Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 59

Devanagari script

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम्

Transliteration

dvāratoraṇasaṃyuktaṃ kapāṭārgalabhūṣitam | bahuyantrasamopetaṃ prākāraparikhojjvalam

Translation

ତାହା ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ, କପାଟ ଓ ଅର୍ଗଳରେ ଭୂଷିତ; ବହୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ସମୁପେତ ଓ ପ୍ରାକାର-ପରିଖାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Word by Word

• द्वार: gate, door
• द्वार: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• तोरण: archway, gateway-ornament
• तोरण: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: तोरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• संयुक्तम्: joined with gates and archways
• संयुक्तम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्-युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (द्वार-तोरण)-द्वन्द्व + संयुक्त; विशेषण

• कपाट: door-leaf, shutter
• कपाट: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: कपाट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• अर्गल: bolt, bar
• अर्गल: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: अर्गल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• भूषितम्: adorned with shutters and bolts
• भूषितम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कपाट-अर्गल)-द्वन्द्व + भूषित; विशेषण

• बहु: many
• बहु: Samāsa-aṅga
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• यन्त्र: device, mechanism
• यन्त्र: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• समोपेतम्: equipped with many mechanisms
• समोपेतम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्-उप-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (बहु-यन्त्र-समोपेत) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• प्राकार: rampart, wall
• प्राकार: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: प्राकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• परिखा: moat, trench
• परिखा: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: परिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• उज्ज्वलम्: splendid with walls and moats
• उज्ज्वलम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (प्राकार-परिखा)-द्वन्द्व + उज्ज्वल; विशेषण

Speaker

Unnamed narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bāṇapura (protected kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A grand fortified city wall with shining gateways and toranas; heavy doors with bolts; visible mechanical devices; high ramparts and a water-filled moat catching the light.

Characters & Entities

• Bāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the strongest defenses cannot protect a realm when its moral foundation is destined to be corrected by divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the focus is on the fortified city of Bāṇa in the Tripura episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.