Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 3

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution for the Saṃhitā corpus)

Devata: Multiple (Indra, Bṛhaspati, Agni, Pūṣan, Aśvins, Rudra; plus creature-classes as bandhu terms)

Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the ṛc-sense)

Samhita Patha (Devanagari)

म॒शका॒न् केशै॒रिन्द्र॒ᳪ स्वप॑सा॒ वहे॑न॒ बृह॒स्पति॑ᳪ शकुनिसा॒देन॑ कू॒र्माञ्छ॒फैरा॒क्रम॑णᳪ स्थू॒राभ्या॑मृ॒क्षला॑भिः क॒पिञ्ज॑लाञ्ज॒वं जङ्घा॑भ्या॒मध्वा॑नं बा॒हुभ्यां॒ जाम्बी॑ले॒नार॑ण्यम॒ग्निम॑ति॒रुग्भ्यां॑ पू॒षणं॑ दो॒र्भ्याम॒श्विना॒वᳪसा॑भ्याᳪ रु॒द्रᳪ रोरा॑भ्याम्

Transliteration

maśakā́n keśaír índraṃ svápasā váhena bṛ́haspátiṃ śakuní-sā́dena kūrmā́ñ chapháir ā́kramaṇaṃ sthūrā́bhyām ṛ́kṣa-lā́bhiḥ kapíñjalāñ jávaṃ jaṅghā́bhyām ádhvānaṃ bāhúbhyāṃ jāmbī́lena áraṇyam agním atír úgbhyāṃ pū́ṣaṇaṃ dórbhyām aśvínāv áṃsā́bhyāṃ rudráṃ rórābhyām

Translation

କେଶଦ୍ୱାରା ମଶକାନ୍ (ଡ଼ଂଶକ କୀଟ) ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱପସା (ନିଜ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର; ବହେନ (ବାହକ/ବହନକାରୀ) ଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତି; ଶକୁନିସାଦେନ (ପକ୍ଷୀର ବସିବା/ଆସନ) ଦ୍ୱାରା କୂର୍ମ; ଶଫୈଃ (ଖୁର) ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣଂ (ପଦଚାଳନ/ପଦକ୍ଷେପ); ସ୍ଥୂରାଭ୍ୟାମ୍ (ଦୁଇ ସ୍ଥୂଳ ଅଂଶ) ଦ୍ୱାରା ଋକ୍ଷଲାଭିଃ (ଭାଲୁର ଲାଭ/ପ୍ରାପ୍ତି); ଜଂଘାଭ୍ୟାମ୍ (ପିଣ୍ଡଳୀ) ଦ୍ୱାରା କପିଞ୍ଜଲାନ୍ (ତିତିର) ଏବଂ ଜବଂ (ବେଗ); ବାହୁଭ୍ୟାଂ (ବାହୁ) ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୱାନଂ (ମାର୍ଗ); ଜାମ୍ବୀଲେନ (ଜାମ୍ବୀଲ) ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟମ୍ (ବନ); ଅତିରୁଗ୍ଭ୍ୟାଂ (ଅତିରୁକ୍) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି; ଦୋର୍ଭ୍ୟାଂ (ଭୁଜ) ଦ୍ୱାରା ପୂଷଣ; ଅଂସାଭ୍ୟାଂ (କାନ୍ଧ) ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୌ; ରୋରାଭ୍ୟାଂ (ଗର୍ଜନ/ଧ୍ୱନି) ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର.

Padapatha (Word Analysis)

मशकान् । केशैः । इन्द्रम् । स्वपसा । वह॑ेन । बृहस्पतिम् । शकुनि-सादेन । कूर्मान् । शफैः । आ-क्रमणम् । स्थूराभ्याम् । ऋक्ष-लाभिः । कपिञ्जलान् । जवम् । जङ्घाभ्याम् । अध्वानम् । बाहुभ्याम् । जाम्बीलेन । अरण्यम् । अग्निम् । अतिः । ऋग्भ्याम् । पूषणम् । दोर्भ्याम् । अश्विनौ । अंसाभ्याम् । रुद्रम् । रोरा॑भ्याम्

Word by Word

• मशकान्: mosquitoes
• मशकान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मशक (प्रातिपदिक)

• केशैः: with (his) hairs
• केशैः: करण
• Type: Noun
• Root: केश (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स्वपसा: by (his) own power/energy
• स्वपसा: करण
• Type: Noun
• Root: स्वपस् (प्रातिपदिक)

• वहेन: by carrying/transport
• वहेन: करण
• Type: Noun (action-noun)
• Root: वह् (धातु) + ल्युट् → वहन (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• शकुनिसादेन: by the perching/sitting of a bird
• शकुनिसादेन: करण
• Type: Noun
• Root: शकुनि-साद (समास-प्रातिपदिक)

• कूर्मान्: tortoises
• कूर्मान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)

• छफैः: with hooves
• छफैः: करण
• Type: Noun
• Root: छफ (प्रातिपदिक)

• आक्रमणम्: a stepping/stride
• आक्रमणम्: कर्म
• Type: Noun (action-noun)
• Root: आ-क्रम् (धातु) + ल्युट् → आक्रमण (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• स्थूराभ्याम्: with the two thick (ones)
• स्थूराभ्याम्: करण
• Type: Adjective
• Root: स्थूर (प्रातिपदिक)

• ऋक्षलाभिः: with the bear(-like) ones / ṛkṣalā-s
• ऋक्षलाभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऋक्षला (प्रातिपदिक)

• कपिञ्जलान्: francolins/partridges
• कपिञ्जलान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कपिञ्जल (प्रातिपदिक)

• जवम्: speed
• जवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जव (प्रातिपदिक)

• जङ्घाभ्याम्: with the two shanks/legs
• जङ्घाभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक)

• अध्वानम्: path, journey
• अध्वानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)

• बाहुभ्याम्: with the two arms
• बाहुभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• जाम्बीलेन: with jambul/acid (jāmbīla)
• जाम्बीलेन: करण
• Type: Noun
• Root: जाम्बील (प्रातिपदिक)

• अरण्यम्: wilderness/forest
• अरण्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अतिः: Ati (a being/name)
• अतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अति (प्रातिपदिक)

• रुग्भ्याम्: with the two diseases/ailments
• रुग्भ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: रुग् (प्रातिपदिक)

• पूषणम्: Pūṣan
• पूषणम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)

• दोर्भ्याम्: with the two forearms
• दोर्भ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: दोर्/दोस् (प्रातिपदिक)

• अश्विनौ: the Aśvins
• अश्विनौ: कर्म
• Type: Noun (dual proper)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• अंसाभ्याम्: with the two shoulders
• अंसाभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: अंस (प्रातिपदिक)

• रुद्रम्: Rudra
• रुद्रम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• रोराभ्याम्: with the two ‘rorā’ (crying/howling ones; name of instruments/parts)
• रोराभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: रोरा (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Indra
• Bṛhaspati
• Agni
• Pūṣan
• Aśvins
• Rudra