Shukla Yajur Veda — Adhyaya 28, Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general Śukla-Yajurvedic attribution)
Devata: Indra; subsidiary personifications: the Doors (Dvārāḥ)
Chandas: Uṣṇih
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीर्द्वारो॑ वयो॒धस॒ᳪ शुचि॒मिन्द्र॑मवर्धयन् । उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं प्रा॒णमिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́r dvā́ro vayo̱dhásaṃ śucím índram avardhayan | uṣṇíhā chándasendriyáṃ prāṇám índre̱ vayo̱ dádhad vasuváne vasudhéyasya vyantu yája
Translation
ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱାରମାନେ, ବୀର୍ୟଦାତା, ଶୁଚି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛନ୍ତି। ଉଷ୍ଣିହ ଛନ୍ଦରେ (ମୁଁ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବଳ ସ୍ଥାପନ କରେ; ଇନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରାଣ ଓ ବୀର୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରେ। ବସୁମାନଙ୍କ ଜୟଲାଭରେ—ଧନସ୍ଥାପନ ପାଇଁ—ସେମାନେ (ଦ୍ୱାରମାନେ) ଖୋଲନ୍ତୁ: ଯଜ୍ଞ!
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वीः । द्वारः॑ । व॒यो॒धसम् । शुचिम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒न् । उ॒ष्णिहा॑ । छन्द॑सा । इ॒न्द्रि॒यम् । प्रा॒णम् । इन्द्रे॑ । व॒यः । दध॑त् । व॒सु॒वने॑ । व॒सु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
वयोधसम्vital strength / life-giving power
वयोधसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक)
शुचिम्pure
शुचिम्:
कर्म (इन्द्रम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयन्they increased / strengthened
अवर्धयन्:
(क्रिया) — कर्तृ: देवीः द्वारः
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
उष्णिहाUṣṇih (a Vedic metre)
उष्णिहा:
कर्तृ (द्वितीयवाक्ये)
TypeNoun
Rootउष्णिह् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
छन्दसाby/with the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor, faculty
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath, life-force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality, vigor
वयः:
कर्म (दधत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ (उष्णिहा इत्यस्य विशेषणवत्/सहवर्ती क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-rite
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them pervade/spread forth
व्यन्तु:
(क्रिया) — कर्तृ: (देवीः/द्वारः/छन्दांसि इत्यादि देवताः सन्दर्भतः)
TypeVerb
Rootव्या + अञ्/अन् (धातु: अञ्/अन् ‘to breathe/move’ वैदिक) / अथवा वि + यम् (व्यन्तु इति वैदिक-रूप)
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया) — कर्तृ: त्वम् (अध्यस्त)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
D
Dvārāḥ (Devīr Dvārāḥ, the Divine Doors)I
Indra (Śuci, the Pure)V
Vasus (as ‘Vasu-vana’, wealth-winning)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes