Adhyaya 4

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मराजस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा यमदूतानां न भयं विद्यते क्वचित्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏବେ ପରେ ମୁଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ତାହା ଶୁଣିଲେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଭୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ, ରହେ ନାହିଁ।

Verse 2

धर्मराजेन सा दृष्टा वर्द्धनी च वराप्सरा । महत्यरण्ये का ह्येषा सुन्दरांग्यतिसुन्दरी

ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବର୍ଦ୍ଧନୀ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାକୁ। ସେଇ ମହାଅରଣ୍ୟରେ (ସେ ଭାବିଲେ)—‘କିଏ ଏହି, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ଅତିସୁନ୍ଦରୀ?’

Verse 3

निर्मानुषवनं चेदं सिंहव्याघ्रभयानकम् । आश्चर्यं परमं ज्ञात्वा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

‘ଏହି ବନ ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ସିଂହ-ବ୍ୟାଘ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର।’ ଏହାକୁ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି ଧର୍ମରାଜ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 4

धर्मराज उवाच । कस्मात्त्वं मानिनि ह्येका वने चरसि निर्जने । कस्मात्स्थानात्समायाता कस्य पत्नी सुशोभने

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ହେ ମାନିନୀ! ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ତୁମେ ଏକା କାହିଁକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ? ତୁମେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଛ, ହେ ସୁଶୋଭନେ! ତୁମେ କାହାର ପତ୍ନୀ?

Verse 5

सुता त्वं कस्य वामोरु अतिरूपवती शुभा । मानुषी वाथ गंधर्वी अमरी वाथ किंनरी

ହେ ବାମୋରୁ, ହେ ଶୁଭେ, ଅତିରୂପବତୀ! ତୁମେ କାହାର କନ୍ୟା? ତୁମେ ମାନବୀ କି, ଗନ୍ଧର୍ବୀ କି, ଦେବୀ କି, ନା କିନ୍ନରୀ?

Verse 6

अप्सरा पक्षिणी वाथ अथवा वनदेवता । राक्षसी वा खेचरी वा कस्य भार्या च तद्वद

ତୁମେ ଅପ୍ସରା କି, ପକ୍ଷିଣୀ କି, ନା ବନଦେବତା? କି ରାକ୍ଷସୀ, କି ଖେଚରୀ? ସେହିପରି କହ—ତୁମେ କାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା?

Verse 7

सत्यं च वद मे सुभ्रूरित्याहार्कसुतस्तदा । किमिच्छसि त्वया भद्रे किं कार्यं वा वदात्र वै

ତେବେ ଅର୍କସୁତ (ଧର୍ମରାଜ) କହିଲେ—ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଏଠାରେ ତୁମର କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ—ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।

Verse 8

यदिच्छसि त्वं वामोरु ददामि तव वांछितम्

ହେ ବାମୋରୁ! ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ତୁମର ବାଞ୍ଛିତକୁ ମୁଁ ଦେବି।

Verse 9

वर्द्धन्युवाच । धर्मे तिष्ठति सर्वं वै स्थावरं जंगमं विभो । स धर्मो दुष्करं कर्म कस्मात्त्वं कुरुषेऽनघ

ବର୍ଦ୍ଧନୀ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଧର୍ମ ନିଜେ ଦୁଷ୍କର କର୍ମମାର୍ଗ; ତେଣୁ ହେ ଅନଘ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଛ?

Verse 10

यम उवाच । ईशानस्य च यद्रूपं द्रष्टुमिच्छामि भामिनि । तेनाहं तपसा युक्तः शिवया सह शंकरम्

ଯମ କହିଲେ—ହେ ଭାମିନି! ମୁଁ ଈଶାନଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ—ଶିବା ସହ—ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।

Verse 11

यशः प्राप्स्ये सुखं प्राप्स्ये करोमि च सुदुष्करम् । युगेयुगे मम ख्यातिर्भवेदिति मतिर्मम

ମୁଁ ଯଶ ପାଇବି, ସୁଖ ପାଇବି, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସାଧିବି। ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମୋର ଖ୍ୟାତି ରହୁ—ଏହି ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ।

Verse 12

कल्पे कल्पे महाकल्पे भूयः ख्यातिर्भवेदिति । एतस्मात्कारणात्सुभ्रूस्तप्यते परमं तपः

କଳ୍ପେ କଳ୍ପେ, ମହାକଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ମୋର ଖ୍ୟାତି ଉଦିତ ହେଉ—ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ମୁଁ ପରମ ତପ କରୁଛି।

Verse 13

कस्मात्त्वमागता भद्रे कथयस्व यथातथा । किं कार्यं कस्य हेतुश्च सत्यमाख्यातुमर्हसि

ହେ ଭଦ୍ରେ! ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, ଯଥାତଥ ଭାବେ ସତ୍ୟ କହ। କଣ କାର୍ଯ୍ୟ, କାହାର ହେତୁ ପାଇଁ? ସତ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବା ତୁମର ଉଚିତ।

Verse 14

वर्द्धन्युवाच । तपसैव त्वया धर्म भयभीतो दिवस्पतिः । तेनाहं नोदिता चात्र तपोवि घ्नस्य कांक्षया

ବର୍ଦ୍ଧନୀ କହିଲା—ହେ ଧର୍ମ! ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ୱର୍ଗପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।

Verse 15

इन्द्रासनभयाद्भीता हरिणा हरिसन्निधौ । प्रेषिताहं महाभाग सत्यं हि प्रवदाम्यहम्

ଇନ୍ଦ୍ରାସନର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛି। ହେ ମହାଭାଗ! ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 16

सूत उवाच । सत्यवाक्येन च तदा तोषितो रविनंदनः । उवाचैनां महाभाग्यो वरदोहं प्रयच्छ मे

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାବେଳେ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାକ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରବିନନ୍ଦନ (ଯମ) ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ମୋ ପାଖରୁ ବର ମାଗ।”

Verse 17

यमोऽहं सर्वभूतानां दुष्टानां कर्मकारिणाम् । धर्म रूपो हि सर्वेषां मनुजानां जितात्मनाम्

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ—ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପକର୍ମ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଯମ। କିନ୍ତୁ ଜିତାତ୍ମା, ସଂୟମୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜେ ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ।

Verse 18

स धर्मोऽहं वरारोहे ददामि तव दुर्लभम् । तत्सर्वं प्रार्थय त्वं मे शीघ्रं चाप्सरसां वरे

ହେ ବରାରୋହେ! ମୁଁ ସେଇ ଧର୍ମ; ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତେଣୁ, ହେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ! ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ସବୁକିଛି ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ।

Verse 19

वर्द्धन्युवाच । इन्द्रस्थाने सदा रम्ये सुस्थिरत्वं प्रयच्छ मे । स्वामिन्धर्मभृतां श्रेष्ठ लोकानां च हिताय वै

ବର୍ଦ୍ଧନୀ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ସଦା ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମୋତେ ସୁସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଲୋକହିତ ପାଇଁ ହେଉ।

Verse 20

यम उवाच । एवमस्त्विति तां प्राह चान्यं वरय सत्वरम् । ददामि वरमुत्कृष्टं गानेन तोषितोस्म्यहम्

ଯମ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ।” ପୁଣି ତାକୁ କହିଲେ—“ଶୀଘ୍ର ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହ। ତୋର ଗାନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବର ଦେବି।”

Verse 21

वर्द्धन्युवाच । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मम तीर्थं महामते । भूयाच्च सर्वपापघ्नं मन्नाम्नेति च विश्रुतम्

ବର୍ଦ୍ଧନୀ କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ! ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ତୀର୍ଥ ହେଉ; ଏବଂ ତାହା ସର୍ବପାପଘ୍ନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 22

तत्र दत्तं हुतं तप्तं पठितं वाऽक्षयं भवेत् । पञ्चरात्रं निषेवेत वर्द्धमानं सरोवर म्

ସେଠାରେ ଦିଆ ଦାନ, କରା ହୋମ, ଆଚରିତ ତପ, କିମ୍ବା ପଠିତ ପାଠ—ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ହୁଏ। ବର୍ଦ୍ଧମାନ ସରୋବରକୁ ପାଞ୍ଚ ରାତି ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

पूर्वजास्तस्य तुष्येरंस्तर्प्यमाणा दिनेदिने । तथेत्युक्त्वा तु तां धर्मो मौनमाचष्ट संस्थितः । त्रिःपरिक्रम्य तं धर्मं नमस्कृत्य दिवं ययौ

ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଦିନେଦିନେ ତର୍ପଣ ପାଇ ତୃପ୍ତ ହେବେ। “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ଧର୍ମ ମୌନ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର ରହିଲେ। ପରେ ସେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 24

वर्द्धन्युवाच । मा भयं कुरु देवेश यमस्यार्कसुतस्य च । अयं स्वार्थपरो धर्म यशसे च समाचरेत्

ବର୍ଦ୍ଧନୀ କହିଲା—ହେ ଦେବେଶ, ଭୟ କରନି; ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମ ଯଥୋଚିତ ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏବଂ ଯଶ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣୀୟ।

Verse 25

व्यास उवाच । वर्द्धनी पूजिता तेन शक्रेण च शुभानना । साधुसाधु महाभागे देवकार्य कृतं त्वया

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଶୁଭମୁଖୀ ବର୍ଦ୍ଧନୀକୁ ସେଇ ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନିତ କଲେ। “ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 26

निर्भयत्वं वरागेहे सुखवासश्च ते सदा । यशः सौख्यं श्रियं रम्यां प्राप्स्यसि त्वं शुभानने

ତୁମେ ନିର୍ଭୟତା, ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଏବଂ ସଦା ସୁଖମୟ ବାସ ପାଇବ। ହେ ଶୁଭମୁଖୀ, ତୁମେ ଯଶ, ସୁଖ ଓ ରମ୍ୟ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।

Verse 27

तथेति देवास्तामूचुर्निर्भयानंदचेतसा । नमस्कृत्य च शक्रं सा गता स्थानं स्वकं शुभम्

ନିର୍ଭୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାମାନେ ତାକୁ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ପରେ ସେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ଶୁଭ ନିବାସକୁ ଗଲା।

Verse 28

सूत उवाच । गतेप्सरसि राजेन्द्र धर्मस्तस्थौ यथाविधि । तपस्तेपे महाघोरं विश्वस्योद्वेगदायकम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅପ୍ସରା ଚଳିଯାଇବା ପରେ ଧର୍ମ ଯଥାବିଧି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଉଦ୍ବେଗ ଦେଇଥିବା ମହାଘୋର ତପ କଲେ।

Verse 29

पंचाग्निसा धनं शुक्रे मासि सूर्येण तापिते । चक्रे सुदुःसहं राजन्देवैरपि दुरासदम्

ଶୁକ୍ରମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ‘ପଞ୍ଚାଗ୍ନି’ ତପ କଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 30

ततो वर्षशते पूर्णे अन्तको मौनमास्थितः । काष्ठभूत इभवातस्थौ वल्मीकशतसंवृतः

ତାପରେ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଅନ୍ତକ ମୌନ ଧାରଣ କଲା; କାଠ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା, ଶତଶତ ବଲ୍ମୀକରେ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 31

नानापक्षिगणैस्तत्र कृतनीडैः स धर्मराट् । उपविष्टे व्रतं राजन्दृश्यते नैव कुत्रचित्

ସେଠାରେ ନାନା ପକ୍ଷୀଗଣ ତାହାର ଉପରେ ଘୋସା କଲେ; ସେ ଧର୍ମରାଟ୍ ବସି ରହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ବ୍ରତ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଡଗମଗ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 32

संस्मरंतोऽथ देवेश मुमापतिमनिंदितम् । ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षाश्चोद्विग्नमानसाः । कैलासशिखरं भूय आजग्मुः शिवसन्निधौ

ତାପରେ, ହେ ଦେବେଶ, ଅନିନ୍ଦିତ ଉମାପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେବମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହ ଭୟାକୁଳ ମନେ ପୁଣି କୈଲାସଶିଖରକୁ, ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 33

देवा ऊचुः । त्राहित्राहि महादेव श्रीकण्ठ जगतः पते । त्राहि नो भूतभव्येश त्राहि नो वृषभध्वज । दयालुस्त्वं कृपानाथ निर्विघ्नं कुरु शंकर

ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି, ହେ ମହାଦେବ! ହେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ଜଗତ୍ପତେ! ହେ ଭୂତଭବ୍ୟେଶ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମେ ଦୟାଳୁ, କୃପାନାଥ—ହେ ଶଙ୍କର, ଆମ ପାଇଁ ସବୁକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କର।”

Verse 34

ईश्वर उवाच । केनापराधिता देवाः केन वा मानमर्द्दिताः । मर्त्ये स्वर्गेऽथवा नागे शीघ्रं कथय ताचिरम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, କେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କଲା? କେ ତୁମ ମାନକୁ ମର୍ଦ୍ଦିତ କଲା—ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ କି ନାଗଲୋକରେ? ଶୀଘ୍ର କହ; ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 35

अनेनैव त्रिशूलेन खट्वांगेनाथवा पुनः । अथ पाशुपतेनैव निहनिष्यामि तं रणे । शीघ्रं वै वदतास्माक मत्रागमनकारणम्

ଏହି ତ୍ରିଶୂଳରେ—କିମ୍ବା ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗରେ—ଅଥବା ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ତାକୁ ରଣରେ ନିହନନ କରିଦେବି। ଶୀଘ୍ର ସତ୍ୟ କହ; ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିବାର କାରଣ କହ।

Verse 36

देवा ऊचुः । कृपासिन्धो हि देवेश जगदानन्दकारक । न भयं मानुषादद्य न ना गाद्देवदानवात्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, କୃପାସିନ୍ଧୁ, ଜଗତ୍‌ର ଆନନ୍ଦଦାତା! ଆଜି ଆମକୁ ନ ମନୁଷ୍ୟରୁ ଭୟ, ନ ନାଗରୁ, ନ ଦେବ କି ଦାନବରୁ।

Verse 37

मर्त्यलोके महादेव प्रेतनाथो महाकृतिः । आत्मकार्यं महाघोरं क्लेशयेदिति निश्चयः

ହେ ମହାଦେବ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ପ୍ରେତନାଥ, ମହାକାୟ ସେ ନିଜ ସ୍ୱକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତି ଘୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।

Verse 38

उग्रेण तपसा कृत्वा क्लिश्यदात्मानमात्मना । तेनात्र वयमुद्विग्ना देवाः सर्वे सदाशिव । शरणं त्वामनुप्राप्ता यदिच्छसि कुरुष्व तत्

ସେ ଉଗ୍ର ତପ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ନିଜେ କ୍ଲେଶ ଦେଇ, ଆମ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କରିଛି, ହେ ସଦାଶିବ! ତେଣୁ ଆମେ ଶରଣ ନେଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା କର।

Verse 39

सूत उवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा वृषारूढो वृषध्वजः । आयुधान्परिसंगृह्य कवचं सुमनोहरम् । गतवानथ तं देशं यत्र धर्मो व्यवस्थितः

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବୃଷଭାରୂଢ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ ନିଜ ଆୟୁଧଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର କବଚ ପରିଧାନ କଲେ। ପରେ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଧର୍ମ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 40

ईश्वर उवाच । अनेन तपसा धर्म संतुष्टं मम मानसम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीत्युवाच ह

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଧର୍ମ, ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୋର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ବର କୁହ, ବର କୁହ; ଯେ ବର ଚାହୁଁଛ, ତାହା ପ୍ରକାଶ କର—ଏମିତି ସେ କହିଲେ।

Verse 41

इच्छसे त्वं यथा कामा न्यथा ते मनसि स्थितान् । यंयं प्रार्थयसे भद्र ददामि तव सांप्रतम्

ହେ ଭଦ୍ର, ତୋର ମନରେ ଯେଯେ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତୁ ଯେପରି ଚାହୁଁଛୁ ସେପରି। ତୁ ଯାହା ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବୁ, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ଏହିକ୍ଷଣେ ତୋତେ ଦେଉଛି।

Verse 42

सूत उवाच । एवं संभाषमाणं तु दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् । वल्मीकादुत्थितो राजन्गृहीत्वा करसंपुटम् । तुष्टाव वचनैः शुद्धैर्लोकनाथमरिंदम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ ବାଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା-ଟିବି) ଠାରୁ ଉଠି, କରସମ୍ପୁଟ କରି ପ୍ରଣାମ କଲା। ଶୁଦ୍ଧ ବଚନରେ ସେ ଲୋକନାଥ, ଶତ୍ରୁଦମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 43

धर्म उवाच । ईश्वराय नमस्तुभ्यं नमस्ते योगरूपिणे । नमस्ते तेजोरूपाय नीलकंठ नमोऽस्तु ते

ଧର୍ମ କହିଲା—ହେ ଈଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯୋଗସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତେଜଃସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 44

ध्यातॄणामनुरूपाय भक्तिगम्याय ते नमः । नमस्ते ब्रह्मरूपाय विष्णुरूप नमोऽ स्तु ते

ଧ୍ୟାନୀମାନଙ୍କ ଅନୁରୂପ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବିଷ୍ଣୁରୂପ, ତୁମକୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 45

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय अणुरूपाय वै नमः । नमस्ते कामरूपाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे

ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଣୁରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ କାମରୂପୀ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟକାରୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 46

नमो नित्याय सौम्याय मृडाय हरये नमः । आतपाय नमस्तुभ्यं नमः शीतकराय च

ନିତ୍ୟ, ସୌମ୍ୟ, ମୃଡ (ମଙ୍ଗଳକାରୀ) ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହରୟେ ନମଃ। ଆତପ ଓ ତେଜରୂପେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଶୀତଳତା କରୁଥିବା ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ନମୋ ନମଃ।

Verse 47

सृष्टिरूप नमस्तुभ्यं लोकपाल नमोऽस्तु ते । नम उग्राय भीमाय शांत रूपाय ते नमः

ସୃଷ୍ଟିରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଲୋକପାଳ, ତୁମକୁ ନମୋ ନମଃ। ଉଗ୍ର ଓ ଭୀମ ରୂପକୁ ପ୍ରଣାମ; ଶାନ୍ତ ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 48

नमश्चानंतरूपाय विश्वरूपाय ते नमः । नमो भस्मांगलिप्ताय नमस्ते चंद्रशेखर । नमोऽस्तु पंचवक्त्राय त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते

ଅନନ୍ତରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବିଶ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭସ୍ମଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗଧାରୀକୁ ନମୋ ନମଃ; ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ରୂପକୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 49

नमस्ते व्यालभूषाय कक्षापटधराय च । नमोंऽधकविनाशाय दक्षपापापहारिणे । कामनिर्द्दाहिने तुभ्यं त्रिपुरारे नमोऽस्तु ते

ସର୍ପଭୂଷିତ ଏବଂ କକ୍ଷାପଟଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନ୍ଧକବିନାଶକ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାପ ହରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ। କାମକୁ ଭସ୍ମ କରିଥିବା ତ୍ରିପୁରାରି—ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

Verse 50

चत्वारिंशच्च नामानि मयोक्तानि च यः पठेत् । शुचिर्भूत्वा त्रिकालं तु पठेद्वा शृणुयादपि

ମୋ ଦ୍ୱାରା କହିତ ଏହି ଚାଳିଶ ନାମକୁ ଯେ କେହି ଶୁଚି ହୋଇ ତ୍ରିକାଳେ ପାଠ କରେ, କିମ୍ବା ପାଠ ଶୁଣେ ମାତ୍ରେ, ସେ ଅଭୀଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 51

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च सुरापो गुरुत ल्पगः । ब्रह्महा हेमहारी च ह्यथवा वृषलीपतिः

ଗୋହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ, ସୁରାପାନୀ, ଗୁରୁତଳ୍ପଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋର—କିମ୍ବା ପତିତାସଙ୍ଗୀ ମଧ୍ୟ (ସେହି ଜପରେ) ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 53

स्त्रीबालघातकश्चैव पापी चानृतभाषणः । अनाचारी तथा स्तेयी परदाराभिगस्तथा । अकार्यकारी कृत्यघ्नो ब्रह्मद्विड्वाडवाधमः

ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଶିଶୁହନ୍ତା, ମିଥ୍ୟାଭାଷୀ ପାପୀ, ଅନାଚାରୀ, ଚୋର, ପରଦାରାଭିଗାମୀ; ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟଧର୍ମନାଶକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ ଓ ନରାଧମ—ସେ ମଧ୍ୟ (ସେହି ଭକ୍ତିରେ) ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 54

सूत उवाच । इत्येवं बहुभिर्वाक्यैर्धर्मराजेन वै मुहुः । ईडितोऽपि महद्भक्त्या प्रणम्य शिरसा स्वयम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜ ଅନେକ ବାକ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏବଂ ସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ (ଶିବ) ମହାଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 55

तुष्टः शंभुस्तदा तस्मा उवाचेदं वचः शुभम् । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्त्तते

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶମ୍ଭୁ ତାହାକୁ ଏହି ଶୁଭ ବଚନ କହିଲେ— “ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ! ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ମାଗ।”

Verse 56

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଯମ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋପରେ ଦୟା କର, ତେବେ ହେ ମହାଭାଗ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହାକୁ ସିଦ୍ଧ କର।”

Verse 57

मन्नाम्ना स्थानमेतद्धि ख्यातं लोके भवेदिति । अच्छेद्यं चाप्यभेद्यं च पुण्यं पापप्रणाशनम्

“ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋ ନାମରେ ହିଁ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏହା ଅଛେଦ୍ୟ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ହେଉ—ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପନାଶକ ହେଉ।”

Verse 58

स्थानं कुरु महादेव यदि तुष्टोऽसि मे भव । शिवेन स्थानकं दत्तं काशीतुल्यं तदा नृप । तद्दत्त्वा च पुनः प्राह अन्यं वरय सत्तम

ସେ କହିଲା— “ହେ ମହାଦେବ! ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କର।” ତେବେ, ହେ ରାଜନ, ଶିବ କାଶୀସମ ଏକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଦାନ କଲେ। ଦାନ କରି ପୁଣି କହିଲେ— “ହେ ସତ୍ତମ! ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ମାଗ।”

Verse 59

धर्म उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम् । वरेणैवं यथा ख्यातिं गमिष्यामि युगेयुगे

ଧର୍ମ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋପରେ ଦୟା କର, ତେବେ ହେ ମହାଭାଗ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହି ବରକୁ ପ୍ରଭାବୀ କର; ଏହି ବରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯୁଗେଯୁଗେ ଖ୍ୟାତି ପାଉ।”

Verse 60

ईश्वर उवाच । ब्रूहि कीनाश तत्सर्वं प्रकरोमि तवेप्सितम् । तपसा तोषितोऽहं वै ददामि वरमीप्सितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ କୀନାଶ, ତୁମର ଯାହା କିଛି ଅଭୀଷ୍ଟ, ସବୁ କୁହ; ମୁଁ ସେସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ସାଧନ କରିବି। ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଉଛି।

Verse 61

यम उवाच । यदि मे वांछितं देव ददासि तर्हि शंकर । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मन्नामा भव सर्वदा

ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ହେ ଶଙ୍କର, ଯଦି ତୁମେ ମୋର ବାଞ୍ଛିତ ଇଚ୍ଛା ଦେବ, ତେବେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ, ମୋ ନାମ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ରହୁ।

Verse 62

धर्मारण्यमिति ख्यातिस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यथा संजायते देव तथा कुरु महेश्वर

‘ଧର୍ମାରଣ୍ୟ’ ନାମର ଖ୍ୟାତି ତ୍ରିଲୋକରେ, ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଉଦ୍ଭବ ହେବା ଉଚିତ ସେପରି ହେଉ। ହେ ଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତେଣୁ କର।

Verse 63

ईश्वर उवाच । धर्मारण्यमिदं ख्यातं सदा भूयाद्युगेयुगे । त्वन्नाम्ना स्थापितं देव ख्यातिमेतद्गमिष्यति । अथान्यदपि यत्किंचित्करोम्येष वदस्व तत

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଧର୍ମାରଣ୍ୟ’ ନାମରେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ହେ ଦେବ, ତୁମ ନାମରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଏହା ସେଇ ଖ୍ୟାତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଥାକିଲେ କୁହ।

Verse 64

यम उवाच । योजनद्वयविस्तीर्णं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । मुक्तेश्च शाश्वतं स्थानं पावनं सर्वदेहिनाम्

ଯମ କହିଲେ—ମୋ ନାମରେ ଦୁଇ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ହେଉ; ତାହା ମୋକ୍ଷର ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନ ହେଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ପାବନ କରୁ।

Verse 65

मक्षिकाः कीटकाश्चैव पशुपक्षिमृगादयः । पतंगा भूतवेताला पिशाचोरगराक्षसाः

ମାଛି ଓ କୀଟପତଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ; ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ଆଦି; ପତଙ୍ଗ; ଭୂତ ଓ ୱେତାଳ; ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—

Verse 66

नारी वाथ नरो वाथ मत्क्षेत्रे धर्मसंज्ञके । त्यजते यः प्रियान्प्राणान्मुक्तिर्भवतु शाश्वती

ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ମୋ ‘ଧର୍ମାରଣ୍ୟ’ ନାମକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ହେଉ।

Verse 67

एवमस्त्विति सर्वोपि देवा ब्रह्मादयस्तथा । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणाः परं हर्षमवा्प्नुयुः

“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ; ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ।

Verse 68

देवदुंदुभयो नेदुर्गंधर्वपतयो जगुः । ववुः पुण्यास्तथा वाता ननृतुश्चाप्सरो गणाः

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦିତ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବନାୟକମାନେ ଗାନ କଲେ। ପୁଣ୍ୟ ପବନ ବହିଲା, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 69

सूत उवाच । यमेन तपसा भक्त्या तोषितो हि सदाशिवः । उवाच वचनं देवं रम्यं साधुमनोरमम्

ସୂତ କହିଲେ—ଯମଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସଦାଶିବ ଦେବୋଚିତ ବଚନ କହିଲେ; ତାହା ରମ୍ୟ, ସାଧୁ ଓ ହୃଦୟହର୍ଷକ ଥିଲା।

Verse 70

अनुज्ञां देहि मे तात यथा गच्छामि सत्वरम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं देवानां हितकाम्यया

ହେ ତାତ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅ, ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସକୁ ଯାଇପାରିବି।

Verse 71

यम उवाच । न मे स्थानं परित्यक्तुं त्वया युक्तं महेश्वर । कैलासादधिकं देव जायते वचनादिदम्

ୟମ କହିଲେ—ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୋର ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବ, ତୁମ ବଚନମାତ୍ରେ ଏହି ସ୍ଥାନ କୈଲାସଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମହାନ ହୁଏ।

Verse 72

शिव उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया युक्तमेकांशेनात्र मे स्थितिः । न मया त्यजितं साधु स्थानं तव सुनिर्मलम्

ଶିବ କହିଲେ—ତୁମେ ଭଲ ଓ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ କଥା କହିଛ। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋର ଏକ ଅଂଶ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବି। ହେ ସାଧୁ, ତୁମର ଅତି ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ।

Verse 73

विश्वेश्वरं महालिंगं मन्नाम्नात्र भविष्यति । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत

ଏଠାରେ ମୋ ନାମଧାରୀ ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର’ ନାମର ମହାଲିଙ୍ଗ ହେବ। ଏହିପରି କହି ମହାଦେବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 74

शिवस्य वचनात्तत्र तदा लिंगं तदद्भुतम् । तं दृष्ट्वा च सुरैस्तत्र यथानामानुकीर्त्तनम्

ଶିବଙ୍କ ବଚନରେ ସେଠାରେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ତାହାକୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ତାହାର ନାମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 75

स्वंस्वं लिंगं तदा सृष्टं धर्मारण्ये सुरोत्तमैः । यस्य देवस्य यल्लिंगं तन्नाम्ना परिकीर्तितम्

ତେବେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ନିଜନିଜ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ କଲେ। ଯେ ଦେବଙ୍କର ଯେ ଲିଙ୍ଗ, ସେହି ନାମରେ ତାହା କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 76

सूत उवाच । धर्मेण स्थापितं लिंगं धर्मेश्वरमुपस्थितम् । स्मरणात्पूजनात्तस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସୂତ କହିଲେ—ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ‘ଧର୍ମେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗ ସେଠାରେ ବିରାଜିତ। ତାହାର ସ୍ମରଣ ଓ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 77

यद्ब्रह्म योगिनां गम्यं सर्वेषां हृदये स्थितम् । तिष्ठते यस्य लिंगं तु स्वयंभुवमिति स्थितम्

ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗମ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ—ତାହାର ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 78

भूतनाथं च संपूज्य व्याधिभिर्मुच्यते जनः । धर्मवापीं ततश्चैव चक्रे तत्र मनोरमाम्

ଭୂତନାଥଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ସେଠାରେ ମନୋହର ‘ଧର୍ମବାପୀ’ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 79

आहत्य कोटितीर्थानां जलं वाप्यां मुमोच ह । यमतीर्थस्वरूपं च स्नानं कृत्वा मनोरमम्

ସେ କୋଟି ତୀର୍ଥର ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେହି ବାପୀରେ ପ୍ରବାହିତ କଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ମନୋହର ଯମତୀର୍ଥ-ସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 80

स्नानार्थं देवतानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ଭାବିତାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ସ୍ନାନାର୍ଥ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 81

धर्मवाप्यां नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्मेश्वरं शिवम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो न मातुर्गर्भमाविशेत्

ଧର୍ମବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଧର୍ମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ପୁଣି ମାତୃଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ)।

Verse 82

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु करोति यमतर्पणम् । व्याधिदोषविनाशार्थं क्लेशदोषोप शांतये । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च । वैवस्वताय कालाय दध्नाय परमेष्ठिने

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାଧିଦୋଷ ନାଶ ଓ କ୍ଲେଶଦୋଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯମ-ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ୱତ, କାଳ, ଦଧ୍ନା ଓ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 83

वृकोदराय वृकाय दक्षिणेशाय ते नमः । नीलाय चित्रगुप्ताय चित्र वैचित्र ते नमः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ବୃକୋଦର, ବୃକ ଓ ଦକ୍ଷିଣେଶ ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନୀଳ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଚିତ୍ର-ବୈଚିତ୍ର (ଅଦ୍ଭୁତ ବିବିଧତାସ୍ୱରୂପ) ରୂପେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 84

यमार्थं तर्पणं यो वै धर्मवाप्यां करिष्यति । साक्षतैर्नामभिश्चैतैस्तस्य नोपद्रवो भवेत्

ଯେ କେହି ଧର୍ମବାପୀରେ ଯମଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତର୍ପଣ କରି, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ସହ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରିବ, ତାହାର କୌଣସି ଉପଦ୍ରବ କିମ୍ବା ହାନି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 85

एकांतरस्तृतीयस्तु ज्वरश्चातुर्थिकस्तथा । वेलायां जायते यस्तु ज्वरः शीतज्वरस्तथा

ଏକାନ୍ତର ଜ୍ୱର, ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ଓ ଚତୁର୍ଥକ ଜ୍ୱର—ତଥା ନିୟତ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ଜ୍ୱର ଏବଂ ଶୀତଜ୍ୱର ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ କଥିତ।

Verse 87

धनधान्यसमृद्धिः स्यात्संततिर्वर्धते सदा । भूतेश्वरं तु संपूज्य सुस्नातो विजितेंद्रियः

ଧନ-ଧାନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ ଏବଂ ସନ୍ତତି ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ସୁସ୍ନାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ।

Verse 88

सांगं रुद्रजपं कृत्वा व्याधिदोषात्प्रमुच्यते । अमावास्यां सोमदिने व्यतीपाते च वैधृतौ । संक्रांतौ ग्रहणे चैव तत्र श्राद्धं स्मृतं नृणाम्

ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ରୁଦ୍ରଜପ କଲେ ବ୍ୟାଧିଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅମାବାସ୍ୟା, ସୋମବାର, ବ୍ୟତୀପାତ ଓ ବୈଧୃତି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣକାଳ—ଏହି ସମୟରେ ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ସ୍ମୃତ।

Verse 89

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं निरस्य चैतत्पितरस्त्वदंति । पानीयमेवापि तिलैर्विमिश्रितं ददाति यो वै प्रथितो मनुष्यः

ତାହାର ଦ୍ୱାରା କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ପିତୃଗଣ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ଅଭାବ ନାଶ କରନ୍ତି। ଯେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ ମାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 90

एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडदानतः । धर्मेश्वरे सकृद्दत्तं पितॄणां चाक्षयं भवेत्

ଗୟାରେ ଏକୋଇଶିଥର ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଧର୍ମେଶ୍ୱରରେ ଏକଥର ଦାନ କଲେ ସେହି ଫଳ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 91

धर्मेशात्पश्चिमे भागे विश्वेश्वरांतरेपि वा । धर्मवापीति विख्याता स्वर्गसोपानदायिनी

ଧର୍ମେଶଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ମଧ୍ୟ, ‘ଧର୍ମବାପୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପବିତ୍ର ବାପୀ ଅଛି; ଏହା ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣର ସୋପାନ ଦାନ କରେ।

Verse 92

धर्मेण निर्मिता पूर्वं शिवार्थं धर्मबुद्धिना । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च तर्पिताः पितृदेवताः

ପୂର୍ବେ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମ ଶିବାର୍ଥେ ଏହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜଳ ପାନ କଲେ ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 93

शमीपत्रप्रमाणं तु पिंडं दद्याच्च यो नरः । धर्मवाप्यां महापुण्यां गर्भवासं न चाप्नुयात्

ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଧର୍ମବାପୀରେ ଯେ ନର ଶମୀପତ୍ର ପରିମାଣର ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ସେ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭବାସ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ପାଉନାହିଁ।

Verse 94

कुम्भीपाकान्महारौद्राद्रौरवान्नरकात्पुनः । अंधतामिस्रकाद्राजन्मुच्यते नात्र संशयः

ହେ ରାଜନ୍! କୁମ୍ଭୀପାକ, ମହାରୌଦ୍ର, ରୌରବ ଓ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନାମକ ନରକମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 95

सूत उवाच । एकवर्षं तर्पणीयं धर्मवाप्यां नरोत्तमः । ऋतौ मासे च पक्षे च विपरीतं च जायते

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ନରୋତ୍ତମ! ଧର୍ମବାପୀରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଋତୁ, ମାସ କିମ୍ବା ପକ୍ଷ ବିଷୟରେ କିଛି ଅନିୟମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିୟାର ଫଳ ବିପରୀତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 96

बर्हिषदोऽग्निष्वात्ताश्च आज्यपाः सोमपास्तथा । तृप्तिं प्रयांति परमां वाप्यां वै तर्पणेन तु

ପବିତ୍ର ବାପୀରେ ତର୍ପଣ କଲେ ବର୍ହିଷଦ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପ—ଏହି ପିତୃଗଣ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 97

कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि अयोध्यादिपुरस्तथा । पुष्कराद्यानि सर्वाणि मुक्तिनामानि संति वै

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦି କ୍ଷେତ୍ର, ଅଯୋଧ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର ପୁର ଓ ପୁଷ୍କରାଦି ସମସ୍ତ—ନିଶ୍ଚୟ ‘ମୁକ୍ତିନାମ’ ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 98

तानि सर्वाणि तुल्यानि धर्मकूपोऽधिको भवेत् । मन्त्रो वेदास्तथा यज्ञा दानानि च व्रतानि च

ସେସବୁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁଲ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକୂପ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମନ୍ତ୍ର, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତ—ସବୁ ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

Verse 99

अक्षयाणि प्रजायंते दत्त्वा जप्त्वा नरेश्वर । अभिचाराश्च ये चान्ये सुसिद्धाथर्ववेदजाः

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ଦାନ ଦେଇ ଓ ଜପ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଜନ୍ମେ। ଅଥର୍ବବେଦଜ, ସୁସିଦ୍ଧ ଅଭିଚାରାଦି ଅନ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଫଳଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 100

ते सर्वे सिद्धिमायांति तस्मिन्स्थाने कृता अपि । आदितीर्थं नृपश्रेष्ठ काजेशैरुपसेवितम्

ସେହି ସ୍ଥାନରେ କରାଗଲେ ସେସବୁ କର୍ମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଆଦିତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ କାଜେଶମାନେ ଉପାସନା କରି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Verse 109

एतदाख्यानकं पुण्यं धर्मेण कथितं पुरा । यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा श्रावयेत्तु यः । गोसहस्रफलं तस्य अंते हरिपुरं ब्रजेत्

ପୂର୍ବକାଳରେ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଯେଉଁ ନର ବା ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହକାରେ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି ବା ଶୁଣାନ୍ତି, ସେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ତେ ହରିପୁରକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।