Mantra 2
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Indra (principal); Tanūnapāt and Narāśaṁsa as associated divine functions
Chandas: Yajus (formulaic, ṛgvedic phraseology)
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्ष॒त्तनू॒नपा॑तमू॒तिभि॒र्जेता॑र॒मप॑राजितम् । इन्द्रं॑ दे॒वᳪ स्व॒र्विदं॑ प॒थिभि॒र्मधु॑मत्तमै॒र्नरा॒शᳪसे॑न॒ तेज॑सा॒ वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yakṣat tanūnapātam ūtíbhir jétāram áparājitam | índraṁ deváṁ svàr-vidaṁ pathíbhir mádhumattamair narāśáṁsena téjasā vétv ā́jyasya hótar yája
Translation
ହୋତୃ ତନୂନପାତଙ୍କୁ ଯଜନ କରୁନ୍ତୁ—ତାଙ୍କ ଊତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିଜେତା, ଅପରାଜିତ। ସ୍ୱର୍ବିଦ ଦେବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ଅତିମଧୁର ପଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ନରାଶଂସ ସହ, ତେଜସ୍ ସହିତ—ଘୃତାହୁତିକୁ ଆସୁନ୍ତୁ। ହୋତୃ, ଯଜ!
Padapatha (Word Analysis)
होता यक्षत् । तनूनपातम् । ऊतिभिः । जेतारम् । अपराजितम् । इन्द्रम् । देवम् । स्वः-विदम् । पथिभिः । मधुमत्तमैः । नराशंसॆन । तेजसा । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज
Word by Word
होताthe Hotṛ priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु) प्रातिपदिक
यक्षत्let him worship / perform sacrifice
यक्षत्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
तनूनपातम्Tanūnapāt (a form of Agni)
तनूनपातम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनूनपात् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेष)
ऊतिभिःwith aids / protections
ऊतिभिः:
करण
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
जेतारम्the conqueror
जेतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजेतृ (√जि) प्रातिपदिक
अपराजितम्unconquered, undefeated
अपराजितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअपराजित (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
स्वर्विदम्knower/finder of heaven (svarga)
स्वर्विदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वर्विद् (प्रातिपदिक; स्वः+विद्)
पथिभिःby paths / by ways
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथि (प्रातिपदिक)
मधुमत्तमैःby the most honeyed/pleasant (paths)
मधुमत्तमैः:
करण
TypeAdjective
Rootमधुमत्तम (प्रातिपदिक; मधुमत्-तमप्)
नराशंस॑ेनwith Narāśaṃsa
नराशंस॑ेन:
करण
TypeNoun
Rootनराशंस (प्रातिपदिक; देवता/अग्नि-विशेष)
तेजसाwith brilliance / energy
तेजसा:
करण
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
वेतुlet him come / proceed
वेतु:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√वी/√वेत् (गत्यर्थ; वैदिक प्रयोग)
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरिin/at the Hotṛ (office); at the Hotṛ
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु) प्रातिपदिक
यजsacrifice! / worship!
यज:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
Entities Mentioned
I
IndraT
TanūnapātN
NarāśaṁsaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes