Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 204

Devanagari script

स्थानभ्रष्टाः कृताः पूर्वं चातुर्विद्या द्विजातयः । जीर्णोद्धारेण रामेण स्थापिताः पुनरेव हि । पूर्वजन्मनि भो विप्रा हरिपूजा कृता मया

Transliteration

sthānabhraṣṭāḥ kṛtāḥ pūrvaṃ cāturvidyā dvijātayaḥ | jīrṇoddhāreṇa rāmeṇa sthāpitāḥ punareva hi | pūrvajanmani bho viprā haripūjā kṛtā mayā

Translation

ପୂର୍ବେ ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାରକ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ହରିପୂଜା କରିଥିଲି।

Word by Word

• स्थानभ्रष्टाः: fallen from their place/status
• स्थानभ्रष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थान + भ्रष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• कृताः: made, rendered
• कृताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• पूर्वम्: formerly, earlier
• पूर्वम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• चातुर्विद्याः: those of the fourfold learning (four Vedas/branches)
• चातुर्विद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (चतुर्विद्या इति द्विगु-समासः)

• द्विजातयः: twice-born (Brahmins etc.)
• द्विजातयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वि + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• जीर्णोद्धारेण: by renovation/repair of what was decayed
• जीर्णोद्धारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जीर्ण + उद्धार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• रामेण: by Rama
• रामेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्थापिताः: established, reinstated
• स्थापिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु) → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)

• हि: for, indeed
• हि: Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये-अव्यय (particle)

• पूर्वजन्मनि: in a former birth
• पूर्वजन्मनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• भो: O!
• भो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भो (अव्यय)
• Form: सम्बोधनार्थक-अव्यय (vocative particle)

• विप्राः: O Brahmins
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन

• हरिपूजा: worship of Hari
• हरिपूजा: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृता: was performed
• कृता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (कृता इति कर्मणि-प्रयोगे ‘was done’)

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

A devotee/narrative voice addressing brāhmaṇas (speaker not explicit; internal monologue or testimony within the episode)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: viprāḥ (brāhmaṇas) (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A ‘Rāma’ figure overseeing restoration: craftsmen rebuilding a fallen shrine or learning-hall; brāhmaṇas with manuscripts regain their seats; a subtle vision of Hari in the background indicating past-life worship.

Characters & Entities

• Rāma
• Brāhmaṇas (dvijātayaḥ)
• Hari (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restoring sacred institutions and reinstating dhārmic order is a high merit act, ripening from past devotion and generating present stability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the Dharmāraṇya/Rāmeśvara narrative milieu, highlighting restoration within a sacred geography rather than naming a new site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jīrṇoddhāra (renovation/restoration) and pūjā (worship), explicitly Hari-pūjā, are upheld as meritorious acts.