Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

Transliteration

kṣubhyate tasya taddvāramindrasya bhuvanaṃ yathā | rājarājeśvaraḥ śrīmānsarvastrījanavallabhaḥ

Translation

ତାହାର ସେହି ଦ୍ୱାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁବନ ପରି ସଦା ଚଞ୍ଚଳ କୋଳାହଳରେ କ୍ଷୁଭ୍ୟତ ହୁଏ। ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ହୋଇ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଜନଙ୍କର ବଲ୍ଲଭ ହୁଏ।

Word by Word

• क्षुभ्यते: is agitated/shakes
• क्षुभ्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षुभ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• तत्-द्वारम्: that gate
• तत्-द्वारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय—'तत् एव द्वारम्'

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• भुवनम्: the world/abode
• भुवनम्: Upamana/Drishtanta (Standard of comparison/उपमान-आधार)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यथा: as/like
• यथा: Kriya-visheshana (Comparative/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानबोधक (as/like)

• राज-राज-ईश्वरः: lord of kings
• राज-राज-ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राज (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—'राज्ञां राज्ञः ईश्वरः'

• श्रीमान्: prosperous/glorious
• श्रीमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• सर्व-स्त्री-जन-वल्लभः: beloved of all womenfolk
• सर्व-स्त्री-जन-वल्लभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + वल्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—'सर्वस्त्रीजनस्य वल्लभः'

Speaker

Narrator in Revā Khaṇḍa (deduced: Sūta/Lomaharṣaṇa-like purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A surging palace gateway crowded with courtiers, guards, petitioners, and musicians; the king appears as ‘rājārājeśvara’ with radiant Śrī; the scene echoes Indra’s Amarāvatī in grandeur.

Characters & Entities

• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya frames dharmic merit as capable of elevating status and splendor, using Indra’s world as the benchmark.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā tīrtha milieu in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed in this verse; it continues the phala-śruti style glorification.