Mantra 6
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa / Prajāpati (as the sacrificial source of beings)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुत॒: सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् । प॒शूँस्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्या॒नार॒ण्या ग्रा॒म्याश्च॒ ये
Transliteration
tásmād yajñā́t sarvahútaḥ sámbhṛtaṃ pṛṣadā́jyam | paśū́ṃs tā́ṃś cakre vāyavyā́n āraṇyā́ grāmyā́ś ca yé
Translation
ସେହି ସର୍ବହୁତ ଯଜ୍ଞରୁ ପୃଷଦ୍-ଆଜ୍ୟ ସଂଭୃତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଲେ—ବାୟବ୍ୟ (ଆକାଶୀୟ), ଆରଣ୍ୟ (ବନ୍ୟ) ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ (ଗାଁର) ଯେ ଅଛନ୍ତି।
Padapatha (Word Analysis)
तस्मात् । यज्ञात् । सर्वहुतः । सम्भृतम् । पृषत्-आज्यम् । पशून् । तान् । चक्रे । वायव्यान् । आरण्यान् । ग्राम्याः । च । ये
Word by Word
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apādāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञात्from the sacrifice
यज्ञात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
सर्वहुतः(from the sacrifice) in which all was offered / wholly offered
सर्वहुतः:
Apādāna
TypeAdjective
Rootसर्वहुत (प्रातिपदिक; ‘सर्वं हुतं यस्मिन्/येन’)
सम्भृतम्was collected/produced
सम्भृतम्:
Karma
TypeParticiple
Rootसम्-√भृ (भृ) → सम्भृत (कृदन्त-भूतकृदन्त/क्त)
पृषदाज्यम्speckled ghee (a mixed/variegated oblation)
पृषदाज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृषदाज्य (प्रातिपदिक; पृषत्/पृषद् + आज्य)
पशून्animals
पशून्:
Karma
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चक्रेhe made/created
चक्रे:
Kartā
TypeVerb
Root√कृ (करोति) — आत्मनेपद; लिट् (परस्मै/आत्मने) रूपम्
वायव्यान्belonging to Vāyu / airy
वायव्यान्:
Karma
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक; वायु-सम्बन्धी)
आरण्यान्wild, of the forest
आरण्यान्:
Karma
TypeAdjective
Rootआरण्य (प्रातिपदिक; अरण्य-सम्बन्धी)
ग्राम्याःdomestic, of the village
ग्राम्याः:
Karma
TypeAdjective
Rootग्राम्य (प्रातिपदिक; ग्राम-सम्बन्धी)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
येwhich/who
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PuruṣaP
PrajāpatiA
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes