Adhyaya 176

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହୀପାଳ! ତାପରେ ଉତ୍ତମ ପିଙ୍ଗଲାବର୍ତ୍ତକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେ ତୀର୍ଥ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, କାମନା-ପୂରକ, ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 2

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत्

ବାଣୀ, ମନ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ପାପ—ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ସବୁ ଲୟ ପାଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 3

तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप । अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ହେ ନୃପ! ଦେବଖାତରେ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ଶଙ୍କର (ଶିବ) କହିଲେ।

Verse 4

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकम् । मुक्तं तत्र सुरैः खात्वा देवखातं ततोऽभवत्

ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଶୁଭ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରି ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡ ଖୋଦିବାରୁ ପରେ ତାହା ‘ଦେବଖାତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम । सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् । सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ଦେବଖାତ ତୀର୍ଥ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଜ ଜଳ କିପରି ଛାଡ଼ିଲେ? ହେ ବିପ୍ର! ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; ଶ୍ରବଣରେ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ।

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । यदा तु शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह । बभ्राम पृथिवीं सर्वां कमण्डलुधरः शुभाम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଶୂଳଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ, କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କରି, ସମଗ୍ର ଶୁଭ ପୃଥିବୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 7

प्रभासाद्येषु तीर्थेषु स्नानं चक्रुः सुरास्तदा । सर्वतीर्थोत्थितं तोयं पात्रे वै निहितं तु तैः

ତେବେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଭାସ ଆଦି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳକୁ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ସଂଗ୍ରହ କରି ରଖିଲେ।

Verse 8

शूलभेदमनुप्राप्य शूलं शुद्धं तु शूलिनः । तत्रोत्थमुदकं गृह्य आगता भृगुकच्छके

ସେମାନେ ଶୂଳଭେଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୃଗୁକଚ୍ଛକୁ ଆସିଲେ।

Verse 9

तत्रापश्यंस्ततो ह्यग्निं च पिङ्गलाक्षं च रोगिणम् । तपस्युग्रे व्यवसितं ध्यायमानं महेश्वरम्

ସେଠାରେ ସେମାନେ ପିଙ୍ଗଳନେତ୍ର ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 10

हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम् । दृष्ट्वा तु बहुरोगार्तमग्निं देवमुखं सुराः । प्राहुस्ते सहिता देवं शङ्करं लोकशङ्करम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ହବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି ବୋଲି ଦେଖି, ବହୁରୋଗରେ ପୀଡିତ ‘ଦେବମୁଖ’ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ସମେତ ହୋଇ ଲୋକଶଙ୍କର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 11

देवा ऊचुः । प्रसादः क्रियतां शम्भो पिङ्गलस्यामयाविनः । यथा हि नीरुजः कायो हविषां ग्रहणक्षमः । पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଶମ୍ଭୋ! ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ କୃପା କର; ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ନିରୋଗ ହୋଇ ପୁନଃ ହବି ଗ୍ରହଣକ୍ଷମ ହୁଏ। ହେ ମହେଶ୍ୱର! ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ କର।

Verse 12

ईश्वर उवाच । भोभोः सुरा हि तपसा तुष्टोऽहं वो विशेषतः । वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ! ତୁମମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ପ୍ରାର୍ଥନାବାଣୀରେ ତ ଆହୁରି ଅଧିକ। ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ମୁଁ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।

Verse 13

पिङ्गल उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् । चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः

ପିଙ୍ଗଳ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋର ଇପ୍ସିତ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୋର ଦୁଇ ନୟନ କରି, ନିଜ ଦିବ୍ୟ କଳାରେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 14

तथा पुनर्नवः कायो भवेद्वै मम शङ्कर । तथा कुरु विरूपाक्ष नमस्तुभ्यं पुनः पुनः

ହେ ଶଙ୍କର! ମୋର ଏହି ଦେହ ପୁନର୍ବାର ନବୀନ ହେଉ—ତେଣୁ କରନ୍ତୁ। ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ! ସେହିପରି କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततः स भगवाञ्छम्भुर्मूर्तिमादित्यरूपिणीम् । कृत्वा तु तस्य तद्रोगमपानुदत शङ्करः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ସେ ପୁରୁଷର ରୋଗକୁ ଦୂର କଲେ; ଏଭଳି ଶଙ୍କର ତାହାର ବ୍ୟାଧି ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 16

ततः पुनर्नवीभूतः पुनः प्रोवाच शङ्करम् । अत्रैव स्थीयतां शम्भो तथैव भास्करः स्वयम्

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ନବୀଭୂତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲା—ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆପଣ ଏଠାରେଇ ରୁହନ୍ତୁ; ସେହିପରି ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାରେଇ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 17

प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये । पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ରୋଗମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ପାପମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେୟସ୍‌ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 18

एवमुक्तस्तु भगवान्पिङ्गलेन महात्मना । अवतारं च कृतवान् गीर्वाणानिदमब्रवीत्

ମହାତ୍ମା ପିଙ୍ଗଳଙ୍କ ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ଅବତାର ଧାରଣକୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । मुञ्चध्वमुदकं देवास्तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम् । मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବଗଣ! ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ତୁମେ ଯେ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରିଛ, ସେହି ଜଳ ଢାଳିଦିଅ; ଏବଂ ମୋର ଉତ୍ତରଦିଗରେ ଶୁଭ, ଦେବମୟ ଖାତ (କୁଣ୍ଡ) ଖୋଦ।

Verse 20

तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः

ସେଠାରେ ସେହି ଜଳ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଉ—ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବପାପହର, ସର୍ବରୋଗବିନାଶକ—ଦେବଗଣ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 21

एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे । वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम्

ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ସେହିପରି ଖାତ ତିଆରି କଲେ; ଏବଂ ତିରିଶ କୋଟି ଗଣସମୂହ ସେହି ତୀର୍ଥଜ ଜଳକୁ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 22

प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः । यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन्मृदालम्भनपूर्वकम्

ତାପରେ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ଘୋଷଣା କଲେ—“ଏହି ଦେବଖାତରେ ଯେ କେହି ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରହଣ କରି…”

Verse 23

स्नानं कृत्वा रविदिने संस्नाय नर्मदाजले । श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यो वै दानं दत्त्वा स्वशक्तितः

ରବିବାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନର୍ମଦାଜଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ନାନ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ…

Verse 24

पूजयिष्यति पिङ्गेशं तस्य वासस्त्रिविष्टपे । भविष्यति सुरैरुक्तं शृणोति सकलं जगत्

ସେ ପିଙ୍ଗେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ତାହାର ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ରେ ବାସ ହେବ। ଦେବମାନେ କହିଥିବା ଏହି ବାଣୀ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଶୁଣେ।

Verse 25

आमया भुवि मर्त्यानां क्षयरोगविचर्चिकाः । व्याधयो विकृताकाराः कासश्वासज्वरोद्भवाः

ପୃଥିବୀରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—କ୍ଷୟରୋଗ ଓ ଚର୍ମରୋଗ, ଦେହକୁ ବିକୃତ କରୁଥିବା ନାନା ବ୍ୟାଧି, ଏବଂ କାଶ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ଜ୍ୱର।

Verse 26

एकद्वित्रिचतुर्थाहा ये ज्वरा भूतसम्भवाः । ये चान्ये विकृता दोषा दद्रुश्च कामलं तथा

ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ଦିନ ରହୁଥିବା ଜ୍ୱର—ଭୂତସମ୍ଭବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିକୃତ ଦୋଷ, ଦଦ୍ରୁ (ଦାଦ) ଓ କାମଳା (ପିଲିଆ) ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 27

दिनैस्ते सप्तभिर्यान्ति नाशं स्नानैर्रवेर्दिने । शतभेदप्रभिन्ना ये कुष्ठा बहुविधास्तथा

ରବିବାରର ସ୍ନାନଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ସାତ ଦିନରେ ନାଶ ପାଏ। ଶତଭେଦରେ ବିଭକ୍ତ ନାନା ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠରୋଗ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ଶମିତ ହୁଏ)।

Verse 28

शतमादित्यवाराणां स्नायादष्टोत्तरं तु यः । सम्पूज्य शङ्करं दद्यात्तिलपात्रं द्विजातये

ଯେ ଜଣେ ଏକଶେ ଆଠଟି ଆଦିତ୍ୟବାରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ତିଳପାତ୍ର ଦାନ କରେ।

Verse 29

नश्यन्ति तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः । एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदशास्त्रिदशालयम्

ତାହାର କୁଷ୍ଠରୋଗ ଗରୁଡଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସର୍ପମାନେ ଯେପରି ନଶିଯାନ୍ତି ସେପରି ନଶିଯାଏ। ଏମିତି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 30

मार्कण्डेय उवाच । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च । स्नानं समाचरेन्नित्यं नरः पापैः प्रमुच्यते

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ନଦୀମାନେ, ଦେବଖାତ କୁଣ୍ଡମାନେ, ତଳାବ ଓ ସରିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁ; ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 31

षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च । यत्फलं स्नानदानेषु देवखाते ततोऽधिकम्

ଷାଠି ହଜାର ଓ ଷାଠି ଶତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ-ଦାନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଦେବଖାତରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 32

देवखातेषु यः स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन्नृप । पूजयेद्देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरमुत्तमम्

ହେ ନୃପ, ଯେ ଦେବଖାତରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଦେବଦେବେଶ ଉତ୍ତମ ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।

Verse 33

सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य वाजपेयस्य भारत । द्वयोः पुण्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ହେ ଭାରତ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ—ଉଭୟର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 176

अध्यायः

ଅଧ୍ୟାୟ—ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ/ସମାପ୍ତି-ଚିହ୍ନ।