Shukla Yajur Veda — Adhyaya 7, Mantra 40
Rishi: RV-derived Indra praise; Vājasaneyin transmission.
Devata: Mahendra.
Chandas: Gayatri-like trimeter in the short praise (as transmitted here) + Yajus prose.
Samhita Patha (Devanagari)
म॒हाँ२ इन्द्रो॒ य ओज॑सा प॒र्जन्यो॑ वृष्टि॒माँ२ इ॑व । स्तोमै॑र्व॒त्सस्य॑ वावृधे । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि महे॒न्द्राय॑ त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्महे॒न्द्राय॑ त्वा
Transliteration
mahā́ṃ̐ índro yá ójasā parjányo vṛṣṭimā́ṃ̐ iva | stómair vatsásya vāvṛdhe | upayā́ma-gṛhīto ’si mahéndrāya tvaiṣá te yóniḥ mahéndrāya tvā
Translation
ମହାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର—ଯେ ନିଜ ଓଜସ୍ (ବୀର୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷାସମୃଦ୍ଧ ପର୍ଜନ୍ୟ ସଦୃଶ। ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ପୋଷଣରେ ବଛଡ଼ା ବଢ଼ିବା ପରି। ‘ଉପୟାମରେ ତୁମେ ଗୃହୀତ—ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ; ଏହା ତୁମର ଯୋନି (ଆଧାର/ଆସନ)—ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ; ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତୁମକୁ (ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ)।’
Padapatha (Word Analysis)
म॒हान् । इन्द्रः॑ । यः । ओज॑सा । प॒र्जन्यः॑ । वृष्टि॒मान् । इ॒व॒ । स्तोमैः॑ । व॒त्सस्य॑ । वा॒वृ॒धे॒ । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॒सि॒ । महे॒न्द्राय॑ । त्वा॒ । ए॒षः । ते॒ । योनि॑ः । महे॒न्द्राय॑ । त्वा॒
Word by Word
महान्great
महान्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/अन्वय (यः…सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओजसाby strength, with might
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
पर्जन्यःParjanya (rain-god)
पर्जन्यः:
कर्तृ (उपमा-रूपेण)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
वृष्टिमान्possessing rain, rain-bearing
वृष्टिमान्:
विशेषण (पर्जन्यस्य)
TypeAdjective
Rootवृष्टि + मतुप् (वृष्टिमत् → वृष्टिमान्)
इवlike, as
इव:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव
स्तोमैःwith praises, by hymns
स्तोमैः:
करण
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
वत्सस्यof the calf
वत्सस्य:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
वावृधेhas grown, has increased
वावृधे:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
उपयामगृहीतःtaken/received as the ‘upayāma’ (preliminary offering)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (त्वम्/सोमस्य)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootउपयाम + गृहीत (√ग्रह्, क्त)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
महेन्द्रायfor Mahendra
महेन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb, source, resting-place
योनिः:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
महेन्द्रायfor Mahendra
महेन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
M
Mahendra (Indra)P
ParjanyaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes