Mantra 38
Rishi: Traditional Aśvamedha transmission (often ascribed in the school to Yājñavalkya-lineage)
Devata: Aśva/Prajāpati (horse as the sacrificial embodiment)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (non-metrical sacrificial formula with cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
नि॒क्रम॑णं नि॒षद॑नं वि॒वर्त॑नं॒ यच्च॒ पड्वी॑श॒मर्व॑तः । यच्च॑ पपौ॒ यच्च॑ घा॒सिं ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
Transliteration
ni̱krámaṇaṃ ni̱ṣádaṇaṃ vi̱vártaṇaṃ yác ca paḍvī́śam árvataḥ | yác ca papáu yác ca ghā̱síṃ jaghā́sa sárvā tā́ te ápi devéṣv astu
Translation
ତୋର ନିକ୍ରମଣ (ଆଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ), ତୋର ନିଷଦନ (ବସିବା/ଶୋଇବା), ତୋର ବିବର୍ତ୍ତନ (ଘୁରିବା), ଏବଂ ଅର୍ବତ (ବେଗଶାଳୀ ଅଶ୍ୱ)ର ଯଚ୍ଚ ପଡ୍ୱୀଶମ୍—ପଥ ଓ ପଦଚିହ୍ନ ଯାହା କିଛି ଅଛି; ଏବଂ ସେ ଯାହା ପିଇଛି, ଯାହା ଘାସି (ଚାରା) ସେ ଖାଇଛି—ସେ ସବୁ ତୋର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଉ।
Padapatha (Word Analysis)
नि-क्रमणम् । नि-सदनम् । वि-वर्तनम् । यत्-च । पड्वीशम् । अर्वतः । यत्-च । पपौ । यत्-च । घासिम् । जघास । सर्वाः । ताः । ते । अपि । देवेषु । अस्तु
Word by Word
निःक्रमणम्going out; stepping forth
निःक्रमणम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिः-क्रमण (प्रातिपदिक; √क्रम्) / निःक्रमण
निषदनम्sitting down; resting
निषदनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनि-षदन (प्रातिपदिक; √सद्) / निषदन
विवर्तनम्turning about; wheeling
विवर्तनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवि-वर्तन (प्रातिपदिक; √वृत्/√वर्त्) / विवर्तन
यत्whatever (that which)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पड्वीशम्the leader/guide of the path (paddhati-leader)
पड्वीशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपड्वीश (प्रातिपदिक)
अर्वतःof the horse
अर्वतः:
Sambandha
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
यत्whatever
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पपौdrank
पपौ:
Kriyā
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
यत्whatever
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
घासिम्fodder; grass-feed
घासिम्:
Karma
TypeNoun
Rootघासि (प्रातिपदिक)
जघासate; devoured
जघास:
Kriyā
TypeVerb
Root√घस् (अत्ति)
सर्वाःall
सर्वाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-विशेषण-प्रातिपदिक)
ताःthose (things)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you; your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपिalso; indeed
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि
देवेषुamong the gods
देवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriyā
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
Entities Mentioned
A
Aśva (sacrificial horse)P
PrajāpatiD
Devas (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes