
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ ସମୀପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ନର୍ମଦା (ରେବା) ତଟରେ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାସୁଦେବ-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। କଥାନୁସାରେ “ହୂଙ୍କାର” ଶବ୍ଦର ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ନଦୀ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ସରିଗଲା; ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ “ହୂଙ୍କାର” ଏବଂ ସ୍ନାନଘାଟ “ହୂଙ୍କାରତୀର୍ଥ” ଭାବେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା। ହୂଙ୍କାରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅକ୍ଷୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହିପରି ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସଂସାରରେ ଡୁବିଥିବା ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ନାରାୟଣଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦ୍ଧାରକ ନାହିଁ; ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଜିଭ, ମନ ଓ ହାତ ଧନ୍ୟ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ କୁହାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦେବତାପୂଜାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାଯାଏ, ହରିଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରର ଧୂଳି ସ୍ପର୍ଶ, ଝାଡ଼ୁ ଦେବା, ପାଣି ଛିଟାଇବା, ଲେପନ ଇତ୍ୟାଦି ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାପନାଶକ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନ୍ତରିକତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା ନମସ୍କାର ଶୀଘ୍ର ଦୋଷ ଲୟ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଏମିତି ଫଳଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ଶେଷରେ, ହୂଙ୍କାରତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମ ଫଳରେ ସ୍ଥିର ରହେ ବୋଲି କହି, ଏହି ତୀର୍ଥର ବିଶେଷ ନୈତିକ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं राजञ्छुक्लतीर्थसमीपतः । वासुदेवस्य तीर्थं तु सर्वलोकेषु पूजितम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତାହାର ତୁରନ୍ତ ପରେ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ ସମୀପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ।
Verse 2
तद्धि पुण्यं सुविख्यातं नर्मदायां पुरातनम् । यत्र हुङ्कारमात्रेण रेवा क्रोशं जगाम सा
ସେ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ନର୍ମଦାରେ ପୁରାତନ ଓ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ‘ହୁଂ’ ହୁଙ୍କାରମାତ୍ରେ ରେବା ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ଗଲା।
Verse 3
यदा प्रभृति राजेन्द्र हुङ्कारेण गता सरित् । तदाप्रभृति स स्वामी हुङ्कारः शब्दितो बुधैः
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ‘ହୁଁ’ ନିନାଦର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ନଦୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ସେହି ସମୟରୁ ତତ୍ସ୍ଥ ସ୍ୱାମୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ‘ହୁଙ୍କାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 4
हुङ्कारतीर्थे यः स्नात्वा पश्यत्यव्ययमच्युतम् । स मुच्यते नरः पापैः सप्तजन्म कृतैरपि
ହୁଙ୍କାର-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅବ୍ୟୟ ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, ସପ୍ତଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 5
संसारार्णवमग्नानां नराणां पापकर्मिणाम् । नैवोद्धर्ता जगन्नाथं विना नारायणं परः
ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରେ ନିମଗ୍ନ ଓ ପାପକର୍ମରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଜଗନ୍ନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଉଦ୍ଧାରକ ନାହିଁ।
Verse 6
सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं यत्तदर्पितम् । तावेव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ
ଯେ ଜିହ୍ୱା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ ସେଇ ଜିହ୍ୱା ଧନ୍ୟ; ଯେ ଚିତ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ସେଇ ଚିତ୍ତ ଧନ୍ୟ। ଏବଂ ଯେ ଦୁଇ ହାତ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରେ ସେଇ ଦୁଇ ହାତ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ।
Verse 7
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् । येषां हृदिस्थो भगवान्मङ्गलायतनो हरिः
ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଙ୍ଗଳାୟତନ ଭଗବାନ୍ ହରି ବିରାଜିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଅମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 8
यदन्यद्देवतार्चायाः फलं प्राप्नोति मानवः । साष्टाङ्गप्रणिपातेन तत्फलं लभते हरेः
ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଆରାଧନାରୁ ମଣିଷ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ସେଇ ଫଳ ହରିଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣିପାତ କଲେ ଲଭେ।
Verse 9
रेणुगुण्ठितगात्रस्य यावन्तोऽस्य रजःकणाः । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते
ପବିତ୍ର ଧୂଳିରେ ଆବୃତ ଦେହରେ ଯେତେ ରଜଃକଣ ଲାଗିଥାଏ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Verse 10
सम्मार्जनाभ्युक्षणलेपनेन तदालये नश्यति सर्वपापम् । नारी नराणां परया तु भक्त्या दृष्ट्वा तु रेवां नरसत्तमस्य
ସେଇ ଆଳୟରେ ସମ୍ମାର୍ଜନ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟାଇବା ଓ ଲେପନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶିଯାଏ। ଏବଂ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାରୀ ମଧ୍ୟ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ରେବାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।
Verse 11
येनार्चितो भगवान्वासुदेवो जन्मार्जितं नश्यति तस्य पापम् । स याति लोकं गरुडध्वजस्य विधूतपापः सुरसङ्घपूज्यताम्
ଯେ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶିଯାଏ। ସେ ପାପଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଇ ଦେବସଂଘରେ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 12
शाठ्येनापि नमस्कारं प्रयुञ्जंश्चक्रपाणिनः । सप्तजन्मार्जितं पापं गच्छत्याशु न संशयः
କପଟରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ଚକ୍ରପାଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ତେବେ ତାହାର ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 13
पूजायां प्रीयते रुद्रो जपहोमैर्दिवाकरः । शङ्खचक्रगदापाणिः प्रणिपातेन तुष्यति
ପୂଜାରେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି; ଜପ ଓ ହୋମରେ ଦିବାକର ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଣିପାତରେ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 14
भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम् । विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्
ଭବସାଗରେ ପତିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱବାତରେ ଆହତ, ପୁତ୍ର-କନ୍ୟା-କଲତ୍ର ରକ୍ଷାର ଭାରେ ପୀଡିତ—ବିଷୟରୂପ ବିଷମ ଜଳରେ ନୌକା ବିନା ମଜ୍ଜିଯାଉଥିବା ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ବିଷ୍ଣୁ-ପୋତ ହିଁ।
Verse 15
हुङ्कारतीर्थे राजेन्द्र शुभं वा यदि वाशुभम् । यत्कृतं पुरुषव्याघ्र तन्नश्यति न कर्हिचित्
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ହୁଙ୍କାର ତୀର୍ଥରେ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ ତାହାର ଫଳ କେବେ ନଶେ ନାହିଁ।
Verse 157
। अध्याय
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।