Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 31

Devanagari script

वन्ध्या च दुर्भगा नारी काकवन्ध्या मृतप्रजा । मृतवत्सा महादुष्टा स्नात्वा कुण्डे शिवाग्रतः । पूजयेदेकचित्तेन स्नानमात्रेण शुद्ध्यति

Transliteration

vandhyā ca durbhagā nārī kākavandhyā mṛtaprajā | mṛtavatsā mahāduṣṭā snātvā kuṇḍe śivāgrataḥ | pūjayedekacittena snānamātreṇa śuddhyati

Translation

ବନ୍ଧ୍ୟା, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ, ‘କାକବନ୍ଧ୍ୟା’ ବୋଲି ପରିଚିତା, ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମରିଯାଇଛି, ଯାହାର ଶିଶୁ ମରିଯାଇଛି, ଏପରିକି ମହାପାପିନୀ ମଧ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରୁ; ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Word by Word

• वन्ध्या: barren
• वन्ध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (barren)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• दुर्भगा: unfortunate
• दुर्भगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर्भगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (unfortunate)

• नारी: woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• काकवन्ध्या: utterly barren
• काकवन्ध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काक (प्रातिपदिक) + वन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (barren like a crow; idiomatically utterly barren)

• मृतप्रजा: whose children are dead
• मृतप्रजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (मृता प्रजा यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• मृतवत्सा: whose calf/child has died
• मृतवत्सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (मृतः वत्सः यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महादुष्टा: very wicked
• महादुष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + दुष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: कर्मधारय; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (very wicked)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) → स्नात्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया

• कुण्डे: in the pond/tank
• कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• शिवाग्रतः: before Śiva
• शिवाग्रतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + अग्रतः (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अग्रतः = अव्यय (in front of); शिवाग्रतः = ‘in front of Śiva’ (usage as indeclinable adverbial)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एकचित्तेन: with single-mindedness
• एकचित्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/भाव (with single-mindedness)

• स्नानमात्रेण: by mere bathing
• स्नानमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (स्नानस्य मात्रा); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (by mere bathing)

• शुद्ध्यति: is purified
• शुद्ध्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (becomes purified)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Dharmāraṇya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kuṇḍa (Indreśvara precinct)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A group of women—some sorrowful, some stigmatized—approach the kuṇḍa near a Śiva shrine. They bathe, then offer bilva and lamps with intense concentration; their faces shift from grief to calm purity.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s sanctity and Śiva’s presence are portrayed as universally purifying, transcending social stigma and personal misfortune.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred kuṇḍa (pond) before Śiva in the Indreśvara/Jayaṃteśa context of Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe in the kuṇḍa and then worship Śiva with eka-citta (single-pointed devotion).