
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂବାଦରୂପେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱର’ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଦୈତ୍ୟବଧ ପରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତେବେ ଶିବ ଗୌରୀସହିତ ଭୈରବରୂପ ଧାରଣ କରି ନର୍ମଦାତଟରେ ଆନନ୍ଦମୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସେଇ ଆଦିଘଟଣାରୁ ତୀର୍ଥଟି ‘ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ପାପଶୋଧକ ଶକ୍ତିର କେନ୍ଦ୍ର ହେଲା। ପରେ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି—ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଦେବପୂଜା, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ/ଅନୁଲେପନ, ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଗୋଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ରଦାନର ପ୍ରଶଂସା ମିଳେ। ବସନ୍ତ ଋତୁର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ବିଶେଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଇଙ୍ଗୁଡ, ବଦର, ବିଲ୍ୱ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଜଳ ଇତ୍ୟାଦି ସରଳ ଅର୍ପଣ ସହ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘତୃପ୍ତି ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନଧାରା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବାର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र आनन्देश्वरमुत्तमम् । तत्तीर्थं कथयिष्यामि सर्वपापक्षयंकरम्
ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରୀ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । आनन्दश्चैव संजातो रुद्रस्य द्विजसत्तम । कथ्यतां मे च तत्सर्वं संक्षेपात्सह बान्धवैः
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ସେ ସବୁ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହନ୍ତୁ, ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ସହ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ आनन्देश्वरमुत्तमम् । दानवानां वधं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः
ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର (ଏହି ମହିମାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ)।
Verse 4
पूजितो दैवतैः सर्वैः किन्नरैर्यक्षपन्नगैः । आनन्दसंयुतो देवो ननर्त वृषवाहनः
ସମସ୍ତ ଦେବତା, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ପନ୍ନଗ (ନାଗ) ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦସଂଯୁତ ଦେବ—ବୃଷବାହନ (ଶିବ) ନୃତ୍ୟ କଲେ।
Verse 5
भैरवं रूपमास्थाय गौर्या चार्द्धाङ्गसंस्थितः । भूतवेतालकङ्कालैर्भैरवैर्भैरवो वृतः
ଭୈରବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯାହାଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରେ ଗୌରୀ ଅଧିଷ୍ଠିତା, ସେଇ ଭୈରବ ଭୂତ, ୱେତାଳ ଓ କଙ୍କାଳଧାରୀ ଭୈରବଗଣଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ।
Verse 6
ननर्त नर्मदातीरे दक्षिणे पाण्डुनन्दन । तुष्टैर्मरुद्गणैः सर्वैः स्थापितः कमलासनः
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ସେ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ମରୁଦ୍ଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରେ କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 7
तदाप्रभृति तत्तीर्थमानन्देश्वरमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां नराधिप
ସେହି ସମୟରୁ ସେଇ ତୀର୍ଥ ‘ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା। ହେ ନରାଧିପ! ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ (ସେଠାରେ ବିଶେଷ ପୂଜା ପ୍ରଶଂସିତ)।
Verse 8
विधिवच्चार्चयेद्देवं सुगन्धेन विलेपयेत् । ब्राह्मणान्पूजयेत्तत्र यथाशक्त्या युधिष्ठिर
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନରେ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
गोदानं तत्र कर्तव्यं वस्त्रदानं शुभावहम् । वसन्तस्य त्रयोदश्यां श्राद्धं तत्रैव कारयेत्
ସେଠାରେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶୁଭଦାୟକ ବସ୍ତ୍ରଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବସନ୍ତ ଋତୁର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ସେଠାରେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 10
इङ्गुदैर्बदरैर्बिल्वैरक्षतैश्च जलेन वा । प्रेतानां कारयेच्छ्राद्धमानन्देश्वर उत्तमे
ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱରରେ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇଙ୍ଗୁଦ, ବଦର, ବିଲ୍ୱଫଳ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା—କିମ୍ବା କେବଳ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 11
आनन्दिता भवेयुस्ते यावदाभूतसम्प्लवम् । सन्ततेर्वै न विच्छेदः सप्तजन्मसु जायते । आनन्दो हि भवत्तेषां प्रतिजन्मनि भारत
ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ରହିବେ। ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସନ୍ତତିରେ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ ନାହିଁ; ହେ ଭାରତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
Verse 65
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।