Mantra 55
Rishi: Ritual formula (ṛṣi not explicit in śrauta deployment).
Devata: Indra, Maruts, Asura (as a functional designation in bargaining), Mitra, Viṣṇu.
Chandas: Yajus-style formula (non-metrical or loosely metrical).
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॑श्च म॒रुत॑श्च क्र॒यायो॒पोत्थि॒तो ऽसु॑रः प॒ण्यमा॑नो मि॒त्रः क्री॒तो विष्णु॑: शिपिवि॒ष्ट उ॒रावास॑न्नो॒ विष्णु॑र्न॒रन्धि॑षः
Transliteration
índraś ca marútaś ca krayā́yopótthito 'súraḥ paṇyámāno mítraḥ krī́to víṣṇuḥ śipiviṣṭá urā́vāsan no víṣṇur narándhiṣaḥ
Translation
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତଗଣ ସୋମ-କ୍ରୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅସୁର ପାଇଁ ପଣ୍ୟ (ଦାମଦର) ଚାଲିଛି; ମିତ୍ର କ୍ରୀତ ହୋଇଛନ୍ତି; ବିଶାଳବାସୀ ଶିପିବିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୀତ—ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ପାଇଁ ‘ନରନ୍ଧିଷ’ ହେଉନ୍ତୁ: ଅହିତ ନ କରୁଥିବା, ବାଧା ନ ଦେଉଥିବା।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रः । च । मरुतः । च । क्रयाय । उप-उत्थितः । असुरः । पण्यमानः । मित्रः । क्रीतः । विष्णुः । शिपिविष्टः । उरावासन् । नः । विष्णुः । नरन्धिषः
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
क्रयायfor purchase / for buying
क्रयाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootक्रय (प्रातिपदिक; ‘purchase, price’)
उपोत्थितःhaving risen/come forward (approaching)
उपोत्थितः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउप-उत्-स्था (स्था धातु) → उत्थित (कृदन्त)
असुरःAsura (lord/being)
असुरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
पण्यमानःbargaining / trading
पण्यमानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपण् (धातु ‘to bargain, trade’) → पण्यमान (कृदन्त)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
क्रीतःbought / purchased
क्रीतः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्री (धातु ‘to buy’) → क्रीत (कृदन्त)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
शिपिविष्टःŚipiviṣṭa (an epithet of Viṣṇu)
शिपिविष्टः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिपिविष्ट (प्रातिपदिक; विष्णोः विशेषणम्)
उरावासन्wide-dwelling / of broad abode
उरावासन्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउरावस् (प्रातिपदिक; ‘wide-dwelling/with wide abode’)
नःof us / for us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
नरन्धिषःnon-harming / not injuring
नरन्धिषः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनरन्धिष् (प्रातिपदिक; ‘non-injuring, not harming’)
Entities Mentioned
I
IndraM
MarutsA
Asura (functional designation)M
MitraV
Viṣṇu (Śipiviṣṭa, Urāvāsa)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes