Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 63

Devanagari script

ब्रह्मविष्णुशिवैश्चैव पूजिता ये द्विजोत्तमाः ते । षां ये विमुखाः शूद्रा रौरवे निवसंति ते

Transliteration

brahmaviṣṇuśivaiścaiva pūjitā ye dvijottamāḥ te | ṣāṃ ye vimukhāḥ śūdrā raurave nivasaṃti te

Translation

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ଯେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିମୁଖ ଓ ବିଦ୍ୱେଷୀ, ସେମାନେ ‘ରୌରବ’ ନରକରେ ବସନ୍ତି।

Word by Word

• ब्रह्मविष्णुशिवैः: by Brahmā, Viṣṇu and Śiva
• ब्रह्मविष्णुशिवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + विष्णु + शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (ब्रह्म-विष्णु-शिव)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• पूजिताः: worshipped
• पूजिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (dvijottamāḥ)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यः-तद् (relative pronoun)

• द्विजोत्तमाः: best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष (श्रेष्ठाः द्विजेषु)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तद्-प्रत्यय (correlative)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• विमुखाः: turned away/hostile
• विमुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (शूद्राः)

• शूद्राः: Śūdras
• शूद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• रौरवे: in Raurava (hell)
• रौरवे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रौरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (स्थान/नरकनाम), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• निवसन्ति: dwell/live
• निवसन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Narrator (contextual; likely Brahmā’s discourse within Dharmāraṇya Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (King)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: revered dvijottamas being honored by the Trimūrti, while an offender turns away; in the background, the grim imagery of Raurava as a warning.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viṣṇu
• Śiva
• Dvijottama
• Raurava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma emphasizes honoring the righteous and learned; hostility toward them is portrayed as a grave fault with severe karmic consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Dharmāraṇya Māhātmya (the glorification of Dharmāraṇya), though this verse itself states an ethical warning rather than a site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is prescribed here; the verse focuses on conduct (ācāra) and its karmic result.