Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 70

Devanagari script

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Transliteration

aputriṇa stathā rūkṣāstejohīnā dvijottamāḥ | bhāradvājasagotreyāḥ pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ

Translation

ତଥା ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କେହି ଅପୁତ୍ର, ରୂକ୍ଷସ୍ୱଭାବୀ ଓ ତେଜୋହୀନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜସ ଗୋତ୍ରୀୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ପ୍ରବରଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।

Word by Word

• अपुत्रिणः: without sons
• अपुत्रिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्-पूर्वपद) + पुत्रिन् (प्रातिपदिक; पुत्र + इनि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; नञ्-समासः (कर्मधारयः), ‘अपुत्रिणः’ = पुत्ररहिताः; विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb: likewise)

• रूक्षाः: harsh/rough
• रूक्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रूक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्

• तेजोहीनाः: devoid of vigor/splendor
• तेजोहीनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक) + हीन (कृदन्त/प्रातिपदिक; √हा/हाण्-त्यागे, क्त/निष्ठा; अर्थे ‘वर्जित’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तेजः-हीन (तत्पुरुषः, ‘तेजसा हीनाः’); विशेषणम्

• द्विजोत्तमाः: best among the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—द्विज-उत्तम (कर्मधारयः, ‘श्रेष्ठा द्विजाः’)

• भारद्वाजसगोत्रेयाः: belonging to the Bhāradvāja gotra
• भारद्वाजसगोत्रेयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भारद्वाज (प्रातिपदिक) + स (सह/सम्-सम्बन्धार्थक पूर्वपद) + गोत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—भारद्वाज-स-गोत्रेय (तत्पुरुषः, ‘भारद्वाजगोत्रसम्बद्धाः’); विशेषणम्

• प्रवरैः: with pravaras
• प्रवरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• पञ्चभिः: with five
• पञ्चभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: (त्रिलिङ्ग), तृतीया (3rd), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम्

• युताः: endowed (joined)
• युताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युत (कृदन्त, √युज्/युजँ-योगे, निष्ठा/क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (endowed/connected)

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇya narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: dignified Bhāradvāja-gotra brāhmaṇas with sacred thread and ritual marks, yet some appear stern and dim in aura; beside them, a gentle luminous sage instructs, suggesting transformation from roughness to tejas through discipline.

Characters & Entities

• Bhāradvāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage markers exist alongside moral evaluation; dharma values tejas and character, not mere birth-identity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse continues a gotra–pravara catalog.

What ritualistic prescription is mentioned?

Five pravaras are noted for the Bhāradvāja gotra, relevant to ritual identification.