Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

विशनाद्विष्णुरित्युक्तः सर्वदेवमयो महान् । भासनाद्गमनाच्चैव भगसंज्ञा प्रकीर्तिता

Transliteration

viśanādviṣṇurityuktaḥ sarvadevamayo mahān | bhāsanādgamanāccaiva bhagasaṃjñā prakīrtitā

Translation

‘ପ୍ରବେଶ କରି ବ୍ୟାପିବା’ ହେତୁ ସେ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ସେ ମହାନ, ସର୍ବଦେବମୟ। ଏବଂ ଦୀପ୍ତି ଓ ଗମନ ହେତୁ ‘ଭଗ’ ନାମ ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Word by Word

• विशनात्: from entering/pervading
• विशनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: विशन (प्रातिपदिक; ‘विश्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचनम्

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• उक्तः: is called/said
• उक्तः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मणि (is said/called)

• सर्वदेवमयः: consisting of all gods
• सर्वदेवमयः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः (consisting of all gods)

• महान्: great
• महान्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• भासनात्: from shining/illumining
• भासनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भासन (प्रातिपदिक; ‘भास्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्

• गमनात्: from going/moving
• गमनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक; ‘गम्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• भगसंज्ञा: the designation ‘Bhaga’
• भगसंज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (name ‘Bhaga’)

• प्रकीर्तिता: is proclaimed
• प्रकीर्तिता: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मणि (is proclaimed)

Speaker

Śiva (deduced from immediate continuation where Mahādeva addresses Devī)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: sages explaining the meanings of ‘Viṣṇu’ and ‘Bhaga’ while a luminous deity-form subtly permeates the cosmos; symbols of motion (wind, flowing river, orbiting sun) and light (rays, halo).

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Bhaga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine names encode theology: Viṣṇu as all-pervading and all-god-inclusive; Bhaga as the radiant, dynamic presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra context (Narmadā region) frames the teaching; the verse itself is a name-explanation rather than a site eulogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it encourages nāma-japa and contemplative understanding of divine epithets.