ ଥିବାବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

उपास्य संध्यां विधिवत्कृतसर्वोदक क्रियः । उपचंद्रोदतीर्थेषु श्राद्धं विधिवदाचरेत्

ବିଧିମତେ ସନ୍ଧ୍ୟା‑ଉପାସନା କରି ସମସ୍ତ ଉଦକ‑କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପରେ ଉପ‑ଚନ୍ଦ୍ରୋଦା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

आवाहनार्घ्यरहितं पिंडान्दद्यात्प्रयत्नतः । वसुरुद्रादितिसुतस्वरूपपुरुषत्रयम्

ଆବାହନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ବିନା, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ‑ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷତ୍ରୟ ଭାବେ।

Verse 53

मातामहांस्तथोद्दिश्य तथान्यानपि गोत्रजान् । गुरुश्वशुरबंधूनां नामान्युच्चार्य पिंडदः

ମାତାମହମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗୋତ୍ରଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ପିଣ୍ଡଦାତା ଗୁରୁ, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 54

कुर्वञ्छ्राद्धं च तीर्थेस्मिञ्छ्रद्धयोद्धरतेखिलान् । गयायां पिंडदानेन यथा तुप्यंति पूर्वजाः

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 55

तथा चंद्रोदकुंडेऽत्र श्राद्धैस्तृप्यंति पूर्वजाः । गयायां च यथा मुच्येत्सर्वर्णात्पितृजान्नरः

ସେହିପରି ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦକୁଣ୍ଡରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୟାରେ ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃଋଣାଦି ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 56

तथा प्रमुच्यते चर्णाच्चंद्रोदे पिण्डदानतः । यदा चंद्रेश्वरं द्रष्टुं यायात्कोपि नरोत्तमः

ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରୋଦେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ (ପିତୃ)ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନରୋତ୍ତମ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରେ,

Verse 57

तदा नृत्यंति मुदितास्तत्पूर्वप्रपितामहाः । अयं चंद्रोदतीर्थेस्मिंस्तर्पणं नः करिष्यति

ତେବେ ତାଙ୍କ ବଂଶର ପୂର୍ବ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି— ‘ଏହି ପୁରୁଷ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦ ତୀର୍ଥରେ ଆମ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବ’ ବୋଲି।

Verse 58

अस्माकं मंदभाग्यत्वाद्यदि नैव करिष्यति । तदातत्तीर्थ संस्पर्शादस्मत्तृप्तिर्भविष्यति

‘ଆମ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟରୁ ଯଦି ସେ ତାହା ନ କରେ, ତଥାପି ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ଆମର ତୃପ୍ତି ହେବ’ ବୋଲି।

Verse 59

स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये । एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती । संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः

ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ଯଦି ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ନ କରେ, ତଥାପି ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଅତି କମରେ ଦର୍ଶନ କରିବ। ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବ୍ରତୀ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ଯତିମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି, ତାପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

एवं व्रते कृते काश्यां सदर्शे सोमवासरे । भवेदृणत्रयान्मुक्तो मृगांकमदनुग्रहात्

ଏହିପରି କାଶୀରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସୋମବାର ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ମୃଗାଙ୍କ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ)ଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 61

अत्र यात्रा महाचैत्र्यां कार्या क्षेत्रनिवासिभिः । तारकज्ञानलाभाय क्षेत्रविघ्ननिवर्तिनी

ଏଠାରେ ମହାଚୈତ୍ରୀ ସମୟରେ କ୍ଷେତ୍ରନିବାସୀମାନେ ଯାତ୍ରା-ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ତାରକ-ଜ୍ଞାନ ଦେଇ କ୍ଷେତ୍ରାନ୍ତର୍ଗତ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 62

चंद्रेश्वरं समभ्यर्च्य यद्यन्यत्रापि संस्थितः । अघौघपटलीं भित्त्वा सोमलोकमवाप्स्यति

ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ, କେହି ଅନ୍ୟତ୍ର ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପର ଘନ ସମୂହକୁ ଭେଦି ସୋମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 63

कलौ चंद्रेशमहिमा नाभाग्यैरवगम्यते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं निशापते

କଳିଯୁଗରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଚନ୍ଦ୍ରେଶଙ୍କ ମହିମା ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ; ହେ ନିଶାପତେ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ), ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପରମ ଗୁହ୍ୟ କଥା କହିବି।

Verse 64

सिद्धयोगीश्वरं पीठमेतत्साधकसिद्धिदम् । सुरासुरेषु गंधर्व नागविद्याधरेष्वपि

ଏହା ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପୀଠ, ଯାହା ସାଧକମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଦେବ-ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 65

रक्षोगुह्यकयक्षेषु किंनरेषु नरेषु च । सप्तकोट्यस्तु सिद्धानामत्र सिद्धा ममाग्रतः

ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସାତ କୋଟି ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ମୋ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 66

षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह । चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्

ଯେ ଛଅ ମାସ ନିୟତ ଆହାର ରଖି ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ।

Verse 67

सिद्धयोगीश्वरी साक्षाद्वरदा तस्य जायते । तवापि महती सिद्धिः सिद्धयोगीश्वरीक्षणात्

ସିଦ୍ଧଯୋଗୀଶ୍ୱରୀ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାହାକୁ ବର ଦିଅନ୍ତି; ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧଯୋଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରୁ ମହା ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ।

Verse 68

संति पाठान्यनेकानि क्षितौ साधकसिद्धये । परं योगीश्वरी पीठाद्भूपृष्ठेनाशु सिद्धिदम्

ପୃଥିବୀରେ ସାଧକମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀଶ୍ୱରୀ ପୀଠ ସେସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦିଏ।

Verse 69

यत्र चंद्रेश्वरं लिंगं त्वयेदं स्थापितं शशिन् । इदमेव हि तत्पीठमदृश्यमकृतात्मभिः

ହେ ଶଶିନ୍! ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛ, ସେଠା ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ପୀଠ—ଅକୃତାତ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ରହେ।

Verse 70

जितकामा जितक्रोधा जितलोभस्पृहास्मिताः । योगीश्वरीं प्रपश्यंति मम शक्तिपरां हिताम्

ଯେମାନେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଅହଂକାରକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ପରମ ହିତକାରୀ ଶକ୍ତି—ଯୋଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 71

ये तु प्रत्यष्टमि जनास्तथा प्रति चतुर्दशि । सिद्धयोगीश्वरीपीठे पूजयिष्यंति भाविताः

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସିଦ୍ଧଯୋଗୀଶ୍ୱରୀ-ପୀଠରେ ପୂଜା କରନ୍ତି,

Verse 72

अदृष्टरूपां सुभगां पिंगलां सर्वसिद्धिदाम् । धूपनैवेद्यदीपाद्यैस्तेषामाविर्भविष्यति

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ—ସାଧାରଣତଃ ଅଦୃଶ୍ୟରୂପା—ଶୁଭଦାୟିନୀ ପିଙ୍ଗଲା, ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ, ଧୂପ-ନୈବେଦ୍ୟ-ଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ପ୍ରକଟ ହେବେ।

Verse 73

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तस्मै चंद्रमसे द्विज । अंतर्हितो महेशानस्तत्र वैश्वेश्वरे पुरे

ଏପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ଶମ୍ଭୁ—ମହେଶାନ—ସେଠାରେ ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱର-ପୁରୀ (କାଶୀ) ରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ।

Verse 74

तदारभ्य च लोकेऽस्मिन्द्विजराजोधिपोभवत् । दिशोवितिमिराः कुर्वन्निजैः प्रसृमरैः करैः

ସେତେବେଳୁ ଏହି ଲୋକରେ ଚନ୍ଦ୍ର ‘ଦ୍ୱିଜରାଜ’ ହୋଇ ଅଧିପତି ହେଲେ; ନିଜ ଦୂରପ୍ରସାରୀ କିରଣଦ୍ୱାରା ଦିଗମାନଙ୍କୁ ତମୋରହିତ କରିଦେଲେ।

Verse 75

सोमवारव्रतकृतः सोमपानरता नराः । सोमप्रभेणयानेन सोमलोकं व्रजंति हि

ଯେ ନରମାନେ ସୋମବାର ବ୍ରତ କରି ସୋମପାନରେ ରତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମୟ ବିମାନରେ ନୀତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ସୋମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 76

चंद्रेश्वरसमुत्पत्तिं तथा चांद्रमसं तपः । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या चंद्रलोके स इज्यते

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶୁଣେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 77

अगस्तिरुवाच । शिवशर्मणि शर्मकारिणीं प थि दिव्ये श्रमहारिणीं गणौ । कथयंतौ तु कथामिमां शुभामुडुलोकं परिजग्मतुस्ततः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ଶ୍ରମ ହରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ଗଣ, ଏହି ଶୁଭ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରୁ ଉଡୁଲୋକ (ନକ୍ଷତ୍ରଲୋକ)କୁ ଗଲେ।