Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तस्यां तिथौ च हस्तर्क्षं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे तदा गत्वा स्नानं कृत्वा समाहितः

Transliteration

tasyāṃ tithau ca hastarkṣaṃ sarvapāpapraṇāśanam | tatra tīrthe tadā gatvā snānaṃ kṛtvā samāhitaḥ

Translation

ସେହି ତିଥିରେ, ଯେତେବେଳେ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ—ଯାହା ସର୍ବପାପନାଶକ—ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରି ମନକୁ ସମାହିତ ଓ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• तस्याम्: on that (day)
• तस्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); सर्वनाम

• तिथौ: on the lunar day
• तिथौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• हस्तर्क्षम्: the Hasta asterism
• हस्तर्क्षम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक) + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); नक्षत्रनाम; षष्ठी-तत्पुरुषः (हस्त-नामकं ऋक्षम्)

• सर्वपापप्रणाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपापप्रणाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifying हस्तर्क्षम्/तिथिः); षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां पापानां प्रणाशनम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• तीर्थे: at the sacred ford
• तीर्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having gone’

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having done’

• समाहितः: composed; concentrated
• समाहितः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे ‘collected/intent’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Revā-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim arrives at dawn/liminal time on caturdaśī with Hasta nakṣatra; he bathes at the ghat, then sits in still meditation, river shimmering, priests and sages in the background.

Characters & Entities

• Hasta nakṣatra
• tīrtha
• snāna
• pāpa (sin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma links inner concentration with outer pilgrimage: bathe at a holy ford at an auspicious time to purify and steady the mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Revā-khaṇḍa tīrtha referenced in the surrounding verses; it is praised as a sin-destroying bathing place.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go to the tīrtha on the specified tithi with Hasta nakṣatra, perform snāna, and maintain samādhi-like composure (samāhita).