Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

Transliteration

vyāsa uvāca | evaṃ stutastadā viṣṇuḥ provāca madhuraṃ vacaḥ | tuṣṭo'smi dharma rājeṃdra ahaṃ stotreṇa te vibho

Translation

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ—“ହେ ଧର୍ମରାଜେନ୍ଦ୍ର, ହେ ବିଭୋ! ତୁମ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।”

Word by Word

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Prakara (Manner adjunct/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• प्रोवाच: spoke forth
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र-; परस्मैपद

• मधुरम्: sweet
• मधुरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• वचः: speech, words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धर्म: O Dharma
• धर्म: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (राजेन्द्र-सम्बोधनस्य पूर्वपदवत्)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• स्तोत्रेण: by the hymn
• स्तोत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Vyāsa (narrator); Viṣṇu (quoted speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa narrates: Viṣṇu, praised by Yama, responds with sweet words, declaring himself pleased by the hymn.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Viṣṇu
• Yama (Dharma-rāja)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional praise (stotra) offered with sincerity pleases Viṣṇu and draws divine response.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Dharmāraṇya-tīrtha, where the divine dialogue and blessings unfold.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recitation of a stotra (hymn of praise) is implicitly upheld as a potent devotional act.