Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । करञ्जाख्यं ततो गच्छेत्सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | karañjākhyaṃ tato gacchetsopavāso jitendriyaḥ | tatra snātvā tu rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate

Translation

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଉପବାସ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହ କରଞ୍ଜା ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः—श्री + मार्कण्डेय (विशेषण-विशेष्यभावः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदी

• करञ्जाख्यम्: (a place) named Karañja
• करञ्जाख्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: करञ्ज + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—करञ्ज-आख्य (करञ्ज इति आख्या यस्य)

• ततः: then/from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तस्मात्)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदी

• सोपवासः: fasting
• सोपवासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स + उपवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—स-उपवास (उपवासयुक्तः)

• जितेन्द्रियः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—जित-इन्द्रिय (इन्द्रियाणि जितानि येन)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—देशवाचक (locative adverb)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• राजेन्द्र: O king
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—राज-इन्द्र (राज्ञां इन्द्रः)

• सर्वपापैः: from all sins
• सर्वपापैः: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सर्व + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—सर्व-पाप (सर्वाणि पापानि)

• प्रमुच्यते: is freed
• प्रमुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी; उपसर्गः—प्र

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karañjā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra / Mahīpāla (king)

Visual Art Cues

Scene: A restrained pilgrim-king’s party approaches a riverside tīrtha named Karañjā; Mārkaṇḍeya points to the bathing steps; the river glitters, ascetics stand with kamaṇḍalu; the pilgrim enters the water with folded hands.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Karañjā (tīrtha)
• Rājendra (king/listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is most transformative when joined with self-restraint—fasting, sense-control, and sincere tīrtha-bathing aimed at purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Karañjā, a named tīrtha within the Revā Khaṇḍa sacred route.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go to Karañjā while fasting (upavāsa) and self-controlled (jitendriya), and perform snāna (ritual bath) there for sin-removal.