Adhyaya 48

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुंगवः । सर्वान्देवांश्च निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଅନ୍ଧକ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବସିଲା? ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଏବେ ସେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ?

Verse 2

श्रीमहेश उवाच । प्रविष्टो दानवो यत्र कथयामि नराधिप । पाताललोकमाश्रित्य कन्या विध्वंसते तु सः

ଶ୍ରୀମହେଶ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ, ସେ ଦାନବ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ତାହା ମୁଁ କହୁଛି। ପାତାଳଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ବିନାଶ କରେ।

Verse 3

तत्र स्थितं तं विज्ञाय चापमादाय केशवः । व्यसृजद्बाणमाग्नेयं दह्यतामिति चिन्तयन्

ସେଠାରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣି କେଶବ ଧନୁଷ ଧରି, ‘ଦହିଯାଉ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି ଆଗ୍ନେୟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 4

दह्यमानोऽग्निना सोऽपि वारुणास्त्रं स संदधे । वारुणास्त्रेण महता आग्नेयं शमितं तदा

ଅଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର ସଂଧାନ କଲା। ସେଇ ମହା ବାରୁଣାସ୍ତ୍ରରେ ଆଗ୍ନେୟ ବାଣ ତେବେ ଶମିତ ହେଲା।

Verse 5

ततोऽसौ चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः । कस्यैषा पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्

ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—ଏହି ବାଣ କିଏ ଛାଡ଼ିଲା? ଏହି ପୌରୁଷୀ ଶକ୍ତି କାହାର? କିଏ ଯମାଳୟକୁ ଯିବ?

Verse 6

ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः । स दृष्ट्वा बाणमार्गेण चापहस्तं जनार्दनम्

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଅନ୍ଧକ ବାଣମାର୍ଗ ଧରି ଆଗେଇଲା। ସେଇ ବାଣପଥ ଅନୁସରି ସେ ଧନୁଷଧାରୀ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 7

अन्धक उवाच । न शर्म लप्स्यसे ह्यद्य मया दृष्ट्याभिवीक्षितः । न शक्नोषि तथा गन्तुं नागः शार्दूलदर्शनात्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ। ବାଘକୁ ଦେଖି ହାତୀ ଯେପରି ଆଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 8

आगच्छति यथा भक्ष्यं मार्जारस्य च मूषिकः । न शक्नोषि तथा यातुं संस्थितस्त्वं ममाग्रतः

ଯେପରି ବିଲେଇର ଭକ୍ଷ୍ୟ ହେବାକୁ ମୂଷା ଆଗକୁ ଆସେ, ସେପରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତୁମେ ଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 9

अहं त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गे सुदारुणे । अहमन्वेषयिष्यामि किल यास्यामि ते गृहम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପଥରେ ପଠାଇଦେବି। ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ତୁମ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବି।

Verse 10

उपनीतोऽसि कालेन सङ्ग्रामे मम केशव । ये त्वया निर्जिताः पूर्वं दानवा अप्यनेकशः

ହେ କେଶବ, କାଳ ନିଜେ ତୁମକୁ ମୋ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଆଣି ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରିଛି—ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଅନେକଥର ଦାନବଦଳକୁ ଜୟ କରିଥିଲ।

Verse 11

न भवन्ति पुमांसस्ते स्त्रियस्ताश्चैव केशव । परं न शस्त्रसङ्ग्रामं करिष्यामि त्वया सह

ହେ କେଶବ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ ନୁହେଁ—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସମାନ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଶସ୍ତ୍ର-ସଙ୍ଗ୍ରାମ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 12

वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः । अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः

ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେଶବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଦାନବ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା—ଏବେ କ’ଣ କରିବି?

Verse 13

द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि निश्चित्य युयुधे नृप । स कृष्णेन पदाक्षिप्तः पतितः पृथिवीतले

“ମୁଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ କରିବି” ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଲା। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦାଘାତରେ ସେ ପୃଥିବୀତଳେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 14

मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् । अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् । पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः

କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ସେ ସମ୍ଭଳି ଉଠି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲା—ମୁଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଶକ୍ତ। ତେଣୁ ସେ ସାମ ଉପାୟ, ନମ୍ର ବାକ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ଦୁଇହାତ ଯୋଡ଼ି, ଶୁଚି ହୋଇ, ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 15

अन्धक उवाच । जय कृष्णाय हरये विष्णवे जिष्णवे नमः । हृषीकेश जगद्धात्रे अच्युताय महात्मने

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜୟ! ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ହୃଷୀକେଶ, ଜଗଦ୍ଧାତା, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ ମହାତ୍ମନ୍—ପ୍ରଣାମ।

Verse 16

नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे

ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପଦ୍ମମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜନାର୍ଦନ, ଶ୍ରୀଶ, ଶ୍ରୀପତି, ପୀତବାସଧାରୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 17

गोविन्दाय नमो नित्यं नमो जलधिशायिने । नमः करालवक्त्राय नरसिंहाय नादिने

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର; ସମୁଦ୍ରଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୟଙ୍କରମୁଖ, ଗର୍ଜନକାରୀ ନରସିଂହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 18

शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते । नमो वामनरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः

ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ, ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାମନରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମୋ; ଯଜ୍ଞରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 19

नमो वराहरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च । व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमोनमः

ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିଗର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ କେଶବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 20

वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने । लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ नमस्ते सुरनायक

ହେ ବାସୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କୈଟଭନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଲକ୍ଷ୍ମୀନିବାସ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବନାୟକ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 21

विष्णोर्देवाधिदेवस्य प्रमाणं येऽपि कुर्वते । प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामपि नमाम्यहम्

ଦେବାଧିଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ଏବଂ ଜଗଦ୍ଧାତା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 22

समस्तभूतदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ବିରାଜିତ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଧୀମାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 23

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ସେହି ଯଜ୍ଞ-ବରାହ ସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 24

गुणानां हि निधानाय नमस्तेऽस्तु पुनःपुनः । कारुण्याम्बुनिधे देव सर्वभक्तिप्रियाय च

ହେ ଗୁଣନିଧି! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବ, କରୁଣାର ସମୁଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 25

श्रीभगवानुवाच । तुष्टस्ते दानवेन्द्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् । ददामि ते वरं नूनमपि त्रैलोक्यदुर्लभम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ବର ମାଗ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।

Verse 26

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि चेप्सितम् । तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् । अवद्धस्तपूतो येनाहं लोकान्गन्तास्मि शोभनान्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋର ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏକ ପରମ ଶୋଭନ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବନ୍ଧନରହିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରିବି।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । कथं ददामि ते युद्धं तोषितोऽहं त्वया पुनः । न त्वां तु प्रभवेत्कोपः कथं युध्यामि तेऽन्धक

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ମୁଁ ତୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଦେବି? ତୁମେ ପୁନଃ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ। ତୋ ପ୍ରତି ମୋର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ; ହେ ଅନ୍ଧକ, ତେବେ ମୁଁ ତୋ ସହ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି?

Verse 28

यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः । ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्

ଯଦି ତୋର ବୁଦ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତ ଓ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯା—ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେ।

Verse 29

अन्धक उवाच । न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଯାଇଥିବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ତୁ ଶିଖରକୁ ଯାଇ ନିଜ ବଳରେ ତାହାକୁ କମ୍ପାଇଦେ।

Verse 31

विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम् । कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव

ସେଇ ଶିଖର କମ୍ପିତ ହେଲେ ଦେବେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ କରିବେ। କ୍ରୋଧିତ ଶଙ୍କର, ହେ ଦାନବ, ତୋତେ ରୌଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 32

विष्णुवाक्यादसौ पापो गतो यत्र महेश्वरः । कैलासशिखरं प्राप्य धुनोति स्म मुहुर्मुहुः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନରେ ସେ ପାପୀ ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲା। କୈଲାସଶିଖର ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଶିଖରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜୋରେ କମ୍ପାଇଲା।

Verse 33

धूनिते तत्र शिखरे कम्पितं भुवनत्रयम् । निपेतुः शिखराग्राणि कम्पमानान्यनेकशः

ସେଠାରେ ଶିଖର କମ୍ପିତ ହେବାମାତ୍ରେ ତ୍ରିଭୁବନ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ଭୟଙ୍କର କମ୍ପନରେ ଅନେକ ଶିଖରାଗ୍ର ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା।

Verse 34

चत्वारः सागराः क्षिप्रमेकीभूता महीपते । निपेतुरुल्कापाताश्च पादपा अप्यनेकशः

ହେ ମହୀପତେ! ଚାରି ସାଗର ଶୀଘ୍ର ଯେନ ଏକାକାର ହୋଇଗଲା। ଉଲ୍କାପାତ ବର୍ଷିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ମୂଳସହ ଉଖଡ଼ି ପଡ଼ିଲା।

Verse 35

उमया सहितो देवो विस्मयं परमं गतः । गाढमालिङ्ग्य गिरिजा देवं वचनमब्रवीत्

ଉମା ସହିତ ଥିବା ଦେବ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଗିରିଜା ଦେବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 36

किमर्थं कम्पते शैलः किमर्थं कम्पते धरा । किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च । किं वा युगक्षयो देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ଏହି ପର୍ବତ କାହିଁକି କମ୍ପୁଛି? ଏହି ଧରା କାହିଁକି ଥରଥର ହେଉଛି? ନାଗ, ମର୍ତ୍ୟ ଏବଂ ପାତାଳ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି କମ୍ପିତ? ହେ ଦେବ! କି ଏହା ଯୁଗକ୍ଷୟ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 37

ईश्वर उवाच । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता क्षिप्तः सर्पमुखे करः । ललाटे च कृतं वर्म स यास्यति यमालयम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କାହାର ଏହି ଦୁର୍ମତି ଜନ୍ମିଲା, ଯେ ସର୍ପମୁଖରେ ହାତ ଦେଲା ଏବଂ ଲଲାଟରେ କବଚ ପିନ୍ଧିଲା? ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯମାଳୟକୁ ଯିବ।

Verse 38

कैलासमाश्रितो येन सुप्तोऽहं येन बोधितः । तं वधिष्ये न सन्देहः सम्मुखो वा भवेद्यदि

ଯେ କୈଲାସକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୋ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କରି ମୋତେ ଜଗାଇଲା, ସେ ଯଦି ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ବଧ କରିବି।

Verse 39

चिन्तयामास देवेशो ह्यन्धकोऽयं न संशयः । उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात्

ଦେବେଶ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହା ଅନ୍ଧକ ହିଁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରେ ସେ ଏମିତି ଉପାୟ ଭାବିଲେ ଯେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବଧ ହେବ।

Verse 40

आगताश्च सुराः सर्वे ब्रह्माद्या वसुभिः सह । रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम्

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ଆସି, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ଦେବମୟ ରଥ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 41

केचिद्देवाः स्थिताश्चक्रे केचित्तुण्डाग्रपार्श्वयोः । केचिन्नाभ्यां स्थिता देवाः केचिद्धुर्येषु संस्थिताः

କେତେକ ଦେବତା ଚକ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, କେତେକ ଅଗ୍ରଭାଗ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ; କେତେକ ନାଭିସ୍ଥାନ (ଧୁରି) ନିକଟେ ରହିଲେ, ଆଉ କେତେକ ଯୁଗରେ ସଂସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 42

धुरीषु निश्चलाः केचित्केचिद्यूपेषु संस्थिताः । केचित्स्यन्दनसंस्तम्भाः केचित्स्यन्दनवेष्टकाः

କେହି ଯୁଗରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ, କେହି ଯୂପସ୍ତମ୍ଭରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। କେହି ରଥର ଆଧାର-ସ୍ତମ୍ଭ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ରଥର ରକ୍ଷାକାରୀ ବେଷ୍ଟନ-ବନ୍ଧନ ହେଲେ।

Verse 43

आमलसारकेऽन्येऽपि अन्येऽपि कलशे स्थिताः । रिपोर्भयंकरं दिव्यं ध्वजमालादिशोभितम्

ଅନ୍ୟେ କେହି ଆମଲସାରକ (ଶିଖର-ଆଭୂଷଣ) ଉପରେ, ଅନ୍ୟେ କେହି କଳଶରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଧ୍ୱଜ ଓ ମାଳାଦିରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।

Verse 44

रथं देवमयं कृत्वा तमारूढो जगद्गुरुः । निर्ययौ दानवो यत्र कोपाविष्टो महेश्वरः

ଏଭଳି ଦେବମୟ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ତାହାରେ ଆରୂଢ ହେଲେ। କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ମହେଶ୍ୱର ଯେଉଁଠି ଦାନବ ଥିଲା ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 45

तिष्ठ तिष्ठेत्युवाचाथ क्व प्रयास्यसि दुर्मते । शरासनं करे गृह्य शरांश्चिक्षेप दानवे

ତେବେ ସେ କହିଲେ—“ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ! ହେ ଦୁର୍ମତି, କେଉଁଠିକି ଯିବୁ?” ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି ସେ ଦାନବ ଉପରେ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 46

दानवेऽधिष्ठिते युद्धे शरैश्चिछेद सायकान् । शरासनेण तत्रैव अन्धकश्छादितस्तदा

ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲାବେଳେ, ସେ ନିଜ ବାଣରେ ତାହାର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦ କଲେ। ତାହାପରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକ ଧନୁ-ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟପ୍ରାୟ ହେଲା।

Verse 47

न तत्र दृश्यते सूर्यो नाकाशं न च चन्द्रमाः । आग्नेयमस्त्रं व्यसृजद्दानवोऽपि शिवं प्रति

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ନ ଆକାଶ, ନ ଚନ୍ଦ୍ରମା। ତେବେ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 48

। अध्याय

“ଅଧ୍ୟାୟ” — ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପରମ୍ପରାରେ ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତି/ବିଭାଗ ସୂଚକ ପଦ।

Verse 49

ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत् । वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा

ତାପରେ ଦେବାଧିଦେବ ସେ ପ୍ରଭୁ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ କରି ବିଜୟୀ ହେଲେ। ବାରୁଣାସ୍ତ୍ରରେ ନିମିଷମାତ୍ରେ ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 50

दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे । वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्

ତେବେ ରଣଭୂମିରେ ଦାନବ ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା। ହେ ତାତ! ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 51

देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा । मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः

କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ଦେବ ସାର୍ପାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେହି ସର୍ପସଦୃଶ ବାଣରେ ମାରୁତବଳ ନଷ୍ଟ ହେଲା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 52

दानवेन ततो मुक्तं गरुडास्त्रं च लीलया । गारुडास्त्रं च तद्दृष्ट्वा सार्पं नैव व्यदृश्यत

ତେବେ ଦାନବ ଲୀଳାଭାବେ ଗରୁଡାସ୍ତ୍ର ମୋଚନ କଲା। ସେହି ଗାରୁଡାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେବାମାତ୍ରେ ସାର୍ପାସ୍ତ୍ର ଆଉ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 53

ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् । नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्

ତାପରେ ଦେବାଧିଦେବ ନାରସିଂହଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ନାରସିଂହାସ୍ତ୍ରବାଣରେ ଗାରୁଡାସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 54

अस्त्रमस्त्रेण शम्येत न बाध्येत परस्परम् । महद्युद्धमभूत्तातसुरासुरभयंकरम्

ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶମନ କରାଯାଏ; ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସିଧାସଳଖ ଦମନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 55

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः

ଚକ୍ର, ନାଳୀକ, ନାରାଚ, ତୋମର, ଖଡ୍ଗ ଓ ମୁଦ୍ଗର; ତଥା ବତ୍ସଦନ୍ତ ନାମକ ଶସ୍ତ୍ର, ଭଲ୍ଲ ବାଣ ଏବଂ ଶୋଭନ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଶରଦ୍ୱାରା।

Verse 56

एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः । तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଆୟୁଧଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଭୟଙ୍କର ଖଡ୍ଗ, ନାରାଚ ଓ ତୋମର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 57

वृषाङ्केन विमुक्तास्तु समरे दानवं प्रति । न संस्पृशन्ति शस्त्राणि गात्रं गौडवधूरिव

ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ସମରେ ଦାନବ ପ୍ରତି ଯେ ଶସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତାହାର ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ କଲା ନାହିଁ—ଯେପରି କୁଳୀନ ଗୌଡବଧୂ ପରପୁରୁଷସ୍ପର୍ଶରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ।

Verse 58

आयुधानि ततस्त्यक्त्वा बाहुयुद्धमुपस्थितौ । करं करेण संगृह्य प्रहरन्तौ स्वमुष्टिभिः । रणप्रयोगैर्युध्यन्तौ युयुधाते शिवान्धकौ

ତାପରେ ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ବାହୁଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହାତକୁ ହାତରେ ଧରି, ନିଜ ମୁଷ୍ଟିରେ ପ୍ରହାର କରି, ରଣପ୍ରୟୋଗ ଅନୁସରି ଶିବ ଓ ଅନ୍ଧକ ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖିଲେ।

Verse 59

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अन्धकं प्रति देवेशश्चिन्तयामास निग्रहम् । हनिष्यामि न सन्देहो दुष्टात्मानं न संशयः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଦେବେଶ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ନିଗ୍ରହ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ‘ସେଇ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାକୁ ମୁଁ ହନନ କରିବି—ଏଥିରେ ନ ସନ୍ଦେହ, ନ ସଂଶୟ’ ବୋଲି।

Verse 60

स शिवेन यदा क्षिप्तः पतितः पृथिवीतले । ऊर्ध्वबाहुरधोवक्त्रो दानवो नृपसत्तम

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶିବ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦାନବକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେ ପୃଥିବୀତଳେ ପଡ଼ିଲା—ବାହୁ ଉପରକୁ, ମୁଖ ତଳକୁ।

Verse 61

क्रोधाविष्टेन देवेशः सङ्ग्रामे देवशत्रुणा । कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेनाक्रम्य पीडितः

ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଦେବଶତ୍ରୁ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାଙ୍କୁ କକ୍ଷର କୁହରେ ଠେଲିଦେଇ, ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ଚାପିଦେବାରୁ ସେ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 62

निस्पन्दश्चाभवद्देवो मूर्च्छायुक्तो महेश्वरः । मूर्च्छापन्नं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः

ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ମୂର୍ଛାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନିସ୍ପନ୍ଦ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୂର୍ଛିତ ଜାଣି ଦାନବ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲା।

Verse 63

हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य दुष्कृतं पापकर्मणा । किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने तु मोचये

ହାହା! ଆଜି ପାପକର୍ମରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରିଦେଲି। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କିପରି କର୍ମ କରିବି, କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ପାପରୁ ମୋଚନ ପାଇବି?

Verse 64

गृहीत्वा देवमुत्सङ्गे गतः कैलासपर्वतम् । शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट्ततः

ଦେବଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧରି ସେ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ଶୟ୍ୟାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରଖି ଦୈତ୍ୟରାଟ୍ ପରେ ବାହାରିଗଲା।

Verse 65

शय्यायां पतितो देवः प्रपेदे वेदनां ततः । तावद्ददर्श चात्मानं स्वकीयभवनस्थितम्

ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେବ ତେବେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ। ସେହି କ୍ଷଣେ ସେ ନିଜକୁ ଯେନ ନିଜ ଭବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ।

Verse 66

पराभवः कृतो मद्यं कथं तेन दुरात्मना । क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति

“ସେ ଦୁରାତ୍ମା ମୋ ପ୍ରତି ଏହି ଅପମାନ କିପରି କଲା?” କ୍ରୋଧବେଗରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ଦାନବ ପ୍ରତି ବାହାରିଲେ।

Verse 67

आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुर्भारसहस्रजाम् । दानवं च ततो दृष्ट्वा प्राक्षिपत्तस्य मूर्धनि

ଲୋହାର ଗଦା ଧରି, ସହସ୍ର ଭାର ସମ ଭାରୀ ପ୍ରଭୁ ଦାନବକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ତାହାର ମସ୍ତକ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 68

खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन्रणे । देवेनाथस्मृतं चास्त्रं कौच्छेराख्यं महाहवे

ରଣରେ ହସିହସି ଦାନବ ଖଡ୍ଗରେ ପ୍ରହାର କଲା; ତେବେ ସେଇ ମହାହବେ ଦେବ ‘କୌଚ୍ଛେର’ ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 69

दीप्यमानं समुत्सृज्य हृदये ताडितः क्षणात् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

ଜ୍ୱଳମାନ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ ପାଇଲା; ତାହାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରକ୍ତଧାରା ଉଗାଳିଲା।

Verse 70

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः

ସେ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା; ପରେ ଶୂଳରେ ଭେଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁନଃ ଦେବଦେବ ଶୂଳରେ ତାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ।

Verse 71

शूलाग्रेऽसौ स्थितः पापो भ्रान्तवांश्चक्रवत्तदा । ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद्रक्तबिन्दवः

ଶୂଳାଗ୍ରରେ ଅଟକିଥିବା ସେ ପାପୀ ତେବେ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରିଲା; ତାହାର ଦେହରୁ ଭୂମିରେ ପଡୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ—

Verse 72

ते ते सर्वे समुत्तस्थुर्दानवाः शास्त्रपाणयः । व्याकुलस्तु ततो देवो दानवेन तरस्विना

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରହସ୍ତ ଦାନବ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ। ସେଇ ଦ୍ରୁତ ଓ ପ୍ରବଳ ଦାନବରେ ଦେବତା ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 73

देवेनाथ स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना । आयाता भीषणाकारा नानायुधविराजिता

ତେବେ ଦେବତା ଭୀଷଣମୁଖୀ ଚାମୁଣ୍ଡା-ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକାରରେ, ନାନା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 74

महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका । आदेशो दीयतां देव को यास्यति यमालयम्

‘ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ମହାକାୟା, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, ଲମ୍ବକର୍ଣ୍ଣିକା—ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଦେବ! କିଏ ଯମାଳୟକୁ ଯିବ?’

Verse 75

ईश्वर उवाच । पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च । निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—‘ଭଦ୍ରେ! ଏହି ଦାନବର ରକ୍ତ ଇଚ୍ଛାମତେ ପିଅ। ଏବଂ ଯେ ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼େ, ହେ ଦୁର୍ଗେ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ନକରି ଗ୍ରହଣ କର।’

Verse 76

निहन्मि दानवं यावत्साहाय्यं कुरु सुन्दरि । एवमुक्ता तु सा दुर्गा पपौ च रुधिरं ततः

‘ମୁଁ ଦାନବକୁ ବଧ କରୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସାହାଯ୍ୟ କର।’ ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବା ସହିତ ଦୁର୍ଗା ତେବେ ରକ୍ତ ପିଇଲେ।

Verse 77

निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः । अन्धकोऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवानवनिं गतान् । ततो वाग्भिः प्रतुष्टाव देवदेवं महेश्वरम्

ଦେବେଶ୍ୱର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିହତ କଲେ। ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖି, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 78

अन्धक उवाच । जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धाशरीरधृक् । नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने

ଅନ୍ଧକ କହିଲା— ଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଉମାଙ୍କ ଅର୍ଧଭାଗକୁ ନିଜ ଶରୀରରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ। ହେ ଦେବଦେବେଶ, ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ସର୍ବସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 79

वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर । जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते

ବୃଷଭାସନରେ ଆରୂଢ, ଶଶାଙ୍କକୁ ଶିରୋଭୂଷଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ! ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ହସ୍ତଧାରୀ ତୁମକୁ ଜୟ। ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 80

नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने । स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते

ଡମରୁ ହସ୍ତଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, କପାଳମାଳାଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ମରଦେହ ବିନାଶକାରୀ ମହେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 81

पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः । जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे

ପୂଷାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ପତନ କରାଇଥିବା ଗଣନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ୱରୂପମୟ ଦେହଧାରୀ—ଅରୂପ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବହୁରୂପୀ—ତୁମକୁ ଜୟ।

Verse 82

उत्तमाङ्गविनाशाय विरिञ्चेरपि शङ्कर । श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे

ହେ ଶଙ୍କର! ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ନିତ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭୈରବରୂପୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 83

त्वं सर्वगोऽसि त्वं कर्ता त्वं हर्ता नान्य एव च । त्वं भूमिस्त्वं दिशश्चैव त्वं गुरुर्भार्गवस्तथा

ଆପଣ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଆପଣେ କର୍ତ୍ତା; ଆପଣେ ହର୍ତ୍ତା (ସଂହାରକ)—ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଆପଣେ ଭୂମି, ଆପଣେ ଦିଗମାନ; ଆପଣେ ଗୁରୁ—ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ।

Verse 84

सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस्तथैव च । ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यद्दृश्यं तत्त्वमेव च

ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆପଣ ଶୌରି ମଧ୍ୟ, ଭୂମିପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ। ନକ୍ଷତ୍ର-ଗ୍ରହାଦି ସହ ଯାହା କିଛି ଦୃଶ୍ୟ—ସେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣେ ହିଁ।

Verse 85

एवं स्तुतिं तदा कृत्वा देवं प्रति स दानवः । संहताभ्यां तु पाणिभ्यां प्रणनाम महेश्वरम्

ଏଭଳି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ଦାନବ ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 86

ईश्वर उवाच । साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव । दाताहं याचकस्त्वं हि ददामीह यथेप्सितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାସତ୍ତ୍ୱ! ହେ ଦାନବ, ବର ମାଗ। ଦାତା ମୁଁ, ଯାଚକ ତୁମେ; ଏଠାରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦେବି।”

Verse 87

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तदात्मसदृशोऽहं ते कर्तव्यो नापरो वरः

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱଭାବସଦୃଶ କରନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

Verse 88

भस्मी जटी त्रिनेत्री च त्रिशूली च चतुर्भुजः । व्याघ्रचर्मोत्तरीयश्च नागयज्ञोपवीतकः

(ମୋତେ) ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଜଟାଧାରୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଚତୁର୍ଭୁଜ; ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମକୁ ଉତ୍ତରୀୟ ଭାବେ ଧାରଣକାରୀ ଏବଂ ନାଗକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣକାରୀ କରନ୍ତୁ।

Verse 89

एतदिच्छाम्यहं सर्वं यदि तुष्टो महेश्वर

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ସବୁକିଛି ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 90

ईश्वर उवाच । ददामि ते वरं ह्यद्य यस्त्वया याचितोऽनघ । गणेषु मे स्थितः पुत्र भृङ्गीशस्त्वं भविष्यसि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ତୁମେ ଯେ ବର ଯାଚିଥିଲ, ଆଜି ମୁଁ ସେହି ବର ଦେଉଛି। ପୁତ୍ର, ମୋର ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୁମେ ଭୃଙ୍ଗୀଶ ହେବ।