Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्

Transliteration

tadaiva roganirmukto'bhavaddivyasvarūpavān | sthāpayāmāsa deveśaṃ sa vahniḥ piṅgaleśvaram

Translation

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ତେଜୋମୟ ସ୍ୱରୂପ ପାଇଲା। ତାପରେ ସେଇ ବହ୍ନି ଦେବେଶଙ୍କୁ ‘ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात

• रोगनिर्मुक्तः: freed from disease
• रोगनिर्मुक्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोग (प्रातिपदिक) + निर्मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (रोगेभ्यः निर्मुक्तः)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• दिव्यस्वरूपवान्: having a divine form
• दिव्यस्वरूपवान्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्/वतुप् प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (दिव्यं स्वरूपं यस्य सः)

• स्थापयामास: established/installed
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• देवेशम्: the Lord of gods (Śiva)
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सर्वनाम

• वह्निः: Agni (fire)
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• पिङ्गलेश्वरम्: Piṅgaleśvara (name of Śiva-liṅga)
• पिङ्गलेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिङ्गल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (पिङ्गल-नामकः ईश्वरः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Piṅgaleśvara on Revā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King addressed as bhūpa/bhārata in the passage cluster

Visual Art Cues

Scene: Agni emerges from Revā healed, shining with a divine body; he installs a Śiva-liṅga named Piṅgaleśvara on the riverbank with ritual solemnity.

Characters & Entities

• Vahni (Agni)
• Deveśa (Śiva)
• Piṅgaleśvara
• Revā (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Healing culminates in gratitude expressed as worship—receiving grace naturally leads to establishing and honoring the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Piṅgaleśvara shrine-site associated with Revā tīrthas, founded through Agni’s act of installation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (installation of Śiva as Piṅgaleśvara) following purification and recovery.