Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

Transliteration

hastyaśvarathasampanno dhanāḍhyo'ti pratāpavān | strīsahasrasya madhyasthaḥ kurute rājyamuttamam

Translation

ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା-ରଥରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଅପାର ଧନବାନ ଓ ଅତି ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ସହସ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Word by Word

• हस्त्यश्वरथसम्पन्नः: endowed with elephants, horses, and chariots
• हस्त्यश्वरथसम्पन्नः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्ति (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पद्/√पद्? here from सम्+√पद्/√पद् ‘to be endowed’)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्—‘हस्त्यश्व-रथैः सम्पन्नः’ (endowed with elephants, horses, chariots)

• धनाढ्यः: wealthy
• धनाढ्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘धनेन आढ्यः’

• अति: very
• अति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थकः (very/exceedingly)

• प्रतापवान्: powerful/valorous
• प्रतापवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessing valor)

• स्त्रीसहस्रस्य: of a thousand women
• स्त्रीसहस्रस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (सहस्र), षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘स्त्रीणां सहस्रम्’ (a thousand women)

• मध्यस्थः: standing in the midst
• मध्यस्थः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मध्ये स्थितः’

• कुरुते: he rules/governs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; राज्यम् इति विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: A grand royal tableau: elephants, horses, chariots, treasury abundance, and the king in the midst of a vast inner court.

Characters & Entities

• Bhīṣmaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly sovereignty and prosperity form the stage for dharmic events; Purāṇas often contrast royal splendor with higher sacred destinies.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Not directly; it continues the background leading to the Rukmiṇī Tīrtha māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.