Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

Devanagari script

नारद उवाच । जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन । जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमोऽस्तु ते

Transliteration

nārada uvāca | jaya śambho virūpākṣa jaya deva trilocana | jaya śaṅkara īśāna rudreśvara namo'stu te

Translation

ନାରଦ କହିଲେ— ଜୟ ଶମ୍ଭୋ, ବିରୂପାକ୍ଷ! ଜୟ ଦେବ, ତ୍ରିଲୋଚନ! ଜୟ ଶଙ୍କର, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Speaker/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb/मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जय: victory (hail!)
• जय: Sambodhana-prayoga (Salutation/सम्बोधन-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: जय (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय (जय-निपातः; आशीर्वाद/जयघोष)

• शम्भो: O Śambhu
• शम्भो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (Vocative singular)

• विरूपाक्ष: O Virūpākṣa (odd-eyed)
• विरूपाक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विरूप (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (विरूपे अक्षिणी यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• जय: hail!
• जय: Sambodhana-prayoga (Salutation/सम्बोधन-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: जय (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय (जय-निपातः)

• देव: O God
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• त्रिलोचन: O three-eyed one
• त्रिलोचन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु/बहुव्रीहि-प्रायः (त्रीणि लोचनानि यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• जय: hail!
• जय: Sambodhana-prayoga (Salutation/सम्बोधन-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: जय (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय (जय-निपातः)

• शङ्कर: O Śaṅkara
• शङ्कर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• ईशान: O Īśāna
• ईशान: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• रुद्रेश्वर: O Lord of the Rudras
• रुद्रेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रुद्राणाम् ईश्वरः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana-prayoga (Salutation/नमस्कार)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोग/निपातवत्; ‘नमः’ = salutation (used as indeclinable in ‘नमोऽस्तु’)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriyā (Benedictive verb/आशीर्वचन-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘let it be’

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular): ‘to you/for you’ (in idiom ‘namo’stu te’)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra Śiva-sthāna (unspecified)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (addressed directly)

Visual Art Cues

Scene: Nārada vocalizes a victory-chant to Śiva; the deity’s three eyes and fierce-yet-auspicious aspect are emphasized; the space vibrates with mantra power.

Characters & Entities

• Nārada
• Śiva
• Śambhu
• Trilocana
• Śaṅkara
• Īśāna
• Rudreśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering and praising the divine names (nāma-stuti) focuses the mind on Śiva’s sovereignty and auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The hymn occurs within the Revā Khaṇḍa narrative context; this verse itself is a direct praise of Śiva rather than a tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti through repeated ‘jaya’ invocations and offering namaskāra (salutation).