Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् । एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ପରମ ରହସ୍ୟମୟ ମହାମତ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ଚତୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାଦ୍ୱିଜ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 2

स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः । रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः

ସେମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ନିତ୍ୟ ‘ବଷଟ୍’ ଏବଂ ‘ସ୍ୱଧା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି; ରାମାଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ହନୁମାନ-ଭକ୍ତିରେ ସଦା ତତ୍ପର ରହନ୍ତି।

Verse 3

एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः । ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

ଏକଦା ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଧର୍ମାଚରଣ ଦେଖିବାକୁ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।

Verse 4

तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते । अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च

ଆସୁଥିବା ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ନିଜ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ଅଗ୍ରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ରଖି, ମଧୁପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 5

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् । ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि

ତାପରେ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତଦନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବସି ବେଦପାଠ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 6

संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च । उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्

ସେମାନେ ସଂହିତା, ପଦ, କ୍ରମ ଓ ଘନ—ଏହି ସମସ୍ତ ପାଠପ୍ରକାରରେ ଋଗ୍ବେଦର ଋଚାମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ପାଠ କରୁଥିଲେ; ଋଗ୍ବେଦ-ସଂହିତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣରେ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च । शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा

ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତୋତ୍ରଗାନ କରୁଥିଲେ। ସେହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରାଂଶ, ଯାଜ୍ୟା ମନ୍ତ୍ର ଓ ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା ଋଚାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଠ ହୁଏ।

Verse 8

चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च । द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च । एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्

ପରମ ଚତୁରକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଚତୁରକ୍ଷରୀ ସ୍ୱରୂପ, ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷରୀ ତଥା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ, ପୁନଃ ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷରୀ—ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ଜାଣି ଯେ ଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ ଜପ କରେ…

Verse 9

अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः

ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ କହୁଛି। ଏକାଗ୍ରମନରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବେଦପାଠରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 10

तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः । ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्

ସେମାନଙ୍କ ଆଙ୍ଗଣରେ ମୃଗମାନେ ନିଜ ଲୋମ ଖୁଜୁଲାଉଥିଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ବେଦମାତା’ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରୁଥିଲେ।

Verse 11

हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः । निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्

ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଧରା ଦର୍ଭକୁ ମୃଗଶାବକମାନେ ଖାଉଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ନିର୍ବୈର ଦେଖି (ସମସ୍ତେ) ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 12

तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् । त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः

ଦେବମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏବେ ମନେହୁଏ ତ୍ରେତାୟୁଗ ଫେରିଆସିଛି; ସମସ୍ତେ ଧର୍ମପରାୟଣ।”

Verse 13

कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः । चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च

“କଳି ଦୁଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଗଲା—ସେ ପାପୀ କ’ଣ କରିବ?” ଏହିପରି କହି ସେ ତିନି ଦିବ୍ୟଜନ ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 14

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च । विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्

“ତୁମମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏବଂ ତ୍ରୈବିଦ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ତୁମକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ଦେବୁ; ତାହା ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଥାବତ୍ ପାଳିତ ହେଉ।”

Verse 15

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः । त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः

“ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ବଣିଜମାନେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର। ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ ତିନି ହଜାର; ଦଶପଞ୍ଚସହସ୍ରକ ପନ୍ଦର ହଜାର।”

Verse 16

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः । सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः

“ଏପରି ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟମାନେ ଘୋଷିତ ହେଲେ, ପରସ୍ପର ଜୀବିକାରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ତ୍ରୈବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତିନି ଭାଗ, ଚାତ୍ରିଣମାନଙ୍କୁ ଚାରି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।”

Verse 17

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः । भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः

ବଣିଜମାନଙ୍କ ଘରକୁ ନିତ୍ୟ ପୌରୋହିତ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ଆସି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ବିଭାଜନ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଏହା କାଜେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା।

Verse 18

परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः । चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च

ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟ ଓ ତ୍ରିବିଦ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିବାହ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଛି, ତେଣୁ ତ୍ରିବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ॥

Verse 19

त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः । एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः

ତ୍ରିବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତିନି ଭାଗର ଅଂଶ, ଚାତ୍ରିଣମାନଙ୍କୁ ଚାରି ଭାଗର ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ଏଭଳି ଜ୍ଞାତିବିଭାଗ କାଜେଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା॥

Verse 20

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् । वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे

କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଇ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ॥

Verse 21

पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः । चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः

ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ଗ୍ରାମର ନିବାସୀ ହେଲେ। ସେମାନେ ‘ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ, ଏବଂ ସେହିଠାରୁ (ଅନ୍ୟମାନେ) ‘ତ୍ରିବିଦ୍ୟକ’ ନାମେ ପରିଚିତ ହେଲେ॥

Verse 22

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च । भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च

ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୋତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପନ୍ଦର—ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବତ୍ସ, କୌଶିକ, କୁଶ ଇତ୍ୟାଦି॥

Verse 23

जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा

ସେହିପରି ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ ଓ କୁନ୍ତ; (ଏକାଦଶ) ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ଧାରଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ।

Verse 24

आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् । स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

ଆତ୍ରେୟ ଓ ମାଣ୍ଡିଲ (ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ), ଏବଂ ଲୌଗାକ୍ଷ (ପଞ୍ଚଦଶ); ତାପରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ପବିତ୍ର ଆବାସର ନାମ ମୁଁ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 25

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता । ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्

ସୀତାପୁର, (ଦ୍ୱିତୀୟ) ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ (ତୃତୀୟ) ମଗୋଡୀ ସ୍ମୃତ; ତାପରେ ଜ୍ୟେଠଲୋଜ ଓ ଶେରଥା ଆସନ୍ତି।

Verse 26

छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च । कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा

ଛେଦ, ତାଳୀ, ବନୋଡୀ; ଏବଂ ଗୋବ୍ୟନ୍ଦଲୀ; ତଥା କଣ୍ଟାଚୋଷଲୀ, କୋହେଚଂ ଓ ଚନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 27

थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् । व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा

ଥଳଗ୍ରାମ ଓ ସୋହଂ; ହାଥଞ୍ଜଂ ଓ କପଡବାଣକମ୍; ବ୍ରଜନ୍ହୋରୀ ଓ ବନୋଡୀ; ତଥା ଫୀଣାଂ, ବଗୋଲଂ ଓ ଦୃଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 28

थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् । महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्

ଥଲଜା, ଚାରଣ, ସିଦ୍ଧା ଏବଂ ପରେ ଭାଲଜା; ତଥା ମହୋବୀ, ଆଇୟା, ମଲୀଆ, ଗୋଧରୀ ଏବଂ ତାପରେ ଆମତଃ।

Verse 29

वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा । आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्

ବାଠସୁହାଲୀ ମଧ୍ୟ; ମାଣଜା ଏବଂ ସାନଦୀୟା; ତାପରେ ଆନନ୍ଦୀୟା, ପାଟଡୀଅ ଓ ଟୀକୋଲୀୟା ପରେ।

Verse 30

गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च । वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै

ଗଂଭୀ, ଧଣୀଆ ଓ ମାତ୍ରା; ତଥା ନାତମୋରା; ବଲୋଲା ଓ ରାଂତ୍ୟଜା; ରୂପୋଲା ଓ ବୋଧଣୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् । जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा

ଛତ୍ରୋଟା ଓ ଅଲୁ; ତାପରେ ବାସତଡୀ ପରେ; ଜାଷାସଣା ଓ ଗୋତୀୟା; ତଥା ଚରଣୀୟା ଓ ଦୁଧୀୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 32

हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा । देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च

ହାଲୋଲା ଓ ବୈହୋଲା; ଅସାଲା ଓ ନାଲାଡା ତଥା; ଦେହୋଲୋ, ସୌହାସୀୟା ଏବଂ ସଂହାଲୀୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 33

स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् । दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च

ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନୁସାରେ ସ୍ୱସ୍ଥାନର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ଗ୍ରାମ; ରାମ ଵିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 34

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् । तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्

ଏବେ ପରେ ମୁଁ ସ୍ୱସ୍ଥାନର ଗୋତ୍ରଜମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରବରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରମ୍ପରା-ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 35

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च । स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः

ଗୋତ୍ରଦେବୀ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରବରକୁ ଜାଣିଲେ ସ୍ୱସ୍ଥାନ ସତ୍ୟରୂପେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସ୍ୱସ୍ଥାନବାସୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଯଥାର୍ଥ ପରିଚୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

नारद उवाच । कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् । कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः

ନାରଦ କହିଲେ—ଗୋତ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କୁଳ କିପରି ଜଣାଯାଏ? ଏବଂ ଦେବୀ କିପରି ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି? ତାହା ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च । कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସୀତାପୁର ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରବର ଦ୍ୱୟ; ଏଠାରେ କୁଶ ଓ ବତ୍ସ—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୋଷଣା କରିଛି।

Verse 38

१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବସତି କୁହାଯାଇଛି; ସେଠାରେ ତିନିଟି ଗୋତ୍ର—ଛାନ୍ଦନସ, ବତ୍ସ ଏବଂ ତୃତୀୟ କୁଶ ଗୋତ୍ର।

Verse 39

शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च

ଶୋହୋଲୀ ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ (ସ୍ଥାନ); ତାହାର ପ୍ରବର କୁଶ ହିଁ।

Verse 40

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा

ଶ୍ରେୟସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଷଷ୍ଠ (ସ୍ଥାନ); ସେଠାରେ (ବଂଶସୂଚକ) ଭାରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ କୁଶ।

Verse 41

वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର! ଜାଣ—ବଟସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଅଷ୍ଟମ (ସ୍ଥାନ)।

Verse 42

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च । राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९

ସେଠାରେ ଗୋତ୍ର—କୁଶ, କୁତ୍ସ ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏବଂ ରାଜ୍ଞଃପୁର ହେଉଛି ନବମ (ସ୍ଥାନ); ତାହାର ପ୍ରବର ଭାରଦ୍ୱାଜ ହିଁ।

Verse 43

कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च । दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि

ଦଶମଟି ‘କୃଷ୍ଣବାଟ’—ଏହା ‘କୁଶ-ପ୍ରବର’ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ। ଏକାଦଶଟି ‘ଦହଲୋଡ’—ନିଶ୍ଚୟ ‘ବତ୍ସ-ପ୍ରବର’ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 44

चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च

ଦ୍ୱାଦଶଟି ‘ଚେଖଲୀ’—ଏହା ‘ପୌକ–କୁଶ-ପ୍ରବର’ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।

Verse 45

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

ଚାଞ୍ଚୋଦଖ (ଦ୍ୱାଦଶ) ଅଞ୍ଚଳରେ ‘ଦେହୋଲୋଡୀ’ ଆତ୍ରେୟ ପରମ୍ପରା ସହ ଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ବତ୍ସ–କୁତ୍ସ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ। ତଦ୍ରୂପ ଭାରଦ୍ୱାଜ—କୋଣାୟା ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଗୋଲନ୍ଦୃଣ—ଆଶକୁ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 46

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

‘ଥଲତ୍ୟଜା’ ନାମକ ଯୁଗଳରେ, ଏବଂ ‘କୁଶଧାରଣ’ରେ, ତଥା ‘ନାରଣସିଦ୍ଧା’ରେ—ଏଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାସହ ‘କୁତ୍ସ ଗୋତ୍ର’ ଘୋଷିତ।

Verse 47

भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा । ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च

‘ଭାଲଜା’ କୁତ୍ସ–ବତ୍ସ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ; ଏବଂ ‘ମୋହୋଭୀ’ ଆକୁଶ ପରମ୍ପରାର। ତଦ୍ରୂପ ‘ଈୟାଶ୍ଲୀଆ’, ‘ଶାଣ୍ଡିଲ’ ଏବଂ ‘ଗୋଧରୀ-ପାତ୍ର’ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 48

आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च

ଆନନ୍ଦୀୟା ଦୁଇ (ଗୋଷ୍ଠୀ/ସ୍ଥାନ) ଅଛି; ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ–ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ପରମ୍ପରାସଂଲଗ୍ନ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି; କୁଶବଂଶୀୟ ପାଟଡୀୟା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 49

वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ

ଏବଂ ବାଂସଡୀୟା ଓ ଜାସ୍ୱା ଅଛନ୍ତି; କୌତ୍ସମଣା; ବତ୍ସ–ଆତ୍ରେୟ; ଏବଂ ଆକୁଶ–ଗୌତମ ପରମ୍ପରାସଂଲଗ୍ନ ଗୀତା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 50

चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा

ଚରଣୀୟା ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୋତ୍ରର; ଦୁଧୀୟା ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣା ଶାଖାସଂଲଗ୍ନ; ଏବଂ ସେହିପରି ସୋନ୍ନାମାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 51

वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्

ଭେଲୋଲା ଓ ହୁରା; ଏବଂ ଅସାଲା; କୁଶ ମଧ୍ୟ; ଧାରଣା ସହ—ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୂହ।

Verse 52

नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च । सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च

ନାଲୋଲା ବତ୍ସ–ଧାରଣୀୟ ପରମ୍ପରାସଂଲଗ୍ନ; ଦେଲୋଲା ନିଶ୍ଚୟ କୁତ୍ସ ଗୋତ୍ରୀୟ; ଏବଂ ସୋହାସୀୟା ମଧ୍ୟ ଭାରଦ୍ୱାଜ–କୁଶ–ବତ୍ସ ପରମ୍ପରାସଂଲଗ୍ନ।

Verse 53

सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् । मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्

‘ସୁହାଲୀଆ’ ଓ ‘ବତ୍ସ’ ନିଶ୍ଚୟ ଉକ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗୋତ୍ରମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ କହାଯାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ-ନିଜ ନିବାସସ୍ଥାନ ଓ ବସତିସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

Verse 54

शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च

‘ଶୀତବାଡିଆ’ ନାମରେ ପରିଚିତମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ‘କୁଶ’ ଓ ‘ବତ୍ସ’ ମଧ୍ୟ କହାଗଲା। ‘ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର’ ଓ ‘ଦେବରାତ’ ଉକ୍ତ, ତୃତୀୟ ‘ଦଲ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 55

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

ଭାର୍ଗବ, ଚ୍ୟାବନ, ଆପ୍ନବାନ, ଔର୍ବ ଓ ଜମଦଗ୍ନି—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଷିତ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଗୋତ୍ରଦେବୀମାନେ—ବାକ୍, ଅର୍ଦ୍ଧଶେଷା, ଅବୁଟଲା—ନାମରେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 56

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

‘ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର’ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟ। ‘ଛାଂଦନସ’ ଓ ‘ବତ୍ସ’ କହାଗଲା, ଏବଂ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ) ଦୁଇ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ।

Verse 57

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च । भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च

ଆଙ୍ଗିରସ, ଆମ୍ବରୀଷ ଓ ଯୌବନାଶ୍ୱ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କହାଗଲେ; ଏବଂ ଭୃଗୁ, ଚ୍ୟାବନ, ଆପ୍ନବାନ, ଔର୍ବ, ଜମଦଗ୍ନି ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 58

देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा । एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम

ଦେବୀ ଭଟ୍ଟାରିକା ଘୋଷିତ, ଦ୍ୱିତୀୟା ଶେପଲା ମଧ୍ୟ। ଏହି ବଂଶରେ ଯେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 59

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः । क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः

ସେମାନେ ଧର୍ମୋଚିତ କ୍ରୋଧୀ, ସଦାଚାରୀ, ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ପରାୟଣ। ନିତ୍ୟ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞରେ ରତ, ଯଥାଯଥ ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ନିଷ୍ଠିତ। କ୍ଷତି-ପ୍ରତିଦାନ ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରତୁଜାତ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 60

तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च । भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च

ତୃତୀୟ ଭାବେ ‘ମଗୋଡୋଆ’ ଘୋଷିତ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୋତ୍ର—ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ କୁତ୍ସ। ଏଠାରେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଏକ ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 61

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च । विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च

ଆଙ୍ଗିରସ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କହାଗଲେ। ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର–ଦେବରାତ ପାଇଁ ପ୍ରବରର ତ୍ରୟୀ ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ।

Verse 62

शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च । अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

ଶେଷଲା ଓ ବୁଧଲା ଘୋଷିତ, ଏବଂ ଆଧାରଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟ। ଏହି ଗ୍ରାମରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ।

Verse 63

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜା ଓ ନାନାବିଧ ଯଜ୍ଞ କର୍ମରେ ନିରତ, ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜାତ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ମୁନୀଶ୍ୱର ଅଟନ୍ତି।

Verse 64

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରାମ ହେଉଛି ଶୀହୋଲିୟା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ଗୋତ୍ର ଅଛି। ତୃତୀୟଟି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଦେବରାତ (ଔଦଲ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 65

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

ଦେବୀ 'ଚଚାଇ' ସେମାନଙ୍କର ଗୋତ୍ରଦେବୀ ଭାବରେ ପରିଚିତା। ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜାତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଦୀନ ମନା ହୋଇଥାନ୍ତି।

Verse 66

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମିଥ୍ୟାଭାଷୀ ଓ ଲୋଭୀ ଅଟନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହେ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ! ସେମାନେ ସର୍ବବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଅଟନ୍ତି।

Verse 67

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

ପଞ୍ଚମ ସ୍ଥାନଟି 'ଜ୍ୟେଷ୍ଠଲୋଜା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନ। ସେଠାରେ ବତ୍ସଶୀୟ ଏବଂ କୁତ୍ସଶୀୟ ନାମକ ଦୁଇଟି ପ୍ରବର ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 68

आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि

ତଥାହି ସ୍ମରଣୀୟ ପିତୃଋଷିମାନେ—ଆବରିବୃବାପ୍ର, ଯୌବନାଶ୍ୱ, ଭୃଗୁ, ଚ୍ୟବନ, ଆପ୍ନୋର୍ବ ଓ ଜାମଦଗ୍ନି।

Verse 69

चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा । एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

ଚଚାଈ ବତ୍ସଗୋତ୍ରର, ଶାନ୍ତା କୁତ୍ସଗୋତ୍ରଜା। ଏହି ତିନିଜଣ ଓ ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 70

शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ ଓ ସୁଶୀଳ; ଧନ ଓ ପୁତ୍ରସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ କୁଶଳ।

Verse 71

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः

ସେମାନେ ସୁରୂପ, ସଦାଚାରୀ ଓ ସର୍ବଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ। ଏଠାରେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଦାନଧର୍ମରେ ରତ—ଜଳଦ ମେଘ ପରି।

Verse 72

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः । कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च

ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶେରଥା ଗ୍ରାମମାନଙ୍କରେ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିପ୍ରବରସଂଯୁକ୍ତ—କୁଶ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ; ତଥା ଦୁଇ ଦେବୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 73

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଦେବରାତ, ତଥା ତୃତୀୟ ଓ ଦଲ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହିପରି ଆଙ୍ଗିରସ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ପ୍ରବର/ବଂଶମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 74

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः

କମଳା ଓ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟା ଭାବେ ଯକ୍ଷିଣୀ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତମାନେ ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ—ଉଭୟ ଆଚାରରେ ରତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ।

Verse 75

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः

ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ; ଲୋଭରହିତ, ମହାଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାତା ଏବଂ ବେଦାଜ୍ଞାର ପାଳକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 76

दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

ଦନ୍ତାଳୀୟ ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ–କୁତ୍ସ–ଶାୟ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହିପରି ଆଙ୍ଗିରସ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ପ୍ରବରମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 77

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः

ଦେବୀ ଓ ଯକ୍ଷିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟା ଭାବେ କର୍ମଲା ମଧ୍ୟ। ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ବାଡ଼ବ ବଂଶଜମାନେ ଧନୀ ଓ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 78

वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः । ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः

ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପୂଜା-ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଓ ଭୋଜନରେ ତତ୍ପର—ସମସ୍ତେ ଧର୍ମପରାୟଣ।

Verse 79

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च

ବଡୋଦ୍ରୀୟ ବଂଶରେ ଚାରି ପ୍ରବର ସ୍ମରଣୀୟ—କୁଶ, କୁତ୍ସ, ବତ୍ସ ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ।

Verse 80

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च

ଏବେ ମୁଁ ସେହି ପ୍ରବରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ଗୋତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହୁଛି—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦେବରାତ, ତୃତୀୟ ଓ ଦଲ।

Verse 81

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च

ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ଅମ୍ବରୀଷ, ତୃତୀୟ ଯୌବନାଶ୍ୱ; ଏହିପରି ଭାର୍ଗବ, ଚ୍ୟାବନ, ଆପ୍ନବାନ, ଔର୍ବ ଓ ଜମଦଗ୍ନି ମଧ୍ୟ।

Verse 82

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा

ସେହିପରି ଆଙ୍ଗିରସ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ; ଏବଂ କର୍ମଲା, କ୍ଷେମଲା, ଧାରଭଟ୍ଟାରିକା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 83

चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा

କ୍ରମାନୁସାରେ ଚତୁର୍ଥ ଗୋତ୍ରମାତା ‘କ୍ଷେମଲା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତମାନେ ସଦା ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞରେ ରତ ରହନ୍ତି।

Verse 84

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

ସେମାନେ ଲୋଭୀ ଓ କ୍ରୋଧୀ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସନ୍ତାନରେ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ଧର୍ମକର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ନିରତ ରହି ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 85

वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

ସେମାନେ ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ବାପୀ, କୂପ ଓ ତଡାଗ ନିର୍ମାଣକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରତଶୀଳ ଓ ଗୁଣଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ୟାବିହୀନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 86

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ । वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्

‘ଗୋଦଣୀୟା’ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ଦୁଇଟି ଗୋତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ପ୍ରଥମ ଭାବେ ବତ୍ସଗୋତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଭାରଦ୍ୱାଜଗୋତ୍ର।

Verse 87

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च । शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा

ଭୃଗୁ, ଚ୍ୟବନ, ଆପ୍ନବ, ଔର୍ବ, ପୁରୋଧ ଓ ସମ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ଗଣ୍ୟ। ‘ଶୀହରୀ’କୁ ପ୍ରଥମ (ଗୋତ୍ରମାତା) ଏବଂ ‘ଯକ୍ଷିଣୀ’କୁ ଦ୍ୱିତୀୟା ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 88

अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः । सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा

ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର କ୍ରୋଧୀ, ଚଞ୍ଚଳତାହୀନ; ତଥାପି ଦ୍ୱେଷୀ ଓ କୁଟିଳ ଆଚରଣବାନ।

Verse 89

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते

ହେ ଭୂପତେ! ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଂସ୍ର ଓ ଧନଲୋଭୀ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି।

Verse 90

कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र । शुक्लशुश्च समुद्भवाः । प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम

କଣ୍ଟବାଡୀୟା ଗ୍ରାମରେ କୁଶଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁକ୍ଲଶୁଙ୍କ ସନ୍ତତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେହି ବଂଶର ପ୍ରବର ମୁଁ କହିବି—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଶୁଣ।

Verse 91

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦେବରାତ ଓ ଉଦଲା—ଏ ତିନିଜଣ ପ୍ରବର ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଚଚାଈ ଦେବୀଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଶୁଣ।

Verse 92

यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः । सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ରମନରେ କ୍ରତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ କୁଶଳ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ।

Verse 93

वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम

କୁତ୍ସବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ତ୍ରି-ପ୍ରବରଯୁକ୍ତ ବେଖଲୋୟମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 94

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦେବରାଜ-ଔଦଲ ଇତ୍ୟାଦି ତିନିଜଣ ପ୍ରବର ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ଦେବୀ ଚଚାଈ ସେମାନଙ୍କ କୁଳରକ୍ଷିକା ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 95

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः

ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ, ଗୁଣାନ୍ୱିତ; ତପସ୍ବୀ ଓ ଯୋଗୀ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 96

साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः

ସେମାନେ ସାଧୁ ଓ ସଦାଚାରୀ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ; ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାକ୍ରିୟାରେ ତତ୍ପର, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭୋଜନ ଦେବାରେ ଅଟୁଟ।

Verse 97

अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्

ଏହି ବଂଶ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଲି, ତାହା କହିଲି; ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 98

देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः

ଯେମାନେ ‘ଦେହଲୋଡୀଆ’ ବୋଲି କଥିତ, ସେମାନେ କୁତ୍ସ-ପ୍ରବରଯୁକ୍ତ। ତାଙ୍କ ନାମ—ଆଙ୍ଗିରସ, ଆମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଯୁବନାଶ୍ୱ।

Verse 99

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

ଗୋତ୍ରଦେବୀକୁ ମୁଁ ‘ଶ୍ରୀ-ଶେଷ-ଦୁର୍ବଳା’ ବୋଲି କହିଛି। କୁତ୍ସବଂଶରେ ଯେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦ୍ବୃତ୍ତ ଓ ସତ୍ୟଭାଷୀ।

Verse 100

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

ସେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କିନ୍ତୁ ପରର ଛିଦ୍ରମାତ୍ର ଦେଖନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ରୋଧୀ, ଚଞ୍ଚଳତାହୀନ, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷୀ ଓ କୁଟିଳ ମଧ୍ୟ।

Verse 110

शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः । धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः

ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ) ଓ ସୁଶୀଳ। ସେମାନେ ଧନ-ପୁତ୍ରସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ କ୍ରତୁକର୍ମରେ କୋବିଦ।

Verse 120

हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते

ହାଥୀଜଣରେ ଯେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବତ୍ସ ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ। ସେଠାରେ ‘ଜ୍ଞାନଜା’ ଓ ‘ଯକ୍ଷିଣୀ’—ଏହି ଦୁଇ ଗୋତ୍ରଦେବୀ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 130

महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः । क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः

ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମହାକାୟ, ଦୀର୍ଘଦେହୀ ଓ ମହୋଦ୍ଧତ; କ୍ଲେଶର ମୂର୍ତ୍ତି, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ତଥାପି ସର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ—ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 140

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଭୋଜ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ ବୈଦିକ ଅର୍ପଣ) ପ୍ରତି ତତ୍ପର, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମପରାୟଣ।

Verse 150

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः । अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ବାରଣସିଦ୍ଧ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଜ୍ଞାନଧନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏବଂ ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ଯେ ବିପ୍ରମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଜିତବ୍ରତ (ସଂୟମିତ ବ୍ରତଧାରୀ), ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 160

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च । देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦେବରାତ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଉଦଲ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଦେବୀ ଚବାଈ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 170

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः । गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्

ଏବଂ ଗୋଧରୀୟ ଭାବେ ଜନ୍ମିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଏବେ ମୁଁ ଅନୁକ୍ରମରେ ତିନିଟି ଗୋତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 180

आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः । देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा

ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ଆମ୍ବରୀଷ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୃତୀୟ ଯୌବନାଶ୍ୱ; ତଥା ଦେବୀ ଚଚ୍ଛତ୍ରଜା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟା ଶେଷଲା ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ।

Verse 190

साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् । कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः

ସାଣଦାକୁ ପରମ ସ୍ଥାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସେଠାରେ ବସୁଥିବା କୁଶ-ପ୍ରବରଜ ବିପ୍ରମାନେ ପାବନକାରୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 200

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଦେବରାତ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ତୃତୀୟ ଉଦଲ; ଏହି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରପରାୟଣ।

Verse 210

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः । सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः

ଏହି ବଂଶରେ ଦେବତାପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁଥିବା, ବଷଟ୍କାର ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ, ଏବଂ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ।

Verse 220

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् । अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च

ରୂପୋଲା ପରମ ଧାମ—ପବିତ୍ର ଓ ଅତିପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଏହି ଗୋତ୍ରତ୍ରୟରେ ଦେବୀତ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 230

छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् । कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि

ଛତ୍ରୋଟା ପରମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏକାଧିକ ପୂଜିତ। ଏହାର ବଂଶ ‘କୁଶ-ଗୋତ୍ର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରବର ଅଛି।

Verse 240

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् । गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा । प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्

ଏହା ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂସ୍ଥାନ ‘ଜାଖାସଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହାର ଗୋତ୍ର ‘ବାତ୍ସ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସେହି ଗୋତ୍ରଜମାନେ ‘ଶୀହୁରୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ତାଙ୍କର ପ୍ରବର ପାଞ୍ଚଟି ବୋଲି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

Verse 250

आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् । अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः

ଆଙ୍ଗିରସ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ତିନି ପ୍ରବର। ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ।

Verse 260

अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः

ସେମାନେ ସଦା ଅରୋଗୀ, ଆଚରଣରେ ଦେବତୁଲ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ।

Verse 270

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः

ସେହି ଗୋତ୍ରରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି, ଯେମାନେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶୁଚି ଆଚରଣଶୀଳ।

Verse 280

कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा । हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा

କଡୋଭ୍ୟା ନବମ, କୋହାଟୋୟା ଦଶମ। ହରଡୀୟା ଏକାଦଶ ଏବଂ ଭଦୁକୀୟା ଦ୍ୱାଦଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 290

शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप । भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः

ହେ ନରାଧିପ! କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତି-ଉପଜାତି ଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚାରଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ, ଜ୍ଞାତିବନ୍ଧନର ଚାପରେ ପୀଡିତ ହେବେ।

Verse 300

स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः । धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ କୃଷିକର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହନ୍ତି। ଧର୍ମାରଣ୍ୟରୁ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଧେନୁମାନଙ୍କୁ ଚରାଇ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି।

Verse 310

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः । अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରସ୍ପର ମିଶ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଆପସରେ ନିଜ ଜୀବିକା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ହେ ରାଜନ! ତ୍ରିବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 320

यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति

ଯଦି ଦୈବବଶେ ସେ ଜୀବିତ ରହେ, ତେବେ ସେ ଆଚାରଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 326

एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते । एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् । युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा

ଯେମାନେ ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ଗ୍ରାମବାହାରେ ବସୁଥିଲେ—ଏହିପରି ମୋଢ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାନା ଭେଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଯୁଗକ୍ରମାନୁସାରେ କାଳ ଗତି କରିବା ସହ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଓ ବୃଷ (ବଂଶଶାଖା) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଭେଦ ପ୍ରକଟ ହେଲା।