Shukla Yajur Veda — Adhyaya 31, Mantra 22
Rishi: Traditionally affiliated with the Vājasaneyin transmission (Yājñavalkya-line attribution in later lists; not explicitly marked in the mantra)
Devata: Śrī–Lakṣmī; and, by bandhu-extension, Time (Ahorātra), Nakṣatras, Aśvins
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (not a fixed ṛk-meter)
Samhita Patha (Devanagari)
श्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्या॑वहोरा॒त्रे पा॒र्श्वे नक्ष॑त्राणि रू॒पम॒श्विनौ॒ व्यात्त॑म् । इ॒ष्णन्नि॑षाणा॒मुं म॑ इषाण सर्वलो॒कं म॑ इषाण
Transliteration
śrī́ś ca te lakṣmī́ś ca pátnyāv ahorātré pārśvé nákṣatrāṇi rūpám aśvínau vyā́ttam | iṣṇán niṣāṇā́múṃ ma iṣāṇa sarvalokáṃ ma iṣāṇa
Translation
ଶ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ; ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି) ତୁମର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ସଦୃଶ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ତୁମର ରୂପ; ଅଶ୍ୱିନୌ ତୁମର ବ୍ୟାତ୍ତ (ଖୋଲା) ଦ୍ୱାର। ଇଷ୍ଣନ୍ (ଦାନ କରୁଥିବା), ମୋତେ ଅମୁଂ (ପରଲୋକ) ଇଷାଣ କର; ମୋତେ ସର୍ବଲୋକ ଇଷାଣ କର।
Padapatha (Word Analysis)
श्रीः च । ते । लक्ष्मीः च । पत्न्यौ । अहोरात्रे । पार्श्वे । नक्षत्राणि । रूपम् । अश्विनौ । व्यात्तम् । इष्णन् । इषाण । अमुम् । मे । इषाण । सर्व-लोकम् । मे । इषाण
Word by Word
श्रीःprosperity, splendor
श्रीः:
कर्तृ (समुच्चित-विषय) / नामपद
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) / श्री-शब्द
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लक्ष्मीःfortune, Lakṣmī
लक्ष्मीः:
कर्तृ (समुच्चित-विषय) / नामपद
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पत्नीconsort, wife
पत्नी:
कर्तृ (समुच्चित-विषय) / नामपद
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
आव्bring (hither)! / convey!
आव्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ (उपसर्ग) + अव् (धातु: अव्/अव्—रक्षण/गमन; यहाँ ‘आव्’ इति संधि-रूप)
अहोरात्रेday and night (the pair)
अहोरात्रे:
कर्म (आनयनस्य)
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक; अहः+रात्रि)
पार्श्वेthe two sides, flanks
पार्श्वे:
कर्म (आनयनस्य) / सह-आह्वान-वस्तु
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
नक्षत्राणिthe stars, lunar mansions
नक्षत्राणि:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार; सूचीकरण)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
रूपम्form, appearance
रूपम्:
विशेष्य/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अश्विनौthe two Aśvins
अश्विनौ:
कर्तृ (समुच्चित-विषय) / देवतापद
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
व्यात्तम्spread out, expanded
व्यात्तम्:
विशेषण (रूपम्/नक्षत्राणि-सम्बद्ध) / विधेय
TypeAdjective
Rootवि + आ + तन् (धातु: तन्—विस्तारे) → व्यात्त (कृदन्त)
इष्णन्desiring, impelling
इष्णन्:
सम्बोधन/कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootइष् (धातु: इष्—इच्छा/प्रेरणे) → इष्णत् (वर्तमान-कृदन्त)
इषाणाम्of the lords/masters (of desire/impulse)
इषाणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइषाण (प्रातिपदिक; ‘इष्’ धातोः नामधातु/विशेषण-रूप)
अमुम्that (yonder)
अमुम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy / of me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इषाणgrant! / impel (for me)!
इषाण:
क्रिया
TypeVerb
Rootइष् (धातु: इष्—इच्छा/प्रेरणे)
सर्वलोकम्the entire world
सर्वलोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसर्वलोक (प्रातिपदिक; सर्व+लोक)
मेmy / for me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इषाणgrant! / impel (for me)!
इषाण:
क्रिया
TypeVerb
Rootइष् (धातु: इष्—इच्छा/प्रेरणे)
Entities Mentioned
Ś
ŚrīL
LakṣmīA
Ahorātra (Day and Night)N
Nakṣatras (Asterisms)A
AśvinsRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes