Shukla Yajur Veda — Adhyaya 6, Mantra 10
Rishi: Yājñavalkya-tradition (recensional)
Devata: Waters; Vāta (Wind); Yajatra powers (collective); Yajñapati (ritual lord)
Chandas: Yajus (integrative formula)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒पां पे॒रुर॒स्यापो॑ दे॒वीः स्व॑दन्तु स्वा॒त्तं चि॒त्सद्दे॑वह॒विः । सं ते॑ प्रा॒णो वाते॑न गच्छता॒jसमङ्गा॑नि॒ यज॑त्रै॒: सं य॒ज्ञप॑तिरा॒शिषा॑
Transliteration
apā́ṃ pérur ásy ā́po devī́ḥ svàdantu svā́ttaṃ cit sád devahavíḥ | sáṃ te prāṇó vā́tena gacchatāt j-sam-aṅgā́ni yajátraiḥ | sáṃ yajñápatir āśíṣā ||
Translation
ତୁମେ ଜଳମାନଙ୍କର ପ୍ରବାହକ; ଦେବୀ ଆପଃ ଏହି ଦେବହବିକୁ ମଧୁର କରୁନ୍ତୁ—କେବଳ ରଖାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁସ୍ୱାହୁତିରୂପେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ। ତୁମ ପ୍ରାଣ ବାତ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗମନ କରୁ; ଯଜ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ଅଙ୍ଗମାନେ ସଂଯୋଜିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଯଜ୍ଞପତି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पाम् । पे॒रुः । अ॒सि । आपः॑ । दे॒वीः । स्व॑दन्तु । सु॒-आ॒त्तम् । चि॒त् । सत् । देव॒-ह॒विः । सम् । ते॑ । प्रा॒णः । वाते॑न । ग॒च्छ॒ता॒त् । jसम्-अङ्गा॑नि । यज॑त्रैः । सम् । य॒ज्ञप॑तिः । आ॒शिषा॑
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → आप्-
पेरुःhave become full/abundant
पेरुः:
Kartā (implicit subject: आपः)
TypeVerb
Rootपि/प्याय् (धातु; ‘to swell, be full/abundant’)
असिyou are
असि:
Kartā (implicit ‘त्वम्’)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
आपःthe waters
आपः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → आप्-
देवीः(as) goddesses, divine
देवीः:
Kartā (apposition to आपः)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
स्वदन्तुmay (they) be sweet/pleasant
स्वदन्तु:
Kartā (आपः देवीः)
TypeVerb
Rootस्वद् (धातु; ‘to be sweet/pleasant, relish’)
स्वात्तम्well-prepared / well-taken
स्वात्तम्:
Karma (as qualifier of offering)
TypeAdjective
Rootसु-आत्त (कृदन्त; आ-दा ‘to take’ → आत्त ‘taken’; सु- ‘well’)
चित्indeed, even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
सत्being, existent; true
सत्:
Karma (as qualifier of offering)
TypeAdjective/Participle
Rootअस् (धातु) → सत् (वर्तमान कृदन्त/प्रत्यय)
देवहविःthe god-offering (oblation for the gods)
देवहविः:
Karma (that which is offered / the offering)
TypeNoun
Rootदेव + हविस् (समास; ‘offering for the gods’)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
तेyour / for you
ते:
सम्बन्ध (your) / Sampradāna (for you) (contextual)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath, vital force
प्राणः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
वातेनwith/by the wind
वातेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
गच्छतात्let (it) go / may (it) proceed
गच्छतात्:
— (predicate of प्राणः)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अङ्गानिlimbs, members
अङ्गानि:
Karma (things to be ‘joined/collected’) / or Kartā in coordination
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
यजत्रैःby/with the worshipful (powers/means)
यजत्रैः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootयजत्र (प्रातिपदिक; ‘worthy of worship/sacrificial’)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
यज्ञपतिःthe lord of the sacrifice
यज्ञपतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयज्ञपति (समास; यज्ञ + पति)
आशिषाwith blessing, by benediction
आशिषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootआशिस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)V
Vāta (Wind)Y
Yajatrāḥ (the worshipful powers)Y
Yajñapati (Lord of sacrifice)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes