Adhyaya 39

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि कपितीर्थस्य वैभवम् । तत्तीर्थं सकलैः पूर्वं गंधमादनपर्वते

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ କପିତୀର୍ଥର ବୈଭବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ପୁରାତନ କାଳରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ସେ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 2

सर्वेषामुपकाराय कपिभिर्निर्मितं द्विजाः । रावणादिषु रक्षःसु हतेषु तदनंतरम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କପିମାନେ ଏହା ନିର୍ମାଣ କଲେ—ରାବଣ ଆଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ ହେବା ପରେ ସତ୍ୱର।

Verse 3

तीर्थं निर्माय तत्रैव सस्नुस्ते कपयो मुदा । तीर्थाय च वरं प्रादुः कपयः कामरूपिणः

ତୀର୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରି କପିମାନେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏବଂ କାମରୂପୀ କପିମାନେ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଏକ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 4

अस्मिंस्तीर्थे निमग्ना ये भक्तिप्रवणचेतसः । ते सर्वे मुक्तिभाजः स्युर्महापातकमोचिताः

ଭକ୍ତିପ୍ରବଣ ଚିତ୍ତରେ ଯେମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ନିମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

अत्र तीर्थे निमग्नानां न स्यान्नरकजं भयम् । अत्र स्नाता नराः सर्वे दारिद्रयं नाप्नुवंति हि

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ନିମଗ୍ନ ହେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ନରକଜନ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 6

अत्र तीर्थे निमग्नानां यमपीडापि नो भवेत् । कपितीर्थं प्रयास्येऽहमिति यः सततं ब्रुवन्

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ନିମଗ୍ନ ହେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ଯମପୀଡା ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ସଦା ‘ମୁଁ କପିତୀର୍ଥକୁ ଯିବି’ ବୋଲି କହେ…

Verse 7

व्रजेच्छतपदं विप्राः स यायात्परमं पदम् । एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ଯଦି କେବଳ ଶତ ପଦ ମାତ୍ର ଯାଏ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମାନ ତୀର୍ଥ ପୂର୍ବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 8

एवं वरं तु ते दत्त्वा तीर्थायास्मै कपीश्वराः । रामं दाशरथिं सर्वे प्रणम्याथ ययाचिरे

ଏଭଳି ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ବର ଦେଇ, କପୀଶ୍ୱରମାନେ ସମସ୍ତେ ଦାଶରଥି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 9

स्वामिंस्त्वयास्मै तीर्थाय दीयतां वरमद्भुतम् । कपिभिः प्रार्थितो विप्रा रामचंद्रोऽतिहर्षितः

‘ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦିଆଯାଉ।’ କପିମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରୁ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 10

तत्तीर्थाय वरं प्रादात्कपीनां प्रीतिकारणात् । अत्र तीर्थे निमग्नानां गंगास्नानफलं लभेत्

କପିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିହେତୁ ଶ୍ରୀରାମ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ବର ଦେଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ନିମଜ୍ଜନ କରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 11

प्रयागस्नानजं पुण्यं सर्वतीर्थफलं तथा । अग्निष्टोमादियागानां फलं भूयादनुत्तमम्

ଏଠାରେ ପ୍ରୟାଗସ୍ନାନଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ସର୍ବତୀର୍ଥଫଳ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯାଗମାନଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 12

गायत्र्यादिमहामंत्रजपपुण्यं तथा भवेत् । गोसहस्रप्रदनृणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

ଏଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି ମହାମନ୍ତ୍ରଜପର ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେମାନେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवपूजाफलं लभेत्

ଏଠାରେ ଚାରି ବେଦର ପାରାୟଣଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପୂଜାଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

कपितीर्थाय रामोयं प्रादादेवं वरं द्विजाः । एवं रामेण दत्ते तु वरे तत्र कुतूहलात्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହିପରି ଶ୍ରୀରାମ କପିତୀର୍ଥକୁ ସେହି ଭଳି ବର ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବର ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ସେଠାରେ (ସମବେତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) କୁତୂହଳ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 15

षडर्धनयनो ब्रह्मा सहस्राक्षो यमस्तथा । वरुणोग्निस्तथा वायुः कुबेरश्चंद्रमा अपि

ବହୁ-ନୟନ ବ୍ରହ୍ମା, ସହସ୍ରନୟନ ଯମ, ଏବଂ ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, କୁବେର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 16

आदित्यो निरृतिश्चैव साध्याश्च वसवस्तथा । अन्येऽपि त्रिदशाः सर्वे विश्वेदेवादयस्तथा

ଆଦିତ୍ୟ, ନିରୃତି, ସାଧ୍ୟଗଣ ଓ ବସୁଗଣ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ—ବିଶ୍ୱେଦେବ ଆଦି—ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 17

अत्रिर्भृगुस्तथा कुत्सो गौतमश्च पराशरः । कण्वोऽगस्त्यः सुतीक्ष्णश्च विश्वामित्रादयोऽपरे

ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, କୁତ୍ସ, ଗୌତମ ଓ ପରାଶର; କଣ୍ୱ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଦି—ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 18

योगिनः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः । रामदत्तवरं तीर्थं श्लाघंते बहुधा तदा

ତେବେ ସନକାଦି ଯୋଗୀ ଓ ନାରଦାଦି ଦେବର୍ଷିମାନେ, ରାମଦତ୍ତ-ବରପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 19

सस्नुश्च तत्र तीर्थे ते सर्वाभीष्टप्रदायिनि । कपिभिर्निर्मितं यस्मादेतत्तीर्थमनुत्तमम्

ସେମାନେ ସେଠାରେ ସର୍ବାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ। କପିମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବାରୁ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 20

कपितीर्थमिति ख्यातिमतो लोके प्रयास्यति । इत्यप्यवोचंस्ते सर्वे देवाश्च मुनयस्तथा

“ଏହା ‘କପିତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ”—ଏପରି ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସ୍ୱରେ କହିଲେ।

Verse 21

तस्मादवश्यं गंतव्यं कपितीर्थं मुमुक्षुभिः । रंभा कौशिकशापेन शिलाभूता पुरा द्विजाः

ଏହିହେତୁ ମୋକ୍ଷକାମୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କପିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୂର୍ବେ କୌଶିକଙ୍କ ଶାପରେ ରମ୍ଭା ଶିଳାରୂପା ହୋଇଥିଲା।

Verse 22

तत्र स्नात्वा निजं रूपं प्रपेदे च दिवं ययौ । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପୁନଃ ପାଇଲା ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା। ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, କୌଶିକ କେଉଁ କାରଣରୁ ରମ୍ଭାକୁ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ ସେ ସୁରାଙ୍ଗନା ଶିଳାରୂପା ହୋଇ କପିତୀର୍ଥକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଲା? ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏ ସବୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 24

श्रीसूत उवाच । विश्वामित्राभिधो राजा प्रागभूत्कुशिकान्वये

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ କୁଶିକ ବଂଶରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 25

स कदाचिन्महाराजः सेनापरिवृतो बली । मेदिनीं परिचक्राम राज्यवीक्षणकौतुकी

ଏକଦା ସେ ପରାକ୍ରମୀ ମହାରାଜ ସେନାପରିବୃତ ହୋଇ, ରାଜ୍ୟ-ପରିଦର୍ଶନର କୌତୁହଳରେ ପୃଥିବୀ ସାରା ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 26

अटित्वा स बहून्देशान्वसिष्ठस्याश्रमं ययौ । आतिथ्याय वृतः सोऽयं वसिष्ठेन महात्मना

ବହୁ ଦେଶ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 27

तथास्त्वित्यब्रवीत्सोयं दंडवत्प्रणतो नृपः । कामधेनुप्रभावेन विश्वामित्राय भूभुजे

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସେ ନୃପ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। କାମଧେନୁର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବରେ ଭୂପତି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ-ସତ୍କାର ହେଲା।

Verse 28

आतिथ्यमकरोद्विप्रा वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । कामधेनुप्रभावं वै ज्ञात्वा कुशिकनंदनः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦନ ବସିଷ୍ଠ ଆତିଥ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏବଂ କୁଶିକନନ୍ଦନ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) କାମଧେନୁର ସେଇ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି…

Verse 29

वसिष्ठं प्रार्थयामास कामधेनुमभीष्टदाम् । प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन प्रचकर्ष च तां बलात्

ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟଦାୟିନୀ କାମଧେନୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ନେଲେ।

Verse 30

कामधेनुविसृष्टैस्तु म्लेच्छाद्यैः स पराजितः । महादेवं समाराध्य तस्मादस्त्राण्यवाप्य च

କାମଧେନୁଠାରୁ ନିସ୍ସୃତ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଦି ସେନାଦ୍ୱାରା ସେ ପରାଜିତ ହେଲା। ପରେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇଲା।

Verse 31

वसिष्ठस्याश्रमं गत्वा व्यसृजच्छरसंचयान् । सर्वाण्यस्त्राणि मुमुचे ब्रह्मास्त्रं च नृपोत्तमः

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବାଣବର୍ଷା କଲା। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସେ ମୁକ୍ତ କଲା।

Verse 32

तानि सर्वाणि चास्त्राणि वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । एकेन ब्रह्मदंडेन निजघ्न स्वतपोबलात्

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟର ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ବସିଷ୍ଠ ନିଜ ତପୋବଳରେ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନାଶ କଲେ।

Verse 33

ततः पराजितो विप्रा विश्वामित्रोऽतिलज्जितः । ब्राह्मण्यावाप्तये स्वस्य तपः कर्तुं वनं ययौ

ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପରାଜିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପ କରିବାକୁ ବନକୁ ଗଲା।

Verse 34

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

କୌଶିକ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଓ ପଶ୍ଚିମାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ତିନି ଦିଗରେ ତପ ଆଚରଣ କଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ସେ ଦିଗରେ ମହାବିଘ୍ନମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 35

उत्तरां दिशमासाद्य हिमवत्पर्वतेऽमले । कौशिक्यास्सरितस्तीरे पुण्ये पापविनाशिनि

ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିର୍ମଳ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ, ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପବିନାଶିନୀ କୌଶିକୀ ନଦୀତଟେ ସେ ବସିଲେ।

Verse 36

दिव्यं वर्षसहस्रं तु निराहारो जितेंद्रियः । निरालोको जितश्वासो जितक्रोधः सुनिश्चलः

ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିରାହାର ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଲେ; ବିକ୍ଷେପରହିତ, ଶ୍ୱାସନିଗ୍ରହୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଚଳ ରହିଲେ।

Verse 37

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थः शिशिरे वारिषु स्थितः । वर्षास्वाकाशगो नित्यमूर्ध्वबाहुर्निराश्रयः

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଶିଶିରରେ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ବର୍ଷାକାଳେ ସଦା ଆକାଶତଳେ—ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକରି, ନିରାଶ୍ରୟ ରହିଲେ।

Verse 39

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ଓ ସୁମହାନ ତପ ଆଚରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ବିଗ୍ନମନା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବଗଣ, ଜଂଭାରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ, ରମ୍ଭାକୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 40

विश्वामित्रं तपस्यंतं विलोभय विचेष्टितैः । यथा तत्तपसो विघ्नो भविष्यति तथा कुरु

‘ତପସ୍ୟାରତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତୁମ ହାବଭାବ ଓ କଳାକୌଶଳରେ ମୋହିତ କର; ଯେପରି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ହେବ, ସେପରି କର।’

Verse 41

एवमुक्ता तदा रंभा देवैरिंद्रपुरोगमैः । प्रत्युवाच सुरान्सर्वान्प्रांजलिः प्रणता तदा

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ରମ୍ଭା କରଯୋଡି ପ୍ରଣତ ହୋଇ ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 42

रंभोवाच । अतिक्रूरो महाक्रोधो विश्वामित्रो महामुनिः । स शप्स्यते मां क्रोधेन बिभेम्यस्मादहं सुराः

ରମ୍ଭା କହିଲା—ହେ ସୁରମାନେ! ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ଓ ମହାକ୍ରୋଧୀ। କ୍ରୋଧରେ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବେ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି।

Verse 43

त्रायध्वं कृपया यूयं मां युष्मत्परिचारिकाम् । इत्युक्तो रंभया तत्र जंभारिस्ताम भाषत

“ଦୟାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପରିଚାରିକା,” ଏଭଳି ରମ୍ଭା ଅନୁରୋଧ କଲା। ତେବେ ସେଠାରେ ଜମ୍ଭାରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 44

इन्द्र उवाच । रंभे त्वया न भीः कार्या विश्वामित्रात्तपोधनात् । अहमप्यागमिष्यामि त्वत्सहायः समन्मथः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ରମ୍ଭେ! ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମନ୍ମଥଙ୍କ ସହ ତୁମ ସହାୟ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିବି।

Verse 45

कोकिलालापमधुरो वसन्तोऽप्यागमिष्यति । अतिसुंदररूपा त्वं प्रलोभय महामुनिम्

କୋଇଲିର ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ସହ ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆସିବ। ତୁମେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ—ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କର।

Verse 46

इतींद्रकथिता रंभा विश्वामित्राश्रमं ययौ । तद्दृष्टिगोचरा स्थित्वा ललितं रूपमास्थिता

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ରମ୍ଭା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଦାଁଡ଼ି ଲଲିତ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 47

सा मुनिं लोभयामास मनोहरविचेष्टितः । पिकोपि तस्मिन्समये चुकूजानंदयन्मनः

ସେ ମନୋହର ଭଙ୍ଗୀମାନେ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଲୋଭାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେହି ସମୟରେ କୋଇଲି ମଧ୍ୟ କୁହୁକୁହୁ କରି ଗାଇ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲା।

Verse 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

କୋଇଲିର ସ୍ୱର ଶୁଣି ଏବଂ ରମ୍ଭାକୁ ଦେଖି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ହୃଦୟ ସନ୍ଦେହରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲା। ଏହା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କୌଶଳ ବୋଲି ଜାଣି, ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ରମ୍ଭାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 49

विश्वामित्र उवाच । यस्मात्कोपयसे रंभे मां त्वं कोपजयैषिणम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— ହେ ରମ୍ଭେ! କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ମୋତେ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ କରୁଛ।

Verse 50

शिला भवात्र तस्मात्त्वं रंभे वर्षशतायुतम् । तदंतरे ब्राह्मणेन रक्षिता मोक्षमाप्स्यसि

ଏହେତୁ, ହେ ରମ୍ଭେ! ତୁମେ ଏଠାରେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଳା ହୋଇ ରୁହ। ସେ ମଧ୍ୟବେଳେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 51

विश्वामित्रस्य शापेन तदंते सा शिलाऽभवत् । बहुकालं शिलाभूता तस्थौ तस्याश्रमे द्विजाः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ଶେଷରେ ସେ ଶିଳା ହେଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବହୁକାଳ ଶିଳାରୂପେ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 52

विश्वामित्रोपि धर्मात्मा पुनस्तप्त्वा महत्तपः । लेभे वसिष्ठवाक्येन ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृपैः

ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ମହାତପ କଲେ; ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନରେ ରାଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 53

बहुकालं शिलाभूता रंभाप्यासीत्तदाश्रमे । तस्मिन्नेवाश्रमे पुण्ये शिष्योऽगस्त्यस्य संमतः

ବହୁକାଳ ରମ୍ଭା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ଶିଳାରୂପେ ରହିଥିଲା। ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମାନ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 54

श्वेतोनाम मुनिश्चक्रे मुमुक्षुः परमं तपः । चिरकालं तपस्तस्मिन्प्रकुर्वति महामुनौ

ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଜଣେ ମୁନି, ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛାରେ, ପରମ ତପ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ମହାମୁନି ଦୀର୍ଘକାଳ ସେଇ ତପରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ।

Verse 55

अंगारकेति विख्याता राक्षसी काचिदागता । तस्याश्रममतिक्रूरा मेघस्वनमहास्वना

ଅଙ୍ଗାରକୀ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ରାକ୍ଷସୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର, ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ମହାନାଦ କରୁଥିବା—ସେଇ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ।

Verse 56

मूत्ररक्तपुरीषाद्यैर्दूषयामास भीषणा । उपद्रवैस्तथा चान्यैर्बाधयामास तं मुनिम्

ସେଇ ଭୟଙ୍କରୀ ରାକ୍ଷସୀ ମୂତ୍ର, ରକ୍ତ, ପୁରୀଷ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ଅପବିତ୍ର କଲା; ଏବଂ ଏମିତି ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଲେଶଦାୟକ ବାଧାରେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପୀଡ଼ିତ କଲା।

Verse 57

अथ क्रुद्धो मुनिः श्वेतो वायव्यास्त्रेण योजयन् । शप्तां कुशिकपुत्रेण राक्षस्यै प्राक्षिपच्छिलाम्

ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶ୍ୱେତ ମୁନି ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି, କୁଶିକପୁତ୍ର (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ଶିଳାକୁ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 58

राक्षसी सा प्रदुद्राव वायव्यास्त्रेण योजिता । वायव्यास्त्रप्रयुक्तेन दृषदानुद्रुता च सा

ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା; ଏବଂ ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରେରିତ ଶିଳା-ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଧାଉଁଥିବା ପରି ଅନୁଧାବନ କଲା।

Verse 59

दक्षिणांबुनिधेस्तीरं धावति स्म भयार्दिता । धावन्तीमनुधावन्ती सा शिलास्त्रप्रयोजिता

ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ତଟକୁ ଦୌଡ଼ିଲା; ସେ ଦୌଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରୟୋଜିତ ଶିଳା-ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ତା’ ପଛେ ପଛେ ଧାଇଲା।

Verse 60

पपातोपरि राक्षस्या मज्जंत्याः कपितीर्थके । मृता सा राक्षसी तत्र शिलापातात्स्वमूर्द्धनि

କପିତୀର୍ଥକରେ ଡୁବୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀର ଉପରେ ଶିଳା ପଡ଼ିଲା; ସେଠାରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଳାପାତ ଲାଗି ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 61

विश्वामित्रेण शप्ता सा कपितीर्थे निमज्जनात् । शिलारूपं परित्यज्य रंभारूपमुपेयुषी

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତା ସେ କପିତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ଶିଳାରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନଃ ରମ୍ଭାରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 62

देवैः कुसुमधाराभिरभिवृष्टा मनोरमा । दिव्यं विमानमारूढा दिव्यांबरविराजिता

ଦେବମାନେ କୁସୁମଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 63

हारकेयूरकटकनासाभरणभूषिता । उर्वश्याद्यप्सरोभिश्च सखिभिः परिवारिता

ହାର, କେୟୂର, କଟକ ଓ ନାସାଭରଣରେ ଭୂଷିତା ସେ ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ସଖୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା।

Verse 64

कपितीर्थस्य माहात्म्यं प्रशंसन्ती पुनःपुनः । निषेव्य रामनाथं च शंकरं शशिभूषणम्

କପିତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେ ଶଶିଭୂଷଣ ଶଙ୍କର—ରାମନାଥଙ୍କୁ—ପୂଜା କଲା।

Verse 65

आखण्डलपुरीं रम्यां प्रययावमरावतीम् । राक्षसी सापि शापेन कुम्भजस्य महौजसः

ସେ ଆଖଣ୍ଡଳଙ୍କ ରମ୍ୟ ପୁରୀ ଅମରାବତୀକୁ ଗଲା; କିନ୍ତୁ ମହାଓଜସ୍ବୀ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)ଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇଥିଲା।

Verse 66

घृताची देववेश्या हि राक्षसीरूपमागता । साप्यत्र कपितीर्थाप्सु स्नानात्स्वं रूपमाययौ

ଘୃତାଚୀ ନାମ ଦେବବେଶ୍ୟା ରାକ୍ଷସୀ-ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା। ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କପିତୀର୍ଥର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପୁନଃ ପାଇଲା।

Verse 67

एवं रंभाघृताच्यौ ते कपितीर्थे निमज्जनात् । अगस्त्यशिष्यश्वेतस्य प्रसादाद्द्विजसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ରମ୍ଭା ଓ ଘୃତାଚୀ କପିତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ (ମୁକ୍ତ) ହେଲେ।

Verse 68

राक्षसीत्वं शिलात्वं च हित्वा स्वं रूपमागते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नातव्यं कपितीर्थके

ରାକ୍ଷସୀତ୍ୱ ଓ ଶିଳାତ୍ୱ—ଦୁହେଁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ କପିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः । प्राप्नोति कपितीर्थस्य स्नानजं फलमुत्तमम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ କପିତୀର୍ଥ-ସ୍ନାନଜନିତ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।