Adhyaya 16

Verse 1

। सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः श्रेष्ठा वामदेवस्य भाषितम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ବାମଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 2

वामदेव उवाच । पुरा मंदरशैलेंद्रे नानाधातुविचित्रिते । नानासत्वसमाकीर्णे नानाद्रुमलताकुले

ବାମଦେବ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରାଜରେ, ଯେଉଁଠାରେ ନାନା ଧାତୁର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ସତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ନାନା ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଘନ ଥିଲା।

Verse 3

कालाग्निरुद्रो भगवान्कदाचिद्विश्ववंदितः । समाससाद भूतेशः स्वेच्छया परमेश्वरः

ଏକ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ଭଗବାନ୍ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର—ଭୂତେଶ ପରମେଶ୍ୱର—ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

समंतात्समुपातिष्ठन्रुद्राणां शतकोटयः । तेषां मध्ये समासीनो देवदेवस्त्रिलोचनः

ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଶତକୋଟି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଲୋଚନ ଭଗବାନ୍ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 5

तत्रागच्छत्सुरश्रष्ठो देवैः सह पुरंदरः । तथाग्निर्वरुणो वायुर्यमो वैवस्वतस्तथा

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆସିଲେ; ତେଣୁହିଁ ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ବାୟୁ ଓ ବୈବସ୍ୱତ ଯମ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 6

गंधर्वाश्चित्रसेनाद्याः खेचराः पन्नगादयः । विद्याधराः किंपुरुषाः सिद्धाः साध्याश्च गुह्यकाः

ଚିତ୍ରସେନ ଆଦି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଖେଚର, ପନ୍ନଗାଦି ନାଗଗଣ; ବିଦ୍ୟାଧର, କିମ୍ପୁରୁଷ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 7

ब्रह्मर्षयो वसिष्ठाद्या नारदाद्याः सुरर्षयः । पितरश्च महात्मानो दक्षाद्याश्च प्रजेश्वराः

ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ନାରଦ ଆଦି ଦେବର୍ଷି; ମହାତ୍ମା ପିତୃଗଣ ଓ ଦକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରଜେଶ୍ୱର—ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 8

उर्वश्याद्याश्चाप्सरसश्चंडिकाद्याश्च मातरः । आदित्या वसवो दस्रौ विश्वेदेवा महौजसः

ସେଠାରେ ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ, ଚଣ୍ଡିକା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ମାତୃଗଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ଯୁଗଳ ଅଶ୍ୱିନ (ଦସ୍ରୌ) ଏବଂ ମହୌଜସୀ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ—ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତ—ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 9

अथान्ये भूतपतयो लोकसंहरणे क्षमाः । महाकालश्च नंदी च तथा वै शंखपालकौ

ତାପରେ ଲୋକସଂହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ଅନ୍ୟ ଭୂତପତିମାନେ ଥିଲେ—ମହାକାଳ, ନନ୍ଦୀ, ଏବଂ ଶଂଖ ଓ ପାଳକ ନାମକ ସେ ଦୁଇଜଣ।

Verse 10

वीरभद्रो महातेजाः शंकुकर्णो महाबलः । घंटाकर्णश्च दुर्धर्षो मणिभद्रो वृकोदरः

ମହାତେଜସ୍ବୀ ବୀରଭଦ୍ର, ମହାବଳୀ ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ମଣିଭଦ୍ର ଓ ବୃକୋଦର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 11

कुंडोदरश्च विकटास्तथा कुभोदरो बली । मंदोदरः कर्णधारः केतुर्भृंगीरिटिस्तथा

କୁଣ୍ଡୋଦର ଓ ବିକଟ, ଏବଂ ବଳବାନ କୁଭୋଦର; ତଥା ମନ୍ଦୋଦର, କର୍ଣ୍ଣଧାର, କେତୁ ଓ ଭୃଙ୍ଗୀରିଟି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 12

भूतनाथास्तथान्ये च महाकाया महौजसः । कृष्णवर्णास्तथा श्वेताः केचिन्मंडूकसप्रभाः

ଅନ୍ୟ ଭୂତନାଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ମହାକାୟ, ମହୌଜସୀ; କେହି କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, କେହି ଶ୍ୱେତ, ଆଉ କେହି ମଣ୍ଡୂକ-ସଦୃଶ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 13

हरिता धूसरा धूम्राः कर्बुरा पीतलोहिताः । चित्रवर्णा विचित्रांगाश्चित्रलीला मदोत्कटाः

କେହି ହରିତବର୍ଣ୍ଣ, କେହି ଧୂସର, କେହି ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ; କେହି କର୍ବୁର, କେହି ପୀତ-ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। କେହି ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ବିଚିତ୍ରାଙ୍ଗ—ବିଚିତ୍ର ଲୀଳାରେ ଲିନ, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଉଗ୍ର ଥିଲେ।

Verse 14

नानायुधोद्यतकरा नानावाहनभूषणाः । केचिद्व्याघ्रमुखाः केचित्सूकरास्या मृगा ननाः

ସେମାନଙ୍କ ହାତ ନାନାବିଧ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲା, ନାନାବାହନ ଓ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ। କେହି ବ୍ୟାଘ୍ରମୁଖ, କେହି ସୂକରାସ୍ୟ, ଅନ୍ୟେ ନାନା ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 15

केचिच्च नक्रवदनाः सारमेयमुखाः परे । सृगालवदनाश्चान्य उष्ट्राभवदनाः परे

କେହି ନକ୍ରବଦନ (ମଗରମୁଖ) ଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ସାରମେୟମୁଖ (କୁକୁରମୁଖ) ଥିଲେ। କେହି ସୃଗାଳବଦନ (ଶିଆଳମୁଖ), ଅନ୍ୟେ ଉଷ୍ଟ୍ରସଦୃଶ ମୁଖଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 16

केचिच्छरभभेरुंडसिंहाश्वोष्ट्रबकाननाः । एकवक्त्रा द्विवक्त्राश्च त्रिमुखाश्चैव निर्मुखाः

କେହି ଶରଭ, ଭେରୁଣ୍ଡ, ସିଂହ, ଅଶ୍ୱ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ବକ ସଦୃଶ ମୁଖଧାରୀ ଥିଲେ। କେହି ଏକବକ୍ତ୍ର, କେହି ଦ୍ୱିବକ୍ତ୍ର, କେହି ତ୍ରିମୁଖ—ଏବଂ କେହି ନିର୍ମୁଖ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 17

एकहस्तास्त्रिहस्ताश्च पंचहस्तास्त्वहस्तकाः । अपादा बहुपादाश्च बहुकर्णैककर्णकाः

କେହି ଏକହସ୍ତ, କେହି ତ୍ରିହସ୍ତ, କେହି ପଞ୍ଚହସ୍ତ, ଏବଂ କେହି ଅହସ୍ତକ (ହାତ ନଥିବା) ଥିଲେ। କେହି ଅପାଦ (ପାଦ ନଥିବା), କେହି ବହୁପାଦ; କେହି ବହୁକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ କେହି ଏକକର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

Verse 18

एकनेत्राश्चतुर्नेत्रा दीर्घाः केचन वामनाः । समंतात्परिवार्येशं भूतनाथमुपासते

କେହି ଏକନେତ୍ର, କେହି ଚତୁର୍ନେତ୍ର; କେହି ଦୀର୍ଘକାୟ, କେହି ବାମନ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ସେମାନେ ଈଶ—ଭୂତନାଥ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଅଧିପତି—ଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 19

अथागच्छन्महातेजा मुनीनां प्रवरः सुधीः । सनत्कुमारो धर्मात्मा तं द्रष्टुं जगदीश्वरम्

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ପରମ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ସନତ୍କୁମାର ଜଗଦୀଶ୍ୱର—ଜଗତର ଈଶ୍ୱର—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 20

तं देवदेवं विश्वेशं सूर्यकोटिसमप्रभम् । महाप्रलयसंक्षुब्धसप्तार्णवघनस्वनम्

ସେ ଦେବଦେବ ଵିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ମହାପ୍ରଳୟରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଘନ ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ନାଦ କରୁଥିବା।

Verse 21

संवर्त्ताग्निसमाटोपं जटामंडलशोभितम् । अक्षीणभालनयनं ज्वालाम्लानमुखत्विषम्

ସେ ସଂବର୍ତ୍ତାଗ୍ନି ସଦୃଶ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜଟାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ; ଲଲାଟନେତ୍ର ଅକ୍ଷୀଣ, ଏବଂ ମୁଖକାନ୍ତି ଜ୍ୱାଳା ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 22

प्रदीप्तचूडामणिना शशिखंडेन शोभितम् । तक्षकं वामकर्णेन दक्षिणेन च वासुकिम्

ସେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଚୂଡାମଣିରେ ଦୀପ୍ତ ଏବଂ ଶଶିଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦ୍ରକଳା)ରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବାମ କାନରେ ତକ୍ଷକ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ବାସୁକି ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 23

बिभ्राणं कुंडलयुगं नीलरत्नमहाहनुम् । नीलग्रीवं महाबाहुं नागहारविराजितम्

ସେ ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ନୀଳରତ୍ନସମ ମହାକପୋଳଯୁକ୍ତ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ମହାବାହୁ ଓ ନାଗହାରରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 24

फणिराजपरिभ्राजत्कंक णांगदमुद्रिकम् । अनंतगुणसाहस्रमणिरंजितमेखलम्

ଫଣିରାଜମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କ କଙ୍କଣ, ଆଙ୍ଗଦ ଓ ମୁଦ୍ରିକା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ମେଖଳା ଅନନ୍ତଗୁଣଯୁକ୍ତ ସହସ୍ର ମଣିରେ ରଞ୍ଜିତ ଥିଲା।

Verse 25

व्याघ्रचर्मपरीधानं घंटादर्पणभूषितम् । कर्कोटकमहापद्मधृतराष्ट्रधनंजयैः

ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି, ଘଣ୍ଟା ଓ ଦର୍ପଣସଦୃଶ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ; କର୍କୋଟକ, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 26

कूजन्नूपुरसंघुष्टपादपद्मविराजितम् । प्रासतोमरखट्वाङ्गशूलटंकधनुर्धरम्

ନୂପୁରର କୂଜନଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେ ପ୍ରାସ, ତୋମର, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ଶୂଳ, ଟଙ୍କ ଓ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 27

अप्रधृष्यमनिर्देश्यमचिंत्याकारमीश्वरम् । रत्नसिंहासनारूढं प्रण नाम महामुनिः

ଅପ୍ରଧୃଷ୍ୟ, ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟାକାର ସେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ରତ୍ନସିଂହାସନାରୂଢ—ମହାମୁନି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 28

तं भक्तिभारोच्छ्वसितांतरात्मा संस्तूय वाग्भिः श्रुतिसंमिताभिः । कृतांजलिः प्रश्रयनम्रकंधरः पप्रच्छ धर्मानखिलाञ्छु भप्रदान्

ଭକ୍ତିଭାରରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ସେ ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରେ କରଯୋଡ଼ି, ବିନୟରେ ଶିର ନମାଇ, ଶୁଭପ୍ରଦ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

Verse 29

यान्यानपृच्छत मुनिस्तांस्तान्धर्मानशेषतः । प्रोवाच भगवान्रुद्रो भूयो मुनिरपृच्छत

ମୁନି ଯେଯେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସେସବୁକୁ ଅଶେଷରେ କହିଦେଲେ; ତଥାପି ମୁନି ପୁନଃ ଆଉ ପଚାରିଲେ।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । श्रुतास्ते भगवन्धर्मास्त्वन्मुखान्मुक्तिहेतवः । यैर्मुक्तपापा मनुजास्तरिष्यंति भवार्णवम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ମୋକ୍ଷହେତୁ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭବସାଗର ପାର କରିବେ।

Verse 31

अथापरं विभो धर्ममल्पायासं महाफलम् । ब्रूहि कारुण्यतो मह्यं सद्यो मुक्तिप्रदं नृणाम्

ଏବେ, ହେ ବିଭୋ! କାରୁଣ୍ୟବଶେ ମୋତେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଧର୍ମ କହନ୍ତୁ—ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମହାଫଳ ଦେଉଥିବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସଦ୍ୟୋ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା।

Verse 32

अभ्यासबहुला धर्माः शास्त्रदृष्टाः सहस्रशः । सम्यक्संसेविताः कालात्सिद्धिं यच्छंति वा न वा

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଭ୍ୟାସବହୁଳ ହଜାର ହଜାର ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ କାଳକ୍ରମେ ସିଦ୍ଧି ମିଳିବ କି ନାହିଁ—ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 33

अतो लोकहितं गुह्यं भुक्तिमुक्त्योश्च साधनम् । धर्मं विज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

ଅତଏବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସେଇ ଗୁହ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯାହା ଲୋକହିତକର ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟର ସାଧନ।

Verse 34

श्रीरुद्र उवाच । सर्वेषामपि धर्माणामुत्तमं श्रुतिचोदितम् । रहस्यं सर्वजंतूनां यत्त्रिपुंड्रस्य धारणम्

ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୁତିଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ—ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुंड्रस्य विधिं ब्रूहि भगवञ्जगतां पते । तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଜଗତ୍ପତି! ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ବିଧି କହନ୍ତୁ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 36

कति स्थानानि किं द्रव्यं का शक्तिः का च देवता । किं प्रमाणं च कः कर्त्ता के मंत्रास्तस्य किं फलम्

କେତେ ସ୍ଥାନ? କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ? ତାହାର ଶକ୍ତି କଣ, କେଉଁ ଦେବତା (ଧ୍ୟେୟ)? ପ୍ରମାଣ କଣ, କର୍ତ୍ତା କିଏ, ତାହାର ମନ୍ତ୍ର କେଉଁଗୁଡ଼ିକ, ତାହାର ଫଳ କଣ?

Verse 37

एतत्सर्वमशेषेण त्रिपुंड्रस्य च लक्षणम् । ब्रूहि मे जगतां नाथ लोकानुग्रहकाम्यया

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ କିଛିମାତ୍ର ଛାଡ଼ିନାହିଁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଲୋକାନୁଗ୍ରହର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଜନମାନସଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇପାରିବି।

Verse 38

श्रीरुद्र उवाच । आग्नेयमुच्यते भस्म दग्धगोमयसंभवम् । तदेव द्रव्यमित्युक्तं त्रिपुंड्रस्य महामुने

ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଦଗ୍ଧ ଗୋମୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମକୁ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ମହାମୁନି, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ ପାଇଁ ସେଇ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥାଯଥ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 39

सद्योजातादिभिर्ब्रह्ममयैर्मंत्रैश्च पंचभिः । परिगृह्याग्निरित्यादिमंत्रैर्भस्माभिमंत्रयेत्

ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହ୍ମମୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ‘ଅଗ୍ନି…’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ସେହି ଭସ୍ମକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 40

मानस्तोकेति संमृंज्य शिरो लिंपेच्च त्र्यंबकम् । त्रियायुषादिभिर्मंत्रैर्ललाटे च भुजद्वये । स्कंधे च लेपयेद्भस्म सजलं मंत्रभावितम्

‘ମାନସ୍ତୋକେ…’ ଜପ କରି ଶିରକୁ ଘସି ଲେପ କରିବ; ଏବଂ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକମ୍…’ ଓ ‘ତ୍ରିୟାୟୁଷା…’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ଜଳରେ ସିକ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରଭାବିତ ଭସ୍ମକୁ ଲଲାଟରେ, ଉଭୟ ଭୁଜାରେ ଓ ସ୍କନ୍ଧରେ ଲେପିବ।

Verse 41

तिस्रो रेखा भवंत्येषु स्थानेषु मुनिपुंगव । भ्रुवोर्मध्यं समारभ्य यावदंतो भ्रुवोर्भवेत्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ତିନୋଟି ରେଖା ହୁଏ; ଭୃକୁଟିମଧ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୃକୁଟିର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ଯାଏ।

Verse 42

मध्यमानामिकांगुल्योर्मध्ये तु प्रतिलोमतः । अंगुष्ठेन कृता रेखा त्रिपुंड्रस्याभिधीयते

ମଧ୍ୟମା ଓ ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଳିର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରତିଲୋମ ଦିଗରେ ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱାରା ଯେ ରେଖା କରାଯାଏ, ସେହି ରେଖାକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ରେଖା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 43

तिसृणामपि रेखाणां प्रत्येकं नव देवताः । अकारो गार्हपत्यश्च ऋग्भूर्लोको रजस्तथा

ତିନୋଟି ରେଖାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାର ନବ ଅଧିଦେବତା ଅଛନ୍ତି—ଅକାର, ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଋଗ୍ବେଦ, ଭୂର୍ଲୋକ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣ ଆଦି।

Verse 44

आत्मा चैव क्रियाशक्तिः प्रातः सवनमेव च । महादेवस्तु रेखायाः प्रथमायास्तु देवता

ଆତ୍ମା, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାତଃସବନ ମଧ୍ୟ (ତାହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ); ଏବଂ ପ୍ରଥମ ରେଖାର ଅଧିଦେବତା ମହାଦେବ।

Verse 45

उकारो दक्षिणाग्निश्च नभः सत्त्वं यजुस्तथा । मध्यंदिनं च सवनमिच्छाशक्त्यंतरात्मकौ

ଉକାର, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ନଭଃ (ଅନ୍ତରିକ୍ଷ), ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ; ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ—ଏସବୁ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଅନ୍ତରାତ୍ମ-ସ୍ୱରୂପ।

Verse 46

महेश्वरश्च रेखाया द्वितीयायाश्च देवता । मकाराहवनीयौ च परमात्मा तमो दिवः

ଦ୍ୱିତୀୟ ରେଖାର ଅଧିଦେବତା ମହେଶ୍ୱର; ଏବଂ ମକାର, ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମା, ତମୋଗୁଣ ଓ ଦିବ୍ୟଲୋକ (ତାହା ସହ) ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 47

ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयसवनं तथा । शिवश्चेति तृतीयाया रेखायाश्चाधिदेवता

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି, ସାମବେଦ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସବନ; ଏବଂ ତୃତୀୟ ରେଖାର ଅଧିଦେବତା ଶିବ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 48

एता नित्यं नमस्कृत्य त्रिपुंड्रं धारयेत्सुधीः । महेश्वरव्रतमिदं सर्ववेदेषु कीर्तितम्

ଏହି (ପବିତ୍ର ଆଚାରଗୁଡ଼ିକୁ) ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି ସୁଧୀ ଜନ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରୁ। ଏହା ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ବେଦରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 49

मुक्तिकामैर्नरैः सेव्यं पुनस्तेषां न संभवः । त्रिपुंड्रं कुरुते यस्तु भस्मना विधिपूर्वकम्

ମୁକ୍ତିକାମୀ ନରମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେ ଜନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର କରେ, ସେ ପରମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 50

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वनस्थो यतिरेव वा । महापातकसंघातैर्मुच्यते चोपपातकैः

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବନସ୍ଥ କିମ୍ବା ଯତି—ଯେ କେହି ହେଉ, ସେ ମହାପାତକର ସଂଘାତରୁ ଏବଂ ଉପପାତକରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 51

तथान्यैः क्षत्रविट्शूद्रस्त्रीगोहत्या दिपातकैः । वीरहत्याश्वहत्याभ्यां मुच्यते नात्र संशयः

ତଥା ଅନ୍ୟ ପାପମାନରୁ—କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଗୋହତ୍ୟା ଆଦି—ଏବଂ ବୀରହତ୍ୟା ଓ ଅଶ୍ୱହତ୍ୟାରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 52

अमंत्रेणापि यः कुर्यादज्ञात्वा महिमोन्नतिम् । त्रिपुंड्रं भालपटले मुच्यते सर्वपातकैः

ଏହାର ମହିମାର ଉନ୍ନତି ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ବିନା, ଯେ କେହି ଲଲାଟପଟଳେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ—ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 53

परद्रव्यापहरणं परदाराभिमर्शनम् । परनिंदा परक्षेत्रहरणं परपीडनम्

ପରଧନ ଅପହରଣ, ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କଳୁଷିତ କରିବା, ପରନିନ୍ଦା, ପରର କ୍ଷେତ୍ର-ଭୂମି ହରଣ, ଏବଂ ପରପୀଡନ—ଏସବୁ ପାପକର୍ମ।

Verse 54

सस्यारामादिहरणं गृहदाहादिकर्म च । असत्यवादं पैशुन्यं पारुष्यं वेदविक्र यः । कूटसाक्ष्यं व्रतत्यागः कैतवं नीचसेवनम्

ଶସ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ଆଦି ହରଣ; ଘର ଜଳାଇବା ପରି କର୍ମ; ଅସତ୍ୟବାଦ; ପୈଶୁନ୍ୟ (ଚୁଗୁଲି); ପାରୁଷ୍ୟ (କଠୋରତା); ବେଦ ବିକ୍ରୟ; କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ; ବ୍ରତତ୍ୟାଗ; କୈତବ (କପଟ); ନୀଚସେବନ—ଏସବୁ ପାପ।

Verse 55

गोभूहिरण्यमहिषी तिलकंबलवाससाम् । अन्नधान्यजलादीनां नीचेभ्यश्च परिग्रहः

ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମହିଷୀ, ତିଳ, କମ୍ବଳ, ବସ୍ତ୍ର; ଏବଂ ଅନ୍ନ, ଧାନ୍ୟ, ଜଳ ଆଦି—ବିଶେଷକରି ଅଯୋଗ୍ୟ/ନୀଚ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ—ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ପାପ।

Verse 56

दासी वेश्याभुजंगेषु वृषलीषु नटीषु च । रजस्वलासु कन्यासु विधवासु च संगमः

ଦାସୀ, ବେଶ୍ୟା, ପତିତ-ସଙ୍ଗ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ନୀଚକୁଳୀନୀ, ନଟୀ; ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା, କନ୍ୟା, ବିଧବା ସହ ସଙ୍ଗମ—ଏହା ପାପାଚାର।

Verse 57

मांसचर्मरसादीनां लवणस्य च विक्रयः । एवमादीन्य संख्यानि पापानि विविधानि च

ମାଂସ, ଚର୍ମ, ମଦ୍ୟାଦି ରସ ଏବଂ ଲବଣର ବିକ୍ରୟ; ଏହିପରି ନାନାପ୍ରକାର ଅସଂଖ୍ୟ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 58

सद्य एव विनश्यंति त्रिपुंड्रस्य च धारणात् । शिवद्रव्यापहरणं शिवनिंदा च कुत्रचित्

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣମାତ୍ରେ ପାପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ—ଶିବଦ୍ରବ୍ୟ ଅପହରଣ ଏବଂ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଶିବନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ।

Verse 59

निंदा च शिवभक्तानां प्रायश्चितैर्न शुद्ध्यति । रुद्राक्षा यस्य गात्रेषु ललाटे च त्रिपुंड्रकम्

ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଦେହରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ଲଲାଟେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଛି—ସେ ଅତି ପବିତ୍ର ଘୋଷିତ।

Verse 60

स चांडालोऽपि संपूज्यः सर्ववर्णोत्तमो भवेत् । यानि तीर्थानि लोकेऽस्मिन्गंगायाः सरितश्च याः

ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଏହି ଲୋକରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଓ ଗଙ୍ଗାର ଯେତେ ନଦୀଧାରା ଅଛି—

Verse 61

स्नातो भवति सर्वत्र ललाटे यस्त्रिपुंड्रधृक् । सप्तकोटिमहामंत्राः पंचाक्षरपुरःसराः

ଯାହାର ଲଲାଟେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଛି, ସେ ଯେଉଁଠି ଥାଉ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ନାତ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସପ୍ତକୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର—

Verse 62

तथान्ये कोटिशो मंत्राः शैवाः कैवल्यहेतवः । ते सर्वे येन जप्ताः स्युर्यो बिभर्ति त्रिपुंड्रकम्

ତଥା କୈବଲ୍ୟହେତୁ ଅନେକ କୋଟି ଶୈବ ମନ୍ତ୍ର—ଯେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଜପିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 63

सहस्रं पूर्वजातानां सहस्रं च जनिष्यताम् । स्ववंशजानां मर्त्यानामुद्धरेद्यस्त्रिपुंड्रधृक्

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରୀ ନିଜ ବଂଶଜ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ପୂର୍ବଜ ଓ ଆଗାମୀ ହଜାର ଜନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 64

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्दीर्घायुर्व्याधिवर्जितः । जीवितांते च मरणं सुखनैवं प्रपद्यते

ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଜୀବନାନ୍ତେ ସୁଖଦ ଓ ଶୁଭ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।

Verse 65

अष्टैश्वर्यगुणोपेतं प्राप्य दिव्यं वपुः शुभम् । दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीशतसेवितः

ଅଷ୍ଟ ଐଶ୍ୱର୍ୟଗୁଣଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଦେହ ପାଇ ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରେ ଏବଂ ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ସେବା ପାଏ।

Verse 66

विद्याधराणां सिद्धानां गंधर्वाणां महौजसाम् । इंद्रादिलोकपालानां लोकेषु च यथाक्रमम्

ସେ ଯଥାକ୍ରମେ ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ, ମହାଓଜସ୍ୱୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 67

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्प्रजेशानां पुरेषु च । ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्र कल्पशतं रमेत्

ପ୍ରଜେଶମାନଙ୍କ ପୁରୀରେ ଅତିବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି, ସେ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରମେ।

Verse 68

विष्णोर्लोके च रमते यावद्ब्रह्मशतत्रयम्

ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ତିନିଶେ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହରେ।

Verse 69

शिवलोकं ततः प्राप्य रमते कालमक्षयम् । शिवसायुज्यमाप्नोति न स भूयोऽभिजायते

ତାପରେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଅକ୍ଷୟ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସେ। ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 70

सर्वोपनिषदां सारं समालोच्य मुहुर्मुहुः । इदमेव हि निर्णीतं परं श्रेयस्त्रिपुंड्रकम्

ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ସାରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଲା—ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ହିଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ।

Verse 71

एतत्त्रिपुंड्रमाहात्म्यं समासात्कथितं मया । रहस्यं सर्वभूतानां गोपनीयमिदं त्वया

ଏଭଳି ମୁଁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି। ଏହା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ରହସ୍ୟ; ତୁମେ ଏହାକୁ ଗୋପନୀୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 72

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधीयत । सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्

ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ମୁନି ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ଗଲେ।

Verse 73

तवापि भस्मसंपर्कात्संजाता विमला मतिः । त्वमपि श्रद्धया पुण्यं धारयस्व त्रिपुंड्रकम्

ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ତୋର ମନୋବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି। ତୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କର।

Verse 74

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वामदेवस्तु शिवयोगी महातपाः । अभिमंत्र्य ददौ भस्म घोराय ब्रह्मरक्षसे

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଶିବଯୋଗୀ ମହାତପା ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଘୋର ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଘୋରାକୁ ଦେଲେ।

Verse 75

तेनासौ भालपटले चक्रे तिर्य क्त्रिपुंड्रकम् । ब्रह्मराक्षसतां सद्यो जहौ तस्यानुभावतः

ସେଇ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଲଲାଟରେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅଙ୍କନ କଲା। ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 76

स बभौ सूर्यसंकाशस्तेजोमण्डलमंडितः । दिव्यावयरूपैश्च दिव्यमाल्यांबरो ज्ज्वलः

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ତେଜୋମଣ୍ଡଳରେ ମଣ୍ଡିତ। ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ରୂପରେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 77

भक्त्या प्रदक्षिणीकृत्य तं गुरुं शिवयोगिनम् । दिव्यं विमानमारुह्य पुण्यलोकाञ्जगाम सः

ଭକ୍ତିରେ ସେ ଗୁରୁ ଶିବଯୋଗୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ପୁଣ୍ୟଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗଲା।

Verse 78

वामदेवो महायोगी दत्त्वा तस्मै परां गतिम् । चचार लोके मूढात्मा साक्षादिव शिवः स्वयम्

ମହାଯୋଗୀ ବାମଦେବ ତାହାକୁ ପରମ ଗତି ଦାନ କରି, ମୂଢାତ୍ମା ପରି ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ ସମାନ ସ୍ୱୟଂ ଲୋକେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 79

य एतद्भस्ममाहात्म्यं त्रिपुंड्रं शृणुयान्नरः । श्रावयेद्वा पठेद्वापि स हि याति परां गतिम्

ଯେ କେହି ଏହି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବିଷୟ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ଅଥବା ପଢ଼େ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।

Verse 80

कथयति शिवकीर्तिं संसृतेर्मुक्तिहेतुं प्रणमति शिवयोगिध्येयमीशांघ्रिपद्मम् । रचयति शिवभक्तोद्भासि भाले त्रिपुंड्रं न पुनरिह जनन्या गर्भवासं भजेत्सः

ଯେ ଶିବକୀର୍ତ୍ତିକୁ ସଂସାରମୁକ୍ତିର ହେତୁ ଭାବେ କଥନ କରେ, ଶିବଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକୁ ଲଲାଟରେ ଧାରଣ କରେ—ସେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଲୋକରେ ମାତୃଗର୍ଭବାସ ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ।