Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम । सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् । सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | kathaṃ tu devakhātaṃ tatsaṃjātaṃ dvijasattama | surāḥ sarve kathaṃ tatra mumucurvāri tīrthajam | sarvaṃ kathaya me vipra śravaṇe lampaṭaṃ manaḥ

Translation

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ଦେବଖାତ ତୀର୍ଥ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଜ ଜଳ କିପରି ଛାଡ଼ିଲେ? ହେ ବିପ୍ର! ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; ଶ୍ରବଣରେ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ।

Word by Word

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb ‘how’)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (particle ‘indeed/but’)

• देवखातम्: Devakhāta
• देवखातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + खात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• तत्: that
• तत्: Visheshya (Correlative/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• संजातम्: came into being
• संजातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु) + संजात (कृदन्त, क्त)
• Form: जन् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (PPP: ‘arisen/come into being’)

• द्विजसत्तम: O best of brāhmaṇas
• द्विजसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. sg.); षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: द्विजानां सत्तमः (‘best of twice-born’)

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); ‘सुराः’ इत्यस्य विशेषण

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• मुमुचुः: released, let out
• मुमुचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• वारि: water
• वारि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वारि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)

• तीर्थजम्: arisen from sacred places
• तीर्थजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.); पञ्चमी-तत्पुरुषः: तीर्थात् जातम् (‘born from tīrthas’)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)

• कथय: tell
• कथय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु, णिजन्त from कथ्/कथ)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me / for me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (Gen./Dat. sg. enclitic)

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. sg.)

• श्रवणे: in hearing, in listening
• श्रवणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.)

• लम्पटम्: eager, attached
• लम्पटम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लम्पट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); ‘मनः’ इत्यस्य विशेषण

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devakhāta

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya (addressed as dvijasattama/vipra)

Visual Art Cues

Scene: Yudhiṣṭhira respectfully questions a venerable brāhmaṇa-sage (Mārkaṇḍeya), seated in an āśrama setting, eager to hear the full origin story of Devakhāta.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Devakhāta
• Suras (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sincere desire to hear sacred history (tīrtha-māhātmya) is itself a dharmic virtue and a doorway to merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devakhāta, introduced as a notable tīrtha within the Revākhaṇḍa (Revā/Narmadā sacred landscape).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse sets up the narration about tīrtha-water and the site’s origin.