
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନର୍ମଦା ତଟରେ ଥିବା ପରମ ଅଙ୍ଗାରକ-ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି—ଏହା ରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦାନକାରୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଭୂମିଜ ଅଙ୍ଗାରକ ଅପାର ବର୍ଷ ଧରି ଘୋର ତପ କଲେ। ତପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ। ଅଙ୍ଗାରକ ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ ପଦ ଚାହିଲେ—ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳରେ ନିତ୍ୟ ବିଚରଣ ଓ ପର୍ବତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର, ନଦୀ-ସମୁଦ୍ର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବେ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର ଅଟୁଟ ରହୁ। ଶିବ ବର ଦେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଦେବ-ଅସୁର ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରେ ଅଙ୍ଗାରକ ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଗ୍ରହକ୍ରମରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି ହୋମ-ଆହୁତି ଆଦି ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଅଙ୍ଗାରକ-ଚତୁର୍ଥୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ ଓ ଗ୍ରହପୂଜା କଲେ ଶୁଭଫଳ, ରୂପଲାଭ ଓ ଦୀର୍ଘ ଉପକାର ମିଳେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ—ରୁଦ୍ରସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थमङ्गारकं परम् । रूपदं सर्वलोकानां विश्रुतं नर्मदातटे
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ତାପରେ ନର୍ମଦା-ତଟରେ ବିଶ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରୂପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଇଥିବା ପରମ ଅଙ୍ଗାରକ-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
अङ्गारकेण राजेन्द्र पुरा तप्तं तपः किल । अर्बुदं च निखर्वं च प्रयुतं वर्षसंख्यया
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପୁରାକାଳରେ ଅଙ୍ଗାରକ ସେଠାରେ ତପ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ବର୍ଷସଂଖ୍ୟାରେ ଅର୍ବୁଦ, ନିଖର୍ବ ଓ ପ୍ରୟୁତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିଦୀର୍ଘ କାଳ।
Verse 3
ततस्तुष्टो महादेवः परया कृपया नृप । प्रत्यक्षदर्शी भगवानुवाच क्षितिनन्दनम्
ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ପରମ କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀ ଭଗବାନ—କ୍ଷିତିନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 4
वरदोऽस्मि महाभाग दुर्लभं त्रिदशैरपि । वरं दास्याम्यहं वत्स ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ବରଦାତା; ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ବର ଦେବି। ବତ୍ସ, ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ କଥା କହ।
Verse 5
अङ्गारक उवाच । तव प्रसादाद्देवेश सर्वलोकमहेश्वर । ग्रहमध्यगतो नित्यं विचरामि नभस्तले
ଅଙ୍ଗାରକ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ହେ ସର୍ବଲୋକ-ମହେଶ୍ୱର, ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ଗ୍ରହମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ନଭମଣ୍ଡଳରେ ବିଚରଣ କରୁଛି।
Verse 6
यावद्धराधरो लोके यावच्चन्द्रदिवाकरौ । नद्यो नदाः समुद्राश्च वरो मे चाक्षयो भवेत्
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକରେ ପର୍ବତମାନେ ଦୃଢ଼ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ, ସରିତା ଓ ସମୁଦ୍ର ରହିଛି—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଏହି ବର ଅକ୍ଷୟ ହେଉ।
Verse 7
एवमस्त्विति देवेशो दत्त्वा वरमनुत्तमम् । जगामाकाशमाविश्य वन्द्यमानः सुरासुरैः
ଦେବେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ”; ଏହିପରି ଅନୁତ୍ତମ ବର ଦେଇ ସେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହୋଇ।
Verse 8
भूमिपुत्रस्ततस्तस्मिन्स्थापयामास शङ्करम् । गतः सुरालये लोके ग्रहभावे निवेशितः
ତାପରେ ଭୂମିପୁତ୍ର ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା। ତଦନନ୍ତରେ ସେ ସୁରଲୋକକୁ ଗଲା ଏବଂ ଗ୍ରହଦେବତାର ଭାବରେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲା।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । हुतहोमो जितक्रोधः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ହୋମ କରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରେ—ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭେ।
Verse 10
चतुर्थ्यङ्गारके यस्तु स्नात्वा चाभ्यर्चयेद्ग्रहम् । अङ्गारकं विधानेन सप्तजन्मानि भारत
ହେ ଭାରତ! ଅଙ୍ଗାରକବାର (ମଙ୍ଗଳବାର) ପଡ଼ୁଥିବା ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିମତେ ଗ୍ରହଦେବ ଅଙ୍ଗାରକଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 11
दशयोजनविस्तीर्णे मण्डले रूपवान् भवेत् । तत्रैव ता मृतो जन्तुः कामतोऽकामतोऽपि वा । रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते
ଦଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସେହି ମଣ୍ଡଳରେ ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ ମରିଲେ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚର ହୋଇ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 115
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ। (ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଚିହ୍ନ।)