Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

Transliteration

sapāradārairvyasanairebhiḥ kotra na khaṃḍitaḥ | yadyanmadhye gṛhe paśyettattannītvā sudurmatiḥ

Translation

ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ ସହିତ ଏହି ବ୍ୟସନମାନେ ଲୋକରେ କାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ନଦିଅନ୍ତି? ଘର ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଯାହା ଦେଖୁଥିଲା, ସେ ସବୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ମତି।

Word by Word

• स: together with
• स: Sahartha (Accompaniment)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचनार्थे? (पाठे ‘स’ उपसर्गवत्—‘सह’ अर्थे)

• पारदारैः: with others' wives
• पारदारैः: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: पर + दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (परस्य दाराः = others' wives)

• व्यसनैः: by vices
• व्यसनैः: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: व्यसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• एभिः: by these
• एभिः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• उत्र: there
• उत्र: Desha-adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: उत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: there)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• खण्डितः: ruined, broken
• खण्डितः: Karta (Predicate/विशेष्य-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: खण्ड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (broken/ruined)

• यदि: if
• यदि: Condition
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तवाचक अव्यय (conditional)

• यत्: whatever (thing)
• यत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• मध्ये: in the middle/inside
• मध्ये: Adhikarana (Locus)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Locus)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पश्येत्: might see
• पश्येत्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तत्: that (each)
• तत्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (each and every)

• नीत्वा: having taken away
• नीत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): having taken/led away

• सुदुर्मतिः: the very wicked-minded (man)
• सुदुर्मतिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सु + दुर् + मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (अत्यन्तं दुर्मतिः = very evil-minded)

Speaker

Unspecified narrator (within Skanda’s Kāśīkhaṇḍa discourse to Agastya-context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ruined household: broken storage jars, a man stealthily taking valuables, family members distressed; shadowy hints of illicit liaison; the broader message—these vices shatter anyone.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vices—especially adultery and theft—destroy a person’s integrity and social standing; dharma protects the household through restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse functions as ethical teaching within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī milieu.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it condemns destructive behaviors rather than prescribing a rite.