Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

Transliteration

tataḥ sītāṃ samāsādya samaṃ vānarapuṃgavaiḥ | rāmo'pyayodhyāmāyāto bharatena kṛtotsavaḥ | tasmai samarpayāmāsa sa rājyaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

Translation

ତାପରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ଭରତ ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଭରତଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Word by Word

• ततः: then / thereafter
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (thereupon/then)

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समासाद्य: having reached / having met
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-सद् (धातु) → समासाद्य (कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having approached/obtained’

• समम्: together
• समम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: समम् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: together/equally)

• वानरपुंगवैः: with the leaders of the monkeys
• वानरपुंगवैः: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: वानर + पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (वानराणां पुंगवाः)

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• अयोध्याम्: to Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थकर्म (goal as object)

• आयातः: returned / came
• आयातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु) → आयात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘came/returned’

• भरतेन: by Bharata
• भरतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• कृतोत्सवः: whose celebration was performed / welcomed with festivities
• कृतोत्सवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातुज कृदन्त) + उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कृतः उत्सवः यस्य सः) विशेषण (रामः)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम

• समर्पयामास: handed over / entrusted
• समर्पयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-र्प (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): ‘handed over/caused to be given’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लक्ष्मणाग्रजः: the elder brother of Lakṣmaṇa (Rāma)
• लक्ष्मणाग्रजः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण + अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (लक्ष्मणस्य अग्रजः)

Speaker

Śiva (Īśvara) (continuing the itihāsa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Rāma returns to Ayodhyā with Sītā and the vānara heroes; Bharata welcomes with festivities; Rāma entrusts the kingdom—scene of orderly transition and devotion.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Bharata
• Lakṣmaṇa
• Ayodhyā
• Vānaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rāma’s conduct highlights rāja-dharma—rightful governance, gratitude, and orderly restoration after victory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is referenced as the epic location; the verse functions as itihāsa rather than tīrtha-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Utsava (celebrations/royal festivities) is mentioned as performed by Bharata, not as a general ritual rule.