Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मङ्गलेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchettu rājendra maṅgaleśvaramuttamam | sthāpitaṃ bhūmiputreṇa lokānāṃ hitakāmyayā

Translation

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଲୋକହିତ କାମନାରେ ଭୂମିପୁତ୍ର ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (उपपद) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then / thereafter
• ततः: Temporal/Logical marker (क्रम/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘तस्मात्/अनन्तरम्’

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunctive action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• तु: indeed / and
• तु: Discourse particle (सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• मङ्गलेश्वरम्: Maṅgaleśvara (Lord of auspiciousness)
• मङ्गलेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः (मङ्गलस्य ईश्वरः)

• उत्तमम्: excellent / supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘मङ्गलेश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि प्रयोगः; ‘मङ्गलेश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम् (स्थापितं [लिङ्गम्/देवालयम्])

• भूमिपुत्रेण: by the son of the earth (a king)
• भूमिपुत्रेण: Kartr/Agent in passive (कर्ता-हेतु)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः पुत्रः)

• लोकानाम्: of the people/worlds
• लोकानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• हितकाम्यया: with the desire for their welfare
• हितकाम्यया: Hetu/Instrument (Cause/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः (हितं कामयते इति/हितस्य कामना) — ‘हितकाम्या’ = कल्याणेच्छा

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṅgaleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king), contextually the Pāṇḍava king in this Revā dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya instructs a king on pilgrimage; in the background stands Maṅgaleśvara temple with a prominent liṅga shrine, flags, and pilgrims approaching; a symbolic ‘son of the earth’ founder is shown installing the liṅga for the people’s welfare.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Maṅgaleśvara
• Bhūmi-putra (epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is framed as dharma that supports both personal auspiciousness and the welfare of society.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṅgaleśvara, a Śiva-site introduced at the start of Revā Khaṇḍa Adhyāya 69.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct pilgrimage injunction: “one should go” (gacchet) for Maṅgaleśvara-darśana.