Shukla Yajur Veda — Adhyaya 4, Mantra 13
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; mantra-lineage varies by anukramaṇī)
Devata: Āpaḥ / Pṛthivī (functional deities of purification and support)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (non-R̥gvedic metrical cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒यं ते॑ य॒ज्ञिया॑ त॒नूर॒पो मु॑ञ्चामि॒ न प्र॒जाम् । अ॒जहो॒मुचः॒ स्वाहा॑कृताः पृथि॒वीमा वि॑शत पृथि॒व्या सम्भ॑व ।
Transliteration
iyáṃ te yájyiyā tanū́r apó muñcāmi ná prajā́m | ajahomúcaḥ svā́hā-kṛtāḥ pṛthivī́m ā́ viśata pṛthivyā́ sámbhava |
Translation
ଏହା ତୋର ଯଜ୍ଞୀୟ ତନୁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଅପଃ (ଜଳ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି—କିନ୍ତୁ ତୋର ପ୍ରଜାକୁ ନୁହେଁ। ‘ଅହୋ!’ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱାହାକୃତ ହେ ଦେବମାନେ, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କର; ପୃଥିବୀଠାରୁ ତୁମେ ସମ୍ଭବ ହେଉ।
Padapatha (Word Analysis)
इयम् । ते । यज्ञिया । तनूः । अपः । मुञ्चामि । न । प्रजाम् । अज-हो-मुचः । स्वाहा-कृताः । पृथिवीम् । आ । विशत । पृथिव्याः । सम्भव ।
Word by Word
इयम्this (she/this one)
इयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञियाfit for sacrifice, sacrificial
यज्ञिया:
Kartā
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ + -इय)
तनूःbody, person
तनूः:
Kartā
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
मुञ्चामिI release / I let go
मुञ्चामि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
नnot
न:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
अहोमुचःthe ‘Aho-muc’ beings (those who release/are released with the cry ‘aho’)
अहोमुचः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअहोमुच (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः: अहो + मुच्)
स्वाहाकृताःmade/uttered with ‘svāhā’
स्वाहाकृताः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootस्वाहाकृत (कृदन्त; स्वाहा + कृ (क्त))
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
(क्रिया-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विशतenter (you all)
विशत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सम्भवarise / come into being (together)
सम्भव:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes