Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

Transliteration

tasmānmohaṃ parityajya janairgantavyamādarāt | tīrthāśeṣaphalāvāptyai tīrthaṃ kumbheśvarāhvayam

Translation

ଏହେତୁ ମୋହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଲୋକମାନେ ଆଦରସହ ‘କୁମ୍ଭେଶ୍ୱର’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/from that)

• मोहम्: delusion
• मोहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि√त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having abandoned’

• जनैः: by people
• जनैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाचक-तृतीया (agent in obligation)

• गन्तव्यम्: one should go
• गन्तव्यम्: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘should be gone’

• आदरात्: out of reverence
• आदरात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: आदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे/निमित्ते (out of respect)

• तीर्थाशेषफलावाप्त्यै: for obtaining all pilgrimage-fruits
• तीर्थाशेषफलावाप्त्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-अशेष-फल-अवाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (तीर्थेभ्यः अशेषाणि फलानि तेषाम् अवाप्तिः) ‘for obtaining all fruits of pilgrimages’

• तीर्थम्: the holy place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुम्भेश्वराह्वयम्: called ‘Kumbheśvara’
• कुम्भेश्वराह्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुम्भेश्वर-आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुम्भेश्वर इति आह्वयः/नाम यस्य) ‘called Kumbheśvara’; विशेषणम् (तीर्थम्)

Speaker

Narrative voice (contextual; exhortation within tīrtha-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumbheśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims set out decisively, leaving behind a shadowy figure symbolizing moha; they arrive at the Kumbheśvara tīrtha/shrine where a liṅga is worshipped, suggesting the 'complete fruit of all tīrthas' gathered in one place.

Characters & Entities

• Kumbheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True discernment means abandoning moha and undertaking reverent pilgrimage to a praised tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha named Kumbheśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription is given: go (pilgrimage) with ādarā (reverence) to Kumbheśvara for tīrtha-phala.