Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 19

Devanagari script

अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता । सत्यं क्षमार्तवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम्

Transliteration

atasteṣveva vai yatnaḥ kartavyo dharmamicchatā | satyaṃ kṣamārtavaṃ dhyānamānṛśaṃsyamahiṃsanam

Translation

ଏହେତୁ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଆର୍ଜବ (ସରଳତା), ଧ୍ୟାନ, କରୁଣା ଓ ଅହିଂସା।

Word by Word

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुनिर्देशक-अव्यय (therefore/from that)

• तेषु: in those (things)
• तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; ‘in those (matters)’

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphasis)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/assuring particle)

• यत्नः: effort
• यत्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कर्तव्यः: must be done
• कर्तव्यः: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्तव्य (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः—तव्यत् (कृ धातोः), ‘to be done’

• धर्मम्: dharma
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इच्छता: by one who desires
• इच्छता: Karta (Agent (instr.)/कर्ता-तृतीया)
• Type: Adjective
• Root: इष् (धातु) → इच्छत् (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले परस्मैपदी शतृ-प्रत्यय; ‘by one desiring’

• सत्यम्: truthfulness
• सत्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सूच्यते—धर्माङ्गरूपेण)

• क्षमा: forbearance
• क्षमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ऋतवम्: straightforwardness (rectitude)
• ऋतवम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋतव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (आर्जव/ऋजुता-अर्थे)

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आनृशंस्यम्: compassion, non-cruelty
• आनृशंस्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनृशंस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहिंसनम्: non-violence
• अहिंसनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहिंसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A mandala-like depiction of six virtues as petals around a central Dharma-lotus; a meditator sits at the center, radiating calm, with scenes of truthfulness, forgiveness, compassion, and non-violence around.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is built through a disciplined commitment to truth, forgiveness, sincerity, meditation, compassion, and non-violence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse lists universal virtues rather than a place-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditation (dhyāna) is explicitly prescribed, alongside ethical observances like satya and ahiṃsā.