Adhyaya 230

Verse 1

सूत उवाच । इत्युक्त्वोपररामथ पाण्डोः पुत्राय वै मुनिः । मृकण्डतनयो धीमान्सप्तकल्पस्मरः पुरः

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ମୁନି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୌନ ହେଲେ। ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧୀମାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଯିଏ ସପ୍ତ କଳ୍ପର ସ୍ମୃତିଧାରୀ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 2

मार्कण्डमुनिना प्रोक्तं यथा पार्थाय सत्तमाः । तथा वः कथितं सर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ରେବାଙ୍କ ଏହି ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଥନ କରିଦେଲି।

Verse 3

इयं पुण्या सरिच्छ्रेष्ठा रेवा विश्वैकपावनी । रुद्रदेहसमुद्भूता सर्वभूताभयप्रदा

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ରେବା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ପାବନକାରିଣୀ। ରୁଦ୍ରଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦାନ କରେ।

Verse 4

ओङ्कारजलधिं यावदुवाच भृगुनन्दनः । तीर्थसङ्गमभेदान्वै धर्मपुत्राय पृच्छते

ଓଂକାର-ଜଲଧି ନାମକ ମହାସଙ୍ଗମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ କହିଲେ; ତାପରେ ସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୀର୍ଥ ଓ ସଙ୍ଗମର ବିଭିନ୍ନ ଭେଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

Verse 5

समासेनैव मुनयस्तथाहं कथयामि वः । सप्तषष्टिसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

ହେ ମୁନିମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି—ସତଷଠି ସହସ୍ର, ଏବଂ ସେହିପରି ଷାଠି କୋଟି ମଧ୍ୟ (ଏତେ ବିଶାଳ ସଂଖ୍ୟା)।

Verse 6

कथं केनात्र शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि । तथाप्यत्र मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं पार्थाय वै यथा

ଏଠାରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇପାରିବ—ଶତଶତ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ? ତଥାପି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା ସେପରି ମୁଁ ଏଠାରେ କହୁଛି।

Verse 7

तीर्थमोंकारमारभ्य वक्ष्ये तीर्थावलिं शुभाम् । प्रोच्यमानां समासेन तां शृणुध्वं महर्षयः

ଓଂକାର ତୀର୍ଥରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁଁ ଶୁଭ ତୀର୍ଥାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଉଥିବା ତାହାକୁ ଶୁଣ, ହେ ମହର୍ଷିମାନେ।

Verse 8

नत्वा सोमं महेशानं नत्वा ब्रह्माच्युतावुभौ । सरस्वतीं गणेशानं देव्यासाङ्घ्रिपञ्कजम्

ସୋମ ଓ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଚ୍ୟୁତ—ଉଭୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି; ସରସ୍ୱତୀ, ଗଣେଶ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମକୁ ନମନ କରି—

Verse 9

पूर्वाचार्यांस्तथा सर्वान्दृष्ट्वादृष्टार्थवेदिनः । प्रणम्य नर्मदां देवीं वक्ष्ये तीर्थावलिं त्विमाम्

ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାତା ସମସ୍ତ ପୂର୍ବାଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବୀ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ତୀର୍ଥାବଳୀକୁ କହିବି।

Verse 10

ॐ नमो विश्वरूपाय ओङ्कारायाखिलात्मने । यमारभ्ये प्रवक्ष्यामि रेवातीर्थावलिं द्विजाः

ଓଁ—ବିଶ୍ୱରୂପ, ଓଙ୍କାର, ଅଖିଲାତ୍ମା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତାଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏବେ ମୁଁ ରେବା (ନର୍ମଦା) ତୀର୍ଥାବଳୀ ପ୍ରକାଶ କରିବି।

Verse 11

अस्मिन्मार्कण्डगदिते रेवातीर्थक्रमे शुभे । पुराणसंहिताध्याया मार्कण्डाश्रमवर्णनम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ଶୁଭ ରେବା-ତୀର୍ଥକ୍ରମରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ନେଇଥିବା ପୁରାଣ-ସଂହିତା ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।

Verse 12

ततः प्रश्नाधिकारश्च प्रशंसा नर्मदोद्भवा । तथा पञ्चदशानां च प्रवाहानां प्रकीर्तनम्

ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନାଧିକାର ଆସେ, ନର୍ମଦାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପନ୍ଦରଟି ପ୍ରବାହର ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ (ବର୍ଣ୍ଣନ) ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି।

Verse 13

नामनिर्वचनं तद्वत्तथा कल्पसमुद्भवाः । एकविंशतिकल्पानां तद्वन्नामानुकीर्तनम्

ସେହିପରି ନାମମାନଙ୍କର ନିର୍ବଚନ ଓ କଳ୍ପମାନଙ୍କରେ ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅଛି; ଏବଂ ଏକୋଇଶ କଳ୍ପର ନାମମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 14

मार्कण्डेयानुभूतानां सप्तानां लक्षणानि च । माहात्म्यं चैव रेवायाः शिवविष्ण्वोस्तथैव च

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଅନୁଭୂତ ସେହି ସାତ (ଅନୁଭବ)ର ଲକ୍ଷଣମାନେ, ଏବଂ ରେବାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ; ସେହିପରି ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ) ଅଛି।

Verse 15

संहारलक्षणं तद्वदोङ्कारस्य च सम्भवः । तथैवौंकारमाहात्म्यममरकण्टकीर्तनम्

ସେହିପରି ସଂହାରର ଲକ୍ଷଣବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଓଙ୍କାରର ଉଦ୍ଭବ ଅଛି; ଏବଂ ଓଙ୍କାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଅମରକଣ୍ଟର କୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 16

अमरेश्वरतीर्थं च तथा दारुवनं महत् । दारुकेश्वरतीर्थं च तीर्थं वै चरुकेश्वरम्

ଅମରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାନ ଦାରୁବନ; ଦାରୁକେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଚରୁକେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ) ଅଛି।

Verse 17

चरुकासङ्गमस्तद्व्यद्वतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञाह्वयं तथा

ଚରୁକା-ସଙ୍ଗମ, ସେହିପରି ବ୍ୟଦ୍ୱତୀ-ପାତେଶ୍ୱର; ଏବଂ ପାତାଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ କୋଟିୟଜ୍ଞ ନାମକ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ) ଅଛି।

Verse 18

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम् । सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्

ସେଠାରେ ବରୁଣେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ଏକଶେ ଆଠଟି ଲିଙ୍ଗ ଅଛନ୍ତି; ପରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଓ ଯମେଶ, ତାହାପରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର।

Verse 19

सारस्वतं चाष्टरुद्रं सावित्रं सोमसंज्ञितम् । शिवखातं महातीर्थं रुद्रावर्तं द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! (ସେଠାରେ) ସାରସ୍ୱତ, ଅଷ୍ଟରୁଦ୍ର, ସାବିତ୍ର ଏବଂ ‘ସୋମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତଥା ଶିବଖାତ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଓ ରୁଦ୍ରାବର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 20

ब्रह्मावर्तं परं तीर्थं सूर्यावर्तमतः परम् । पिप्पलावर्ततीर्थं च पिप्पल्याश्चैव सङ्गमः

‘ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ’ ନାମକ ପରମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତାହା ପରେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ‘ପିପ୍ପଲାବର୍ତ୍ତ’ ତୀର୍ଥ ସହ ପିପ୍ପଲୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 21

अमरकण्टमाहात्म्यं कपिलासङ्गमस्तथा । विशल्यासम्भवश्चापि भृगुतुङ्गाद्रिकीर्तनम्

‘ଅମରକଣ୍ଟ’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ କପିଲା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ; ବିଶଲ୍ୟାର ଉତ୍ପତ୍ତିବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ ପର୍ବତର କୀର୍ତ୍ତନ (ସ୍ତୁତି) ଅଛି।

Verse 22

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः । करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

ବିଶଲ୍ୟାର ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; କରମର୍ଦାର ସମାଗମ ମଧ୍ୟ ପାବନ। କରମର୍ଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 23

सङ्गमो नीलगङ्गायाः विध्वंसस्त्रिपुरस्य च । कीर्तनं तीर्थदानानां मधुकतृतीयाव्रतम्

ଏଠାରେ ନୀଳଗଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗମ, ତ୍ରିପୁର-ବିଧ୍ୱଂସର ବୃତ୍ତାନ୍ତ; ତୀର୍ଥଦାନର କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ମଧୁ-କତୃତୀୟା ବ୍ରତର ବିଧାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 24

अप्सरेश्वरतीर्थं च देहक्षेपे विधिस्ततः । तीर्थं ज्वालेश्वरं नाम ज्वालायाः सङ्गमस्तथा

ଅପ୍ସରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ତାପରେ ଦେହକ୍ଷେପ (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି) ବିଧାନ; ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଜ୍ୱାଲା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 25

शक्रतीर्थं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा

ଶକ୍ରତୀର୍ଥ, କୁଶାବର୍ତ୍ତ ଓ ହଂସତୀର୍ଥ; ତଥା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାକାଳେଶ୍ୱର ଧାମର ବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି।

Verse 26

मातृकेश्वरतीर्थं च भृगुतुङ्गानुवर्णनम् । तत्र भैरवमाहात्म्यं चपलेश्वरकीर्तनम्

ମାତୃକେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନ; ସେଠାରେ ଭୈରବ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଚପଲେଶ୍ୱର କୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 27

चण्डपाणेश्च माहात्म्यं कावेरीसङ्गमस्तथा । कुबेरेश्वरतीर्थं च वाराहीसङ्गमस्तथा

ଚଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତଥା କାବେରୀ ସଙ୍ଗମ; କୁବେରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ୱାରାହୀ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 28

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा । एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्

ଚଣ୍ଡବେଗାର ସଙ୍ଗମ ଅଛି ଏବଂ ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏରଣ୍ଡୀର ସଙ୍ଗମ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଏରଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ।

Verse 29

पितृतीर्थं च तत्रैव ओङ्कारस्य च सम्भवम् । माहात्म्यं पञ्चलिङ्गानामोङ्कारस्य मुनीश्वराः

ସେଠାରେଇ ପିତୃତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ଓଙ୍କାରର ଉଦ୍ଭବସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଓଙ୍କାରର ମହିମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 30

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं तीर्थं काकह्रदं तथा । जम्बुकेश्वरतीर्थं च सारस्वतमतः परम्

କୋଟିତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତଥା କାକହ୍ରଦ ନାମକ ତୀର୍ଥ; ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ତାପରେ ସାରସ୍ୱତ ପରମ ଉତ୍ତମ ପରମ୍ପରାର ବର୍ଣ୍ଣନା (ହୁଏ)।

Verse 31

कपिलासङ्गमस्तद्वत्तीर्थं च कपिलेश्वरम् । दैत्यसूदनतीर्थं च चक्रतीर्थं च वामनम्

କପିଲାର ସଙ୍ଗମ ଅଛି ଏବଂ କପିଲେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଦୈତ୍ୟସୂଦନ-ତୀର୍ଥ, ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 32

तीर्थलक्षं विदुः पूर्वे कपिलायास्तु सङ्गमे । स्वर्गस्य नरकस्यापि लक्षणं मुनिभाषितम्

ପୂର୍ବଜମାନେ କପିଲା-ସଙ୍ଗମରେ ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣିଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ—ଦୁହିଁର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 33

व्यवस्थानं शरीरस्य गोप्रदानानुवर्णनम् । अशोकवनिकातीर्थं मतङ्गाश्रमवर्णनम्

ଏଠାରେ ଶରୀରର ଯଥାବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସଦାଚାରର ବିଧାନ, ଏବଂ ଗୋଦାନର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି; ସହିତ ଅଶୋକବନିକା ତୀର୍ଥ ଓ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 34

अशोकेश्वरतीर्थं च मतङ्गेश्वरमुत्तमम् । तथा मृगवनं पुण्यं तत्र तीर्थं मनोरथम्

ଅଶୋକେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ମତଙ୍ଗେଶ୍ୱର; ତଥା ପବିତ୍ର ମୃଗବନ, ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ମନୋରଥ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 35

सङ्गमोऽङ्गारगर्ताया अङ्गारेश्वरमुत्तमम् । तथा मेघवनं तीर्थं देव्या नामानुकीर्तनम्

ଅଙ୍ଗାରଗର୍ତାର ସଙ୍ଗମ ଓ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱର; ତଥା ‘ମେଘବନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ନାମର ଭକ୍ତିମୟ ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ ଅଛି।

Verse 36

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

କୁବ୍ଜାର ସଙ୍ଗମ ଓ ‘କୁବ୍ଜେଶ୍ୱର’ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ‘ବିଲ୍ୱାମ୍ରକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୀପ (ଆସେ)।

Verse 37

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

ତଥା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭାର ସଙ୍ଗମ—ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ‘ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱର’ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ‘ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର’ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ।

Verse 38

माण्डव्याश्रमतीर्थं च विशोकासङ्गमस्तथा । वागीश्वरं नाम तीर्थं पुण्यो वै वागुसङ्गमः

ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ-ଆଶ୍ରମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ବିଶୋକା-ସଙ୍ଗମ; ‘ବାଗୀଶ୍ୱର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ ‘ବାଗୁ-ସଙ୍ଗମ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 39

सहस्रावर्तकं तत्र तीर्थं सौगन्धिकं तथा । सङ्गमश्च सरस्वत्या ईशानं तीर्थमुत्तमम्

ସେଠାରେ ସହସ୍ରାବର୍ତ୍ତକ ତୀର୍ଥ ଓ ସୌଗନ୍ଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସରସ୍ୱତୀ-ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ‘ଈଶାନ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 40

देवतात्रयतीर्थं च शूलखातं ततः परम् । ब्रह्मोदं शाङ्करं सौम्यं सारस्वतमतः परम्

ତାପରେ ଦେବତା-ତ୍ରୟ ତୀର୍ଥ ଓ ତଦନନ୍ତରେ ଶୂଲଖାତ; ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମୋଦ, ଶାଙ୍କର, ସୌମ୍ୟ ଏବଂ ତା’ପରେ ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 41

सहस्रयज्ञतीर्थं च कपालमोचनं तथा । आग्नेयमदितीशं च वाराहं तीर्थमुत्तमम्

ସହସ୍ର-ଯଜ୍ଞ ତୀର୍ଥ ଓ କପାଳମୋଚନ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତା’ପରେ ଆଗ୍ନେୟ, ଅଦିତୀଶ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାରାହ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 42

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम् । शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्

ସେହିପରି ଦେବପଥ ତୀର୍ଥ ଓ ‘ଯଜ୍ଞ-ସହସ୍ରକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ପରେ ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥ, ଦୀପ୍ତିକେଶ ଏବଂ ‘ଯୋଧନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 43

नर्मदेश्वरतीर्थं च वरुणेशं च मारुतम् । योगेशं रोहिणीतीर्थं दारुतीर्थं च सत्तमाः

ହେ ସତ୍ତମମାନେ! ସେଠାରେ ନର୍ମଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ବରୁଣେଶ ଓ ମାରୁତ; ତଥା ଯୋଗେଶ, ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦାରୁ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 44

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, ପତ୍ତ୍ରେଶ, ବାହ୍ନ ଓ ସୌର ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ; ତଥା ମେଘନାଦ, ଦାରୁ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଗୁହାଶ୍ରୟ ଦେବତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 45

नर्मदेश्वरसंज्ञं तत्कपिलातीर्थमुत्तमम् । करञ्जेशं कुण्डलेशं पिप्पलादमतः परम्

ସେଇ ଉତ୍ତମ କପିଲା-ତୀର୍ଥ ‘ନର୍ମଦେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହା ପରେ କରଞ୍ଜେଶ, କୁଣ୍ଡଲେଶ ଏବଂ ତାପରେ ପିପ୍ପଲାଦ ଅଛନ୍ତି।

Verse 46

विमलेश्वरतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः । प्रशंसा शूलभेदस्य तत्रैवान्धकविक्रमः

ବିମଲେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ଶୂଳଭେଦର ପ୍ରଶଂସା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକର ବିକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 47

देवाश्वासनदानं च तथैवान्धकनिग्रहः । शूलभेदस्य चोत्पत्तिस्तथा पात्रपरीक्षणम्

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିବା ଦାନ, ତଥା ଅନ୍ଧକର ନିଗ୍ରହ; ଶୂଳଭେଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ପାତ୍ର-ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ) ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 48

प्रशंसा दानधर्मस्य ऋषिशृङ्गानुभावनम् । स्वर्गतिं दीर्घतपसो भानुमत्यास्तथेङ्गितम्

ଏଠାରେ ଦାନଧର୍ମର ପ୍ରଶଂସା, ଋଷିଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ତପୋବଳର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଗତି, ଏବଂ ଭାନୁମତୀଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 49

शबरस्वर्गगमनं माहात्म्यं शूलभेदजम् । कपिलेश्वरतीर्थं च मोक्षतीर्थमतः परम्

ଶବରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ଶୂଳଭେଦଜନ୍ୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। କପିଲେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତାହାର ପରେ ମୋକ୍ଷତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 50

सङ्गमो मोक्षनद्याश्च तीर्थं च विमलेश्वरम् । तथैवोलूकतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः

ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷନଦୀର ସଙ୍ଗମ, ବିମଲେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ; ତଥା ଓଲୂକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ପୁଷ୍କରିଣୀର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 51

आदित्येश्वरतीर्थं च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम् । सङ्गमो भीमकुल्यायास्तीर्थं भीमेश्वरं शुभम्

ଆଦିତ୍ୟେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଭୀମକୁଲ୍ୟାର ସଙ୍ଗମ, ଏବଂ ଶୁଭ ଭୀମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 52

मार्कण्डेश्वरतीर्थं च तथा वै पिप्पलेश्वरम् । करोटीश्वरतीर्थं च तीर्थमिन्द्रेश्वरं शुभम्

ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ତଥା ପିପ୍ପଲେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ର; କରୋଟୀଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 53

अगस्त्येशं कुमारेशं व्यासेश्वरमनुत्तमम् । वैद्यनाथं च केदारमानन्देश्वरसंज्ञितम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ, କୁମାରେଶ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର; ତଥା ବୈଦ୍ୟନାଥ, କେଦାର ଏବଂ ‘ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧାମ ଅଛି।

Verse 54

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा । सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये । तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्

ମାତୃତୀର୍ଥ, ମୁଣ୍ଡେଶ, ଚୌର ଓ କାମେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ‘ଭୀମାର୍ଜୁନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ଅନୁଦୁହ୍ୟା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଅଛି। ତାପରେ ‘ଧର୍ମେଶ୍ୱର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ତଦନନ୍ତରେ ଲୁଙ୍କେଶ୍ୱର।

Verse 55

ततो धनदतीर्थं च जटेशं मङ्गलेश्वरम् । कपिलेश्वरतीर्थं च गोपारेश्वरमुत्तमम्

ତାପରେ ଧନଦ-ତୀର୍ଥ, ଜଟେଶ ଓ ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱର; ଏବଂ କପିଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୋପାରେଶ୍ୱର (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 56

मणिनागेश्वरं नाम मणिनद्याश्च सङ्गमः । तिलकेश्वरतीर्थं च गौतमेशमतः परम्

‘ମଣିନାଗେଶ୍ୱର’ ନାମକ (ଧାମ) ଅଛି ଏବଂ ମଣି ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଅଛି; ତିଲକେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ତାପରେ ଗୌତମେଶ।

Verse 57

तत्रैव मातृतीर्थं च मुनिनोक्तं मुनीश्वराः । शङ्खचूडं च केदारं पाराशरमतः परम्

ସେଠାରେ ମାତୃତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ; ଏବଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଓ କେଦାର, ତାପରେ ପାରାଶର।

Verse 58

भीमेश्वरं च चन्द्रेशमश्ववत्याश्च सङ्गमः । बह्वीश्वरं नारदेशं वैद्यनाथं कपीश्वरम्

ଭୀମେଶ୍ୱର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର, ଏବଂ ଅଶ୍ୱବତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ; ତଦୁପରି ବହ୍ୱୀଶ୍ୱର, ନାରଦେଶ, ବୈଦ୍ୟନାଥ ଓ କପୀଶ୍ୱର।

Verse 59

कुम्भेश्वरं च मार्कण्डं रामेशं लक्ष्मणेश्वरम् । मेघेश्वरं मत्स्यकेशमप्सराह्रदसंज्ञकम्

କୁମ୍ଭେଶ୍ୱର ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସ୍ଥାନ; ରାମେଶ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶ୍ୱର; ମେଘେଶ୍ୱର ଓ ମତ୍ସ୍ୟକେଶ; ଏବଂ ‘ଅପ୍ସରାହ୍ରଦ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ।

Verse 60

दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं नन्दिकेशं च वारुणम् । पावकेश्वरतीर्थं च तथैव कपिलेश्वरम्

ଦଧିସ୍କନ୍ଦ ଓ ମଧୁସ୍କନ୍ଦ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ନନ୍ଦିକେଶ ଓ ବାରୁଣ; ତଥା ପାବକେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଓ କପିଲେଶ୍ୱର।

Verse 61

नारायणाह्वयं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । चण्डादित्यं परं तीर्थं चण्डिकातीर्थमुत्तमम्

ନାରାୟଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ; ଚଣ୍ଡାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚଣ୍ଡିକାତୀର୍ଥ।

Verse 62

यमहासाह्वयं तीर्थं तथा गङ्गेश्वरं शुभम् । नन्दिकेश्वरसंज्ञं च नरनारायणाह्वयम्

ୟମହାସ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର; ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ସଞ୍ଜ୍ଞକ ସ୍ଥାନ ଓ ନର-ନାରାୟଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ।

Verse 63

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम् । व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा

ସେଠାରେ ନଲେଶ୍ୱର ଓ ମାର୍କଣ୍ଡ ଅଛନ୍ତି; ତାହା ପରେ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ। ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର ପରମ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 64

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम् । सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्

କୋଟିତୀର୍ଥ, ପ୍ରଭାତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ବାସୁକୀଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; କରଞ୍ଜାର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 65

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम् । कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्

କୋଟୀଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତଥା ସଙ୍କର୍ଷଣ ନାମରେ ପରିଚିତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କନକେଶ, ମନ୍ମଥେଶ ଏବଂ ଅନସୂୟା-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 66

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम् । तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्

ଏରଣ୍ଡୀର ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଶୋଭନ ମାତୃତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶଲାକା ନାମକ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅମ୍ବିକେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 67

करञ्जेशं भारतेशं नागेशं मुकुटेश्वरम् । सौभाग्यसुन्दरी तीर्थं धनदेश्वरमुत्तमम्

କରଞ୍ଜେଶ, ଭାରତେଶ, ନାଗେଶ ଓ ମୁକୁଟେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧନଦେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 68

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम् । भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्

(ସେଠାରେ) ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ‘ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଭୋଗେଶ୍ୱର ଓ କେଦାର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହାଙ୍କ ପରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 69

मार्कण्डं धौतपापं च तीर्थमाङ्गिरसेश्वरम् । कोटवीसङ्गमः पुण्यं कोटितीर्थं च तत्र वै

(ସେଠାରେ) ମାର୍କଣ୍ଡ-ତୀର୍ଥ, ଧୌତପାପ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଆଙ୍ଗିରସେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି। କୋଟବୀ-ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟମୟ; ସେଠାରେ କୋଟି-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 70

अयोनिजं परं तीर्थमङ्गारेश्वरमुत्तमम् । स्कान्दं च नार्मदं ब्राह्मं वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम्

ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରମ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି ଅୟୋନିଜ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକଟ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱର। (ସେଠାରେ) ସ୍କାନ୍ଦ-ତୀର୍ଥ, ନାର୍ମଦ-ତୀର୍ଥ, ବ୍ରାହ୍ମ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 71

कोटितीर्थं कपालेशं पाण्डुतीर्थं त्रिलोचनम् । कपिलेशं कम्बुकेशं प्रभासं कोहनेश्वरम्

(ସେଠାରେ) କୋଟି-ତୀର୍ଥ, କପାଲେଶ, ପାଣ୍ଡୁ-ତୀର୍ଥ, ତ୍ରିଲୋଚନ (ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ), କପିଲେଶ, କମ୍ବୁକେଶ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ କୋହନେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 72

इन्द्रेशं वालुकेशं च देवेशं शक्रमेव च । नागेश्वरं गौतमेशमहल्यातीर्थमुत्तमम्

(ସେଠାରେ) ଇନ୍ଦ୍ରେଶ ଓ ବାଲୁକେଶ, ଦେବେଶ ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ନାଗେଶ୍ୱର, ଗୌତମେଶ ଓ ଉତ୍ତମ ଅହଲ୍ୟା-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 73

रामेश्वरं मोक्षतीर्थं तथा कुशलवेश्वरौ । नर्मदेशं कपर्दीशं सागरेशमतः परम्

(ସେଠାରେ) ରାମେଶ୍ୱର, ମୋକ୍ଷତୀର୍ଥ ଏବଂ କୁଶଲେଶ୍ୱର ଓ ଲବେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି। (ସେଠାରେ) ନର୍ମଦେଶ, କପର୍ଦୀଶ ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ପରେ ସାଗରେଶ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 74

धौरादित्यं परं तीर्थं तीर्थं चापरयोनिजम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थ च भृग्वीश्वरमनुत्तमम्

(ସେଠାରେ) ଧୌରାଦିତ୍ୟ ପରମ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱୟଂଭୂ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। (ସେଠାରେ) ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଭୃଗ୍ୱୀଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 75

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः । मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्

ହେ ସତ୍ତମମାନେ! (ସେଠାରେ) ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ-ତୀର୍ଥ ଓ କୋଟିତୀର୍ଥ ଅଛି; (ସେଠାରେ) ମାର୍କଣ୍ଡ-ତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଆଦିବରାହ (ସ୍ଥାନ) ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 76

आशापूराभिधं तीर्थं कौबेरं मारुतं तथा । वरुणेशं यमेशं च रामेशं कर्कटेश्वरम्

(ସେଠାରେ) ଆଶାପୂରା ନାମକ ତୀର୍ଥ, କୌବେର ଓ ମାରୁତ (ତୀର୍ଥ) ଅଛି। (ସେଠାରେ) ବରୁଣେଶ, ଯମେଶ, ଏବଂ ରାମେଶ ଓ କର୍କଟେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 77

शक्रेशं सोमतीर्थं च नन्दाह्रदमनुत्तमम् । वैष्णवं चक्रतीर्थं च रामकेशवसंज्ञितम्

(ସେଠାରେ) ଶକ୍ରେଶ, ସୋମତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ନନ୍ଦା-ହ୍ରଦ (ସରୋବର) ଅଛି। (ସେଠାରେ) ବୈଷ୍ଣବ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯାହା ‘ରାମ-କେଶବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 78

तथैव रुक्मिणीतीर्थं शिवतीर्थमनुत्तमम् । जयवाराहर्तीर्थं च तीर्थमस्माहकाह्वयम्

ସେହିପରି ରୁକ୍ମିଣୀ-ତୀର୍ଥ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଶିବ-ତୀର୍ଥ ଅଛି। ତଥା ଜୟ-ବରାହ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ‘ଅସ୍ମାହକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 79

अङ्गारेशं च सिद्धेशं तपेश्वरमतः परम् । पुनः सिद्धेश्वरं नामतीर्थं च वरुणेश्वरम्

ଅଙ୍ଗାରେଶ, ସିଦ୍ଧେଶ ଏବଂ ତାହାପରେ ତପେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି। ପୁନଃ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ବରୁଣେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 80

पराशरेश्वरं पुण्यं कुसुमेशमनुत्तमम् । कुण्डलेश्वरतीर्थं च तथा कलकलेश्वरम्

ପୁଣ୍ୟ ପରାଶରେଶ୍ୱର, ଅନୁତ୍ତମ କୁସୁମେଶ, କୁଣ୍ଡଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତଥା କଲକଲେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 81

न्यङ्कुवाराहसंज्ञं च अङ्कोलं तीर्थमुत्तमम् । श्वेतवाराहतीर्थं च भार्गलं सौरमुत्तमम्

ନ୍ୟଙ୍କୁବରାହ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଉତ୍ତମ ଅଙ୍କୋଲ-ତୀର୍ଥ, ଶ୍ୱେତବରାହ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ‘ଭାର୍ଗଲ’ ନାମକ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ସୌର-ଧାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 82

हुङ्कारस्वामितीर्थं च शुक्लतीर्थं च शोभनम् । सङ्गमो मधुमत्याश्च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्

ହୁଙ୍କାରସ୍ୱାମୀ-ତୀର୍ଥ ଓ ଶୋଭନ ଶୁକ୍ଳ-ତୀର୍ଥ ଅଛି। ତଥା ମଧୁମତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ—ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ।

Verse 83

नर्मदेश्वरसंज्ञं च नदीत्रितयसङ्गमः । अनेकेश्वरतीर्थं च शर्भेशं मोक्षसंज्ञितम्

ନର୍ମଦେଶ୍ୱର ନାମକ ଦେବାଳୟ, ତିନି ନଦୀର ସଙ୍ଗମ, ଅନେକେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶର୍ଭେଶ।

Verse 84

कावेरीसङ्गमः पुण्यस्तीर्थं गोपेश्वराह्वयम् । मार्कण्डेशं च नागेशमुदम्बर्याश्च सङ्गमः

କାବେରୀ ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଗୋପେଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ ଓ ନାଗେଶ; ଏବଂ ଉଦମ୍ବରୀ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ।

Verse 85

साम्बादित्याह्वयं तीर्थमुदम्बर्याश्च सङ्गमः । सिद्धेश्वरं च मार्कण्डं तथा सिद्धेश्वरीकृतम्

ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଉଦମ୍ବରୀ ସଙ୍ଗମ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଓ ମାର୍କଣ୍ଡ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରୀଦ୍ୱାରା ପାବନ କୃତ ସ୍ଥାନ।

Verse 86

गोपेशं कपिलेशं च वैद्यनाथमनुत्तमम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थं च सैन्धवायतनं महत्

ଗୋପେଶ ଓ କପିଲେଶ, ଅନୁତ୍ତମ ବୈଦ୍ୟନାଥ, ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୈନ୍ଧବାୟତନ ନାମକ ମହାଧାମ।

Verse 87

भूतीश्वराह्वयं तीर्थं गङ्गावाहमतः परम् । गौतमेश्वरतीर्थं च दशाश्वमेधिकं तथा

ଭୂତୀଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥ; ତାହା ପରେ ଗଙ୍ଗାବାହ; ଗୌତମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ସମାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ।

Verse 88

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी । वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଭୃଗୁତୀର୍ଥ ଅଛି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ ଅଛି; ସେଠିଏ ଭୃଷଖାତ ଓ ପାପ ଧୋଇଦେଉଥିବା କେଦାର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 89

तीर्थं धूतेश्वरीसङ्गमेरण्डीसंज्ञकं तथा । तीर्थं च कनकेश्वर्या ज्वालेश्वरं ततः परम्

ଧୂତେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗମରେ ‘ଏରଣ୍ଡୀ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; କନକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ତାହା ପରେ ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱର ଅଛି।

Verse 90

शालग्रामाह्वयं तीर्थं सोमनाथमनुत्तमम् । तथैवोदीर्णवाराहं तीर्थं चन्द्रप्रभासकम्

‘ଶାଲଗ୍ରାମ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଅନୁତ୍ତମ ସୋମନାଥ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ତଥା ‘ଉଦୀର୍ଣ୍ଣ-ବାରାହ’ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ‘ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସକ’ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 91

द्वादशादित्यतीर्थं च तथा सिद्धेश्वराभिधम् । कपिलेश्वरतीर्थं च तथा त्रैविक्रमं शुभम्

ଦ୍ୱାଦଶାଦିତ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି; କପିଲେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ତ୍ରୈବିକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 92

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा । मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्

‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ‘ମୂଳ-ଶ୍ରୀପତି’ ତୀର୍ଥ ଓ ‘ଚୌଲ-ଶ୍ରୀପତି’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 93

देवतीर्थं हंसतीर्थ प्रभासं तीर्थमुत्तमम् । मूलस्थानं च कण्ठेशमट्टहासमतः परम्

ସେଠାରେ ଦେବତୀର୍ଥ, ହଂସତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସତୀର୍ଥ ଅଛି; ମୂଳସ୍ଥାନ, କଣ୍ଠେଶ ଏବଂ ତାପରେ ପରମ ‘ଅଟ୍ଟହାସ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 94

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा । सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्

ସେଠାରେ ଭୂର୍ଭୁବେଶ୍ୱରତୀର୍ଥ ଓ ଖ୍ୟାତ ଶୂଲେଶ୍ୱରୀ ଅଛନ୍ତି; ସାରସ୍ୱତତୀର୍ଥ, ଦାରୁକେଶ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱିନୋସ୍ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 95

सावित्रीतीर्थमतुलं वालखिल्येश्वरं तथा । नर्मदेशं मातृतीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

ସେଠାରେ ଅତୁଳ ସାବିତ୍ରୀତୀର୍ଥ ଅଛି, ତଥା ବାଲଖିଲ୍ୟେଶ୍ୱର; ନର୍ମଦେଶ, ମାତୃତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ଦେବତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 96

मच्छकेश्वरतीर्थं च शिखितीर्थं च शोभनम् । कोटितीर्थं मुनिश्रेष्ठास्तत्र कोटीश्वरी मृडा

ସେଠାରେ ମଚ୍ଛକେଶ୍ୱରତୀର୍ଥ ଓ ଶୋଭନ ଶିଖିତୀର୍ଥ ଅଛି; କୋଟିତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେଠାରେ କୃପାମୟୀ କୋଟୀଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ବିରାଜିତ।

Verse 97

तीर्थं पैतामहं नाम माण्डव्ये श्वरसंज्ञितम् । तत्र नारायणेशं च अक्रूरेशमतः परम्

ସେଠାରେ ‘ପୈତାମହ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମାଣ୍ଡବ୍ୟେଶ୍ୱର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ନାରାୟଣେଶ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ତାପରେ ଅକ୍ରୂରେଶ ନାମକ ଧାମ ଅଛି।

Verse 98

देवखातं सिद्धरुद्रं वैद्यनाथमनुत्तमम् । तथैव मातृतीर्थं च उत्तरेशमतः परम्

ସେଠାରେ ଦେବଖାତ, ସିଦ୍ଧରୁଦ୍ର ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବୈଦ୍ୟନାଥ ଅଛନ୍ତି; ତଥା ମାତୃତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ତା’ପରେ ଉତ୍ତରେଶଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 99

तथैव नर्मदेशां च मातृतीर्थं तथा पुनः । तथा च कुररीतीर्थं ढौण्ढेशं दशकन्यकम्

ସେହିପରି ନର୍ମଦେଶା ଅଛି, ପୁନଃ ମାତୃତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏବଂ କୁରରୀତୀର୍ଥ, ଢୌଣ୍ଢେଶ ଓ ଦଶକନ୍ୟକାଙ୍କ ଧାମ ଅଛି।

Verse 100

सुवर्णबिन्दुतीर्थं च ऋणपापप्रमोचनम् । भारभूतेश्वरं तीर्थं तथा मुण्डीश्वरं विदुः

ସୁବର୍ଣ୍ଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଋଣଜନିତ ପାପରୁ ମୋଚନ କରେ; ଭାରଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଓ ମୁଣ୍ଡୀଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 101

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम् । मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्

ଏକଶାଳ, ଡିଣ୍ଡିପାଣି ଓ ପରମ ଅପ୍ସରସା-ତୀର୍ଥର କଥା ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମୁନ୍ୟାଳୟ, ମାର୍କଣ୍ଡ ଏବଂ ‘ଗଣିତାଦେବତା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 102

आमलेश्वरतीर्थं च तीर्थं कन्थेश्वरं तथा । आषाढीतीर्थमित्याहुः शृङ्गीतीर्थं तथैव च

ଆମଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ କନ୍ଥେଶ୍ୱରଙ୍କ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନକୁ ଆଷାଢୀ-ତୀର୍ଥ କୁହନ୍ତି, ଏବଂ ସେହିପରି ଶୃଙ୍ଗୀ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 103

बकेश्वरतीर्थं च कपालेशं तथैव च । मार्कण्डं कपिलेशं च एरण्डीसङ्गमस्तथा

ସେଠାରେ ବକେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ସେହିପରି କପାଲେଶ; ତଥା ମାର୍କଣ୍ଡ ଓ କପିଲେଶ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମ ନାମକ ସଙ୍ଗମ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 104

एरण्डीदेवतातीर्थं रामतीर्थमतःपरम् । जमदग्नेः परं तीर्थं रेवासागरसङ्गमः

ତାପରେ ଏରଣ୍ଡୀଦେବତା-ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ତାହାପରେ ରାମ-ତୀର୍ଥ। ତାହାର ପରେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ଶେଷରେ ରେବା-ସାଗର-ସଙ୍ଗମ, ଅର୍ଥାତ୍ ରେବା ନଦୀର ସମୁଦ୍ର-ସଙ୍ଗମ।

Verse 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

ସେଠାରେ ଲୋଟନେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତଲ୍ଲୁଙ୍କେଶ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ବୃଷରଖାତ ନାମକ ଏକ କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 106

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम् । तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम् । विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे

ସେହିପରି ହଂସେଶ୍ୱର, ତିଲାଦ ଓ ବାସବେଶ୍ୱର; ସେହିପରି କୋଟୀଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଅଲିକା-ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ରେବା-ସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ବିମଲେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 107

एवं तीर्थावलिः पुण्या मया प्रोक्ता महर्षयः । तीर्थसुक्तावलिः पुण्या ग्रथिता तटरज्जुना

ହେ ମହର୍ଷିମାନେ, ଏହିପରି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥମାଳା ମୁଁ କହିଲି; ପୁଣ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥ-ସୂକ୍ତମାଳା ତଟର ରଜ୍ଜୁ ପରି ଗୁଞ୍ଜିତ ହୋଇଛି।

Verse 108

नर्मदानीरनिर्णिक्ता मार्कण्डेयविनिर्मिता । मण्डनायेह साधूनां सर्वलोकहिताय च

ନର୍ମଦାଜଳରେ ସୁଶୁଦ୍ଧ ଧୋଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହା ଏଠାରେ ସାଧୁଜନଙ୍କ ଭୂଷଣ ଓ ସର୍ବଲୋକହିତାର୍ଥେ ସ୍ଥିତ।

Verse 109

दरितध्वान्तशमनीधार्या धर्मार्थिभिः सदा । अहोरात्रकृतं पापं सकृज्जप्त्वाशु नाशयेत्

ଏହା ଭଙ୍ଗିତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶମନ କରେ; ଧର୍ମାର୍ଥୀମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକଥର ଜପ କଲେ ଦିନ-ରାତିରେ କୃତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।

Verse 110

त्रिकालं जप्त्वा मासोत्थं शिवाग्रे च त्रिमासिकम् । मासं जप्त्वाथ वर्षोत्थं वर्षं जप्त्वा शताब्दिकम्

ତ୍ରିକାଳ ଜପ କଲେ ମାସୋତ୍ଥ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତିନି ମାସ ଜପ କଲେ ତ୍ରୈମାସିକ ବ୍ରତଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏକ ମାସ ଜପେ ବାର୍ଷିକ ପୁଣ୍ୟ, ଏକ ବର୍ଷ ଜପେ ଶତାବ୍ଦିକ କର୍ମଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 111

श्राद्धकाले च विप्राणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः । पठंस्तीर्थावलिं पुण्यां गयाश्राद्धप्रदो भवेत्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଭୋଜନରତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ଯେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ‘ତୀର୍ଥାବଳୀ’ ପାଠ କରେ, ସେ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୁଏ।

Verse 112

पूजाकाले च देवानां श्रद्धया पुरतः पठन् । प्रीणयेत्सर्वदेवांश्च पुनाति सकलं कुलम्

ଦେବପୂଜାକାଳରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହା ପାଠ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ଏବଂ ନିଜ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 113

एवं तीर्थावलिः पुण्या रेवातीरद्वयाश्रिता । मया प्रोक्ता मुनिश्रेष्ठास्तथैवशृणुतानघाः

ଏହିପରି ରେବା ନଦୀର ଉଭୟ ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥାବଳି ମୁଁ କହିଲି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ, ସେହିପରି ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।