Adhyaya 43

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् । तत्र देवशिला रम्या स्वयं देवैर्विनिर्मिता

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବିମଲେଶ୍ୱର ଧାମକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ରମ୍ୟ ‘ଦେବଶିଳା’ ଅଛି।

Verse 2

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान्पूजयेन्नृप । स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते

ହେ ନୃପ! ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ତାହାର ଶେଷ ନାହିଁ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଧରଣୀତଳରେ କେଉଁ କେଉଁ ଦାନ ପ୍ରଶସ୍ତ ମନାଯାଏ, ଯାହା ଭକ୍ତିରେ ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ?

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकमेव च । भूमिदानं च गोदानं मोचयत्पशुभान्नरम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ତାମ୍ର, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା, ଭୂମିଦାନ ଏବଂ ଗୋଦାନ—ଏହି ଦାନମାନେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋଚନ କରନ୍ତି।

Verse 5

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्कुरुते प्राणसंक्षयम् । रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदा भूतसम्प्लवम्

ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ନ ହେଉଅବଧି ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ବସେ।

Verse 6

ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरीम् । तत्र स्नात्वार्चयेद्देवं तेजोराशिं दिवाकरम्

ତାପରେ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ତେଜୋରାଶି ଦେବ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

ऋचमेकां जपेत्साम्नः सामवेदफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य जपनादृग्वेदस्य तथैव च

ସାମର ଶୈଳୀରେ ଗୋଟିଏ ଋଚା ମଧ୍ୟ ଜପ କଲେ ସାମବେଦର ଫଳ ମିଳେ; ଏବଂ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସେହିପରି ଋଗ୍ବେଦର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

अक्षरं वा जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ଦିବାକରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷରମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜପ କରିପାରେ; ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟ ଜପ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ କିଲ୍ବିଷ (ପାପଦୋଷ)ରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 9

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना जपेद्द्विजान् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଜଣେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଜପ କରେ, ତାହାର କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 10

अनाशकेनाग्निगत्या जले वा देहपातनात् । तस्मिंस्तीर्थे मृतो यस्तु स याति परमां गतिम्

ଅନଶନରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ହେଉ କି, ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ ହେଉ କି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ହେଉ—ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ମରେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 11

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम । विहितं कर्म कुर्वाणः स गच्छेत्परमां गतिम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର—ଯେ ନିଜର ବିହିତ କର୍ମ ପାଳନ କରେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । व्याधिं सत्त्वक्षयं मोहं ज्ञात्वा वर्णा द्विजोत्तम । पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते केन तत्साधनं वद

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ରୋଗ, ସତ୍ତ୍ୱକ୍ଷୟ ଓ ମୋହକୁ ଜାଣିଲେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ସେହି ସାଧନ କହନ୍ତୁ।

Verse 13

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तिलोदकी तिलस्नायी कामक्रोधविवर्जितः । ब्राह्मणोऽनशनैः प्राणांस्त्यजल्लभति सद्गतिम्

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିଳୋଦକରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରେ, ତିଳଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରେ ଓ କାମ-କ୍ରୋଧ ବିହୀନ—ସେ ଅନଶନରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରି ସଦ୍ଗତି ପାଏ।

Verse 14

सङ्ग्रामे सद्गतिं तात क्षत्रियो निधने लभेत् । तदभावान्महाप्राज्ञ सेवमानो लभेदिति

ହେ ତାତ! କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସଦ୍ଗତି ଲାଭ କରେ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଯଦି ତାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ।

Verse 15

व्याधिग्रहगृहीतो वा वृद्धो वा विकलेन्द्रियः । आत्मानं दाहयित्वाग्नौ विधिना सद्गतिं लभेत्

ଯେ ବ୍ୟାଧିଗ୍ରସ୍ତ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସଦ୍ଗତି ଲାଭ କରିପାରିବେ।

Verse 16

वैश्योऽपि हि त्यजन्प्राणानेवं वै शुभभाग्भवेत् । जले वा शुद्धभावेन त्यक्त्वा प्राणाञ्छिवो भवेत्

ବୈଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଶୁଭ ଫଳର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଅଥବା ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ବିସର୍ଜନ କଲେ ସେ ଶିବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

शूद्रोऽपि द्विजशुश्रूषुस्तोषयित्वा महेश्वरम् । विमुच्य नान्यथा पापः पतते नरके ध्रुवम्

ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ ରହି ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟଥା ପାପ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

अथवा प्रणवाशक्तो द्विजेभ्यो गुरवे तथा । पञ्चाग्नौ शोषयेद्देहमापृच्छ्य द्विजसत्तमान्

ଅଥବା ପ୍ରଣବ (ଓଁକାର) ରେ ଆସକ୍ତ ରହି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବ ରଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଶରୀରକୁ ଶୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 19

शान्तदान्तजितक्रोधाञ्छास्त्रयुक्तान् विचक्षणान् । तेषां चैवोपदेशेन करीषाग्निं प्रसाधयेत्

ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, କ୍ରୋଧଜିତ, ଶାସ୍ତ୍ରନିଷ୍ଠ ଓ ବିବେକୀ ଜନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରୀଷାଗ୍ନି (ଗୋବର ଅଗ୍ନି) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 20

एवं वर्णा यथात्वेन मूढाहङ्कारमोहिताः । पतन्ति नरके घोरे यथान्धो गिरिगह्वरे

ଏଭଳି ମୂଢ ଅହଂକାରରେ ମୋହିତ ହୋଇ କେବଳ ବର୍ଣ୍ଣାଭିମାନରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ମଣିଷ ପର୍ବତ-ଗହ୍ୱରେ ପଡ଼େ ସେପରି ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तन्ते कामचारतः । कृमियोनिं प्रपद्यन्ते तेषां पिण्डो न च क्रिया

ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କାମଚାରରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ କୃମିଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ ପିଣ୍ଡ, ନ କ୍ରିୟା।

Verse 22

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं त्यक्त्वा यथेच्छाचारसेविनः । अष्टाविंशतिर्वै कोट्यो नरकाणां युधिष्ठिर

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ଉକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେମାନେ ଯଥେଚ୍ଛାଚାର ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି କୋଟି ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

प्रत्येकं वा पतन्त्येते मग्ना नरकसागरे । दुर्लभं मानुषं जन्म बहुधर्मार्जितं नृप

ହେ ନୃପ! ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନରକସାଗରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ମାନବଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହା ବହୁ ଧର୍ମାର୍ଜନରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ।

Verse 24

तल्लब्ध्वा मदमात्सर्यं यो वै त्यजति मानवः । संनियम्य सदात्मानं ज्ञानचक्षुर्नरो हि सः

ସେଇ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅହଂକାର ଓ ଈର୍ଷ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟରେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଆତ୍ମାକୁ ସଦା ସଂଯମ କରି ଅନ୍ତଃନିୟମରେ ରହେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଧାରୀ ନର।

Verse 25

अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानांजनशलाकया

ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକର ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ଞାନାଞ୍ଜନ-ଶଲାକାଦ୍ୱାରା ଉନ୍ମୀଳିତ ହୁଏ; ଅନ୍ଧକାର ନଶି ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 26

यस्य नोन्मीलितं चक्षुर्ज्ञेयो जात्यन्ध एव सः । एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टं नृपसत्तम

ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ମୀଳିତ ହୋଇନାହିଁ, ସେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି।

Verse 27

तथानिष्टतराणां हि रुद्रस्य वचनं यथा । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता

ସେହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଅଚଳ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ। ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନର୍ମଦା ରୁଦ୍ରଦେହରୁ ନିଷ୍ସୃତ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

Verse 28

तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च । सर्वदेवाधिदेवेन ईश्वरेण महात्मना

ସେ (ନର୍ମଦା) ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାରଣ କରନ୍ତି; କାରଣ ସେ ସର୍ବଦେବାଧିଦେବ ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମର୍ଥ।

Verse 29

लोकानां च हितार्थाय महापुण्यावतारिता । मानसं वाचिकं पापं स्नानान्नश्यति कर्मजम्

ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ପରମପୁଣ୍ୟମୟୀ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା। ତାହାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କର୍ମଜ ମାନସିକ ଓ ବାଚିକ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 30

रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता तेन पुण्यतमा हि सा । प्रातरुत्थाय यो नित्यं भूमिमाक्रम्य भक्तितः

ରୁଦ୍ରଦେହରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟୀ। ଯେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଭକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ପଦାର୍ପଣ କରେ…

Verse 31

एतन्मन्त्रं जपेत्तात स्नानस्य लभते फलम् । नमः पुण्यजले देवि नमः सागरगामिनि

ହେ ତାତ! ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପେ, ସେ ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ। ହେ ପୁଣ୍ୟଜଳରୂପିଣୀ ଦେବୀ, ନମସ୍କାର; ହେ ସାଗରଗାମିନୀ, ନମସ୍କାର।

Verse 32

नमोऽस्तु पापनिर्मोचे नमो देवि वरानने

ହେ ପାପନିର୍ମୋଚିନୀ, ନମସ୍କାର; ହେ ସୁନ୍ଦରାନନୀ ଦେବୀ, ନମସ୍କାର।

Verse 33

नमोऽस्तु ते ऋषिवरसङ्घसेविते नमोऽस्तु ते त्रिनयनदेहनिःसृते । नमोऽस्तु ते सुकृतवतां सदा वरे नमोऽस्तु ते सततपवित्रपावनि

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିସଂଘଦ୍ୱାରା ସେବିତା, ନମସ୍କାର। ହେ ତ୍ରିନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେହରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା, ନମସ୍କାର। ହେ ସୁକୃତବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ବରଦାୟିନୀ, ନମସ୍କାର। ହେ ସତତ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ପାବନୀ, ନମସ୍କାର।

Verse 43

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ॥