Adhyaya 211

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଦେବାଧିଦେବ ନର୍ମଦା ତଟ ନିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କହିବି।

Verse 2

द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः

ଭଗବାନ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁଣ୍ୟବାନ ବଣିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରୁ ସେ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 3

स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे

ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଫୋଟକାରୁ ରସ ବାହାରୁଥିଲା, ମାଛି ଓ ପୋକମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ଓ ମୁଖ ବିକୃତ ଥିଲା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଥିଲା ଏବଂ ସେ ପାଦେ ପାଦେ ଝୁଣ୍ଟୁଥିଲେ।

Verse 4

ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् । भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ଝୁଣ୍ଟିପଡ଼ି ସେ କହିଲେ: 'ହେ ଗୃହପତି, ଆଜି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।'

Verse 5

त्वद्गृहे कर्तुमिच्छामि ह्येभिः सह सुसंस्कृतम् । ततस्तं ब्रह्माणं दृष्ट्वा यजमानसमन्विताः

ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ସହ ତୁମ ଘରେ ସୁସଂସ୍କୃତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତେବେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଯଜମାନଭାବଯୁକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ତଦନୁରୂପ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 6

स्रवन्तं सर्वगात्रेषु धिग्धिगित्येवमब्रुवन् । निर्गच्छस्वाशु दुर्गन्ध गृहाच्छीघ्रं द्विजाधम

ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ସ୍ରବଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ‘ଧିକ୍ ଧିକ୍’ ବୋଲି କହିଲେ। ‘ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଯା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧି! ଏହି ଘରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯା, ହେ ଦ୍ୱିଜାଧମ!’

Verse 7

अभोज्यमेतत्सर्वेषां दर्शनात्तव सत्कृतम् । एवमेव तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः

ଏହି ଭୋଜନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭୋଜ୍ୟ; ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ସତ୍କୃତ ହୋଇଗଲା। ‘ତଥାସ୍ତୁ—ଏବମେବ’ ବୋଲି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ।

Verse 8

जगामाकाशममलं दृश्यमानो द्विजोत्तमैः । गते चादर्शनं देवे स्नात्वाभ्युक्ष्य समन्ततः

ସେ ମଳିନତାହୀନ ଆକାଶକୁ ଗଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଦେବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳ ଛିଟାଇ ଶୁଦ୍ଧି କଲେ।

Verse 9

भुञ्जतेऽस्म द्विजा राजन्यावत्पात्रे पृथक्पृथक् । यत्रयत्र च पश्यन्ति तत्रतत्र कृमिर्बहुः

ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ପାତ୍ରରେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ବହୁ କୃମି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 10

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नाः सर्वे किमिति चाब्रुवन् । ततः कश्चिदुवाचेदं ब्राह्मणो गुणवानजः

ତାହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହୋଇ “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ଗୁଣବାନ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 11

योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे । योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः

ସେଠାରେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମାଗମ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଦେହରେ ସେ କହିଲେ—“ଏଠାକୁ ପୂର୍ବେ ଯିଏ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱର।”

Verse 12

तस्येदं क्रीडितं मन्ये भर्त्सितस्य विपाकजम् । फलं भवति नान्यस्य ह्यतिथेः शास्त्रनिश्चयात्

ମୋ ମତରେ ଏହା ତାଙ୍କର ଲୀଳା—ଅପମାନିତ ହେବାର ପକ୍ୱ ବିପାକ। ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ ଏପରି ଫଳ ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ନୁହେଁ; କେବଳ (ରୁଷ୍ଟ) ଅତିଥିଠାରୁ ହୁଏ।

Verse 13

सम्पूज्य परमात्मा वै ह्यतिथिश्च विशेषतः । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्

ନିଶ୍ଚୟ ପରମାତ୍ମା ପୂଜ୍ୟ—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅତିଥି। କିନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ଯେ ପୂଜା-ସତ୍କାର ନ କରେ…

Verse 14

पिशाचा राक्षसास्तस्य तद्विलुम्पन्त्यसंशयम् । रूपान्वितं विरूपं वा मलिनं मलिनाम्बरम्

ତାହାର (ପୁଣ୍ୟ/ଅର୍ପଣ) ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୁଟିନେଇଥାନ୍ତି—ଅତିଥି ରୂପବାନ ହେଉ କି ବିରୂପ, ପରିଷ୍କାର ହେଉ କି ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଉ।

Verse 15

योगीन्द्रं श्वपचं वापि अतिथिं न विचारयेत् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यजमानपुरोगमाः

ଅତିଥି ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ହେଉ କି ଶ୍ୱପଚ ହେଉ, ଭେଦଭାବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଯଜମାନ-ପୁରୋଗାମୀ ସମସ୍ତେ…

Verse 16

ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् । तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः

ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ। ଏତିକିବେଳେ ସେ କିପରି ହେଉ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 17

दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः । ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्

‘ଦେଖିଲୁ, ଦେଖିଲୁ’ ବୋଲି ଡାକ ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ସେଇ ବିପ୍ରକୁ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ।

Verse 18

क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति । जल्पन्ति करुणं केचित्स्तुवन्ति च तथापरे

ସେ ନ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ନ ଚାଲୁଥିଲେ, ନ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହୁଅୁଥିଲେ, ନ ଦେଖୁଥିଲେ। କେହି କରୁଣାରେ କଥା କହିଲେ, ଆଉ କେହି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 19

वाग्भिः सततमिष्टाभिः स्तूयमानस्त्रिलोचनः । क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः । विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि

ପ୍ରିୟ ବଚନରେ ସତତ ସ୍ତୁତିତ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କୁ ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ବିଶେଷତଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନଷ୍ଟ ଅନ୍ନକୁ ପୁନଃ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर । परया कृपया देवः प्रसन्नस्तानुवाच ह

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ ପରମ କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 21

मया प्रसन्नेन महानुभावास्तदेव वोऽन्नं विहितं सुधेव । भुञ्जन्तु विप्राः सह बन्धुभृत्यैरर्चन्तु नित्यं मम मण्डलं च

ହେ ମହାନୁଭାବମାନେ! ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତାରୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ବିପ୍ରମାନେ ବନ୍ଧୁ-ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ମୋ ମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ।

Verse 22

ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्

ତାପରେ, ହେ ପାର୍ଥ! ଦେବଦେବ ଶୂଳିନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ‘ମୁଣ୍ଡିନା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ଶୁଭ ଓ ସର୍ବପାପହର। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଶେଷତଃ ଏହା ଗୟାତୀର୍ଥ ସମାନ ଫଳଦାୟକ।

Verse 211

अध्यायः

ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।