Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

Devanagari script

विवाहं तत्र कुर्वंतो मिलितास्ते द्विजोत्तमाः । कोटिकन्याकुलं तत्र एकत्रासीन्महोत्सवे । धर्मारण्ये महाप्राज्ञ सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

Transliteration

vivāhaṃ tatra kurvaṃto militāste dvijottamāḥ | koṭikanyākulaṃ tatra ekatrāsīnmahotsave | dharmāraṇye mahāprājña satyaṃ satyaṃ vadāmyaham

Translation

ସେଠାରେ ବିବାହକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ସେହି ମହୋତ୍ସବରେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ ଥିଲା। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୁଁ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Word by Word

• विवाहम्: marriage ceremony
• विवाहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्म

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम् (locative adverb: there)

• कुर्वन्तः: doing/performing
• कुर्वन्तः: Karta (Agent-participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कर्तरि कृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; 'ते द्विजोत्तमाः' इत्यस्य विशेषणम्

• मिलिताः: assembled
• मिलिताः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मिलित (कृदन्त; √मिल्/√मिल् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; 'ते द्विजोत्तमाः' इत्यस्य विशेषणम्

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• द्विजोत्तमाः: best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज-उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• कोटिकन्याकुलम्: crowded with crores of maidens
• कोटिकन्याकुलम्: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोटि-कन्या-आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्—(अभिप्रेतम्) 'महोत्सवः/समागमः'

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम्

• एकत्र: in one place/together
• एकत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम् (together/in one place)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• महोत्सवे: at the great festival
• महोत्सवे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा-उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सन्दर्भाधिकरणम्

• धर्मारण्ये: in Dharmāraṇya
• धर्मारण्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म-अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महाप्राज्ञ: O greatly wise one
• महाप्राज्ञ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा-प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (Manner/कर्मवत्)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (accusative of manner/emphasis)

• सत्यम्: truly
• सत्यम्: Karma (Manner/कर्मवत्)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्ति-बलम् (emphatic repetition)

• वदामि: I say
• वदामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वद् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः (1st), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced; emphatic ‘satyaṃ satyaṃ vadāmyaham’ is typical narrator emphasis]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: mahāprajña (addressed) / Bhārata-context

Visual Art Cues

Scene: A panoramic festival scene in Dharmāraṇya: rows of marriage pavilions, priests chanting, lamps and banners, and an immense assembly of maidens and families; the narrator’s emphatic ‘truth, truth’ frames the spectacle.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya
• dvijottamāḥ (brāhmaṇas)
• mahotsava (great festival)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s greatness is shown through extraordinary auspicious gatherings, where dharmic sacraments flourish on a vast scale.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, depicted as a place capable of hosting immense sacred assemblies and rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vivāha-saṃskāra (marriage sacrament) is explicitly mentioned as being performed there during a mahotsava.