
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ‘ମନ୍ମଥେଶ୍ୱର’ର ଦର୍ଶନ‑ସ୍ନାନ ବିଧି ଓ ପୁଣ୍ୟଫଳର କ୍ରମ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। କେବଳ ସ୍ନାନକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କୁହାଯାଇଛି; ମନଶ୍ଶୁଦ୍ଧି ସହ ସ୍ନାନ ଏବଂ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ମହାଫଳ; ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ‑ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କ୍ରମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ରାତିରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ, ଗୀତ‑ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ଆଦି ଭକ୍ତିକର୍ମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ମନ୍ମଥେଶ୍ୱରକୁ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣର ‘ସୋପାନ’ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, କାମକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ କରିବା ଇଙ୍ଗିତ ମିଳେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ, ବିଶେଷତଃ ଅନ୍ନଦାନର ମହିମା, ଏବଂ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଗୋଦାନ ଓ ରାତ୍ରିଜାଗରଣରେ ଘିଅ ଦୀପ ଅର୍ପଣର ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି। ଶେଷରେ ନାରୀ‑ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । मन्मथेशं ततो गच्छेत्सर्वदेवनमस्कृतम् । स्नानमात्रान्नरो राजन्यमलोकं न पश्यति
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ମନ୍ମଥେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମଣିଷ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
Verse 2
अनपत्या या च नारी स्नायाद्वै पाण्डुनन्दन । पुत्रं सा लभते पार्थ सत्यसङ्घं दृढव्रतम्
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ପାର୍ଥ, ଯେ ନିଃସନ୍ତାନ ନାରୀ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢବ୍ରତ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 3
तत्र स्नात्वा नरो राजञ्छुचिः प्रयतमानसः । उपोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्
ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ଓ ସଂଯତମନ ନର ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ସହସ୍ର ଗୋଦାନ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 4
कामिकं तीर्थराजं तु तादृशं न भविष्यति । त्रिरात्रं कुरुते राजन्स गोलक्षफलं लभेत्
ହେ ରାଜନ୍, କାମନା ପୂରଣକାରୀ ଏପରି ‘ତୀର୍ଥରାଜ’ ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଯେ ତ୍ରିରାତ୍ର ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଗୋଲକ୍ଷଦାନ ସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
Verse 5
तत्र नृत्यं प्रकर्तव्यं तुष्यते परमेश्वरः । गीतवादित्रनिर्घोषै रात्रौ जागरणेन च
ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନାଦଘୋଷରେ ଏବଂ ରାତି ଜାଗରଣରେ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 6
एरण्ड्यां च महादेवो दृष्टो मे मन्मथेश्वरः । किं समर्थो यमो रुष्टो भद्रो भद्राणि पश्यति
ଏବଂ ଏରଣ୍ଡୀରେ ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ମନ୍ମଥେଶ୍ୱର ରୂପେ ଦର୍ଶନ କଲି। ସେଠାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଯମ ମଧ୍ୟ କିପରି ସମର୍ଥ? କାରଣ ଭଦ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭଦ୍ରମାତ୍ର ଦେଖନ୍ତି ଓ ଭଦ୍ରମାତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 7
कामेन स्थापितः शम्भुरेतस्मात्कामदो नृप । सोपानः स्वर्गमार्गस्य पृथिव्यां मन्मथेश्वरः
ହେ ନୃପ, ଏଠାରେ କାମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁ ସ୍ଥାପିତ; ତେଣୁ ସେ କାମନାଦାତା। ପୃଥିବୀରେ ଏହି ମନ୍ମଥେଶ୍ୱର ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗର ସୋପାନ ଅଟେ।
Verse 8
विशेषश्चात्र सन्ध्यायां श्राद्धदाने च भारत । अन्नदानेन राजेन्द्र कीर्तितं फलमुत्तमम्
ହେ ଭାରତ! ଏଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ସମୟରେ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନରେ ବିଶେଷ ମହିମା ଅଛି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଅନ୍ନଦାନର ପରମ ଫଳ ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 9
एतत्ते सर्वमाख्यातं तव भक्त्या तु भारत । पृथिव्यां सागरान्तायां प्रख्यातो मन्मथेश्वरः
ହେ ଭାରତ! ତୁମ ଭକ୍ତି ହେତୁ ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ସାଗରାନ୍ତ ପୃଥିବୀ ସାରା ମନ୍ମଥେଶ୍ୱର ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 10
गोदानं पाण्डवश्रेष्ठ त्रयोदश्यां प्रकारयेत् । चैत्रे मासि सिते पक्षे तत्र गत्वा जितेन्द्रियः
ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ଗୋଦାନର ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ କରି (ତାହା କରିବା).
Verse 11
रात्रौ जागरणं कृत्वा देवस्याग्रे नृपोत्तम । दीपं भक्त्या घृतेनैव देवस्याग्रे निवेदयेत्
ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ଘୃତଦୀପକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗରେ ନିବେଦନ କର।
Verse 12
स्त्र्यथ वा पुरुषो वापि सममेतत्फलं स्मृतम्
ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 102
। अध्याय
ଏହିପରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।