Shukla Yajur Veda — Adhyaya 34, Mantra 12
Rishi: Aṅgiras-tradition (Agni as Aṅgiras; hymn-fragment adapted into yajus usage).
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and length)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वम॑ग्ने प्रथ॒मो अङ्गि॑रा॒ ऋषि॑र्दे॒वो दे॒वाना॑मभवः शि॒वः सखा॑ । तव॑ व्र॒ते क॒वयो॑ विद्म॒नाप॒सोऽजा॑यन्त म॒रुतो॒ भ्राज॑दृष्टयः
Transliteration
tvám agne prathamó aṅgirā́ ṛ́ṣir devó devā́nām abhavaḥ śiváḥ sákhā | táva vraté kaváyo vidmánā́paso ’jāyanta marúto bhrā́jadṛṣṭayaḥ ||
Translation
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅଙ୍ଗିରା, ଋଷି ଓ ଦେବ ଥିଲ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶିବ (ଶୁଭ) ସଖା ହେଲ। ତୁମର ବ୍ରତ (ଆଜ୍ଞା) ଅଧୀନରେ କବିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରିଶ୍ରମରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଦୀପ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । अग्ने । प्रथमः । अङ्गिराः । ऋषिः । देवः । देवानाम् । अभवः । शिवः । सखा । तव । व्रते । कवयः । विद्मना । अपसः । अजायन्त । मरुतः । भ्राजत्-दृष्टयः ।
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
अङ्गिराःAṅgiras
अङ्गिराः:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun (proper/ṛṣi-name)
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer
ऋषिः:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
देवःgod
देवः:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अभवःyou became
अभवः:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
शिवःauspicious
शिवः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
सखाfriend
सखा:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रतेin (your) vow/observance
व्रते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
कवयःthe sages/poets
कवयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
विद्मwe know
विद्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु: ‘to know’)
मनापसःwilling/zealous (in work)
मनापसः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनापस् (प्रातिपदिक; ‘with mind/work’, ‘willing/zealous’)
अजायन्तwere born / arose
अजायन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
भ्राजदृष्टयःwith shining spears
भ्राजदृष्टयः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्राजत्-दृष्टि (समास-प्रातिपदिक; ‘having shining spears/visions’)
Entities Mentioned
A
AgniM
MarutsK
Kavayaḥ (Sages/Seers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes