Adhyaya 183

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ପରେ ‘କେଦାର’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ରାଜନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସେଇ ଜଳ ପାନ କରି, ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ କେଦାର-ତୀର୍ଥଜନ୍ୟ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ‘କେଦାର’ ନାମରେ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ, କୃତଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ଶଙ୍କର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭୃଗୁ ଆରାଧନା କଲେ; ଏବଂ ଭୃଗୁକଚ୍ଛରେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ତାଙ୍କୁ ଶାପ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

“ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅପବିତ୍ର ହେବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦୀୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ”—ଏହା କହି ହରିପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

ତାପରେ ଭୃଗୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ—ବାୟୁକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କରି, ଅନ୍ନ-ଜଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୀର୍ଘକାଳ ନାଡୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂୟମରେ ଦୃଢ଼ ରଖି।

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

ତତ୍ପରେ ମହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ; ସାତ ପାତାଳକୁ ଭେଦି ସହସା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

ତେବେ ଭୃଗୁ ଦେବଙ୍କୁ କ୍ରୀଡାମୟ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମଲତା ପରି ମନୋହର ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ‘ସ୍ଥାଣୁ’ ଓ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ବୋଲି ଡାକି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

ଏଭଳି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ମନେ ହସି କହିଲେ—“ହେ ମୁନି ଭୃଗୁ, ପୁନଃ ପୁନଃ ତୁମେ ମୋତେ କ’ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛ?”

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

ଭୃଗୁ କହିଲେ—“ହେ ବିଭୋ, ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶ ପରିମିତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପଦ୍ମାଦେବୀଙ୍କ ଶାପରେ ଶାପିତ। ‘ଏହି ସ୍ଥାନ ଅପବିତ୍ର ହେବ, ସର୍ବ ବେଦରୁ ବିବର୍ଜିତ ହେବ’—ଏମିତି କହି ଦେବୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।”

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

“ହେ ମହେଶାନ, ହେ ଶଙ୍କର, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନର୍ବାର ପବିତ୍ରତା ପାଉ ଏମିତି କରନ୍ତୁ।”

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ଲିଙ୍ଗ ‘କେଦାର’ ନାମରେ ଆଦ୍ୟଲିଙ୍ଗ ହେବ। ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ ପରେ ଦଶଟି ଆଦିଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

ଏକାଦଶମ ଲିଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେବ। ସେଇ ଏକାଦଶ—ସ୍ୱୟଂ ବିଭୁ—ସମଗ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ।

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

ସେହିପରି ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରଣ କରି ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବେ ଏବଂ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନିବାରଣ କରିବେ।

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ଷୋଡଶ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ (ରକ୍ଷକ) ପ୍ରକଟ ହେବେ; ତଥା ବୀରଭଦ୍ର ଓ ମାତୃକାମାନେ ମଧ୍ୟ ହେବେ।

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

ଏହି ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ରୀକୃତ ହୋଇ ସଦାକାଳ ନିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ହେବ। ଏବଂ ନାଘ ମାସରେ ଉଷଃକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ସମଗ୍ର ମାସ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହରେ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି…

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

ଯେ କେଦାରଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଶିବମନ୍ଦିର/ଶିବଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ଭାରତ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପିତାମହମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ‘କେଦାର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି। ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ସର୍ବଦୁଃଖପ୍ରଣାଶକ।

Verse 183

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ—ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ ଶୀର୍ଷକ/ବିଭାଗ ସୂଚକ।