Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 26
Rishi: RV provenance; received in Vājasaneyin paśu liturgy.
Devata: Pūṣan (primary), Viśve Devāḥ, and Tvaṣṭṛ (second hemistich).
Chandas: Triṣṭubh (by style and RV parallelism).
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒ष छाग॑: पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे॑व्यः । अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒डाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टेदे॑नᳪ सौश्रव॒साय॑ जिन्वति
Transliteration
eṣá chā́gaḥ puró áśvena vājínā pūṣṇó bhā́go nī́yate viśvádevyaḥ | abhipriyáṃ yát puroḍā́śam árvatā tváṣṭédenaṃ sauśravásāya jinvati
Translation
ଏହି ଛାଗ (ପୁରୁଷ ଛେଳି), ପୂଷଣଙ୍କ ଭାଗ, ବିଶ୍ୱଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପୁରସ୍କାରଜୟୀ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଆଗରେ ନେଇଯାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଅର୍ବତ (ଘୋଡ଼ା) ସହିତ ସେ ପ୍ରିୟ ପୁରୋଡାଶକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ସେତେବେଳେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ସୁଶ୍ରବସା—ଶୁଭ ଯଶ—ପ୍ରତି ସମୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । छागः॑ । पु॒रः । अश्वे॑न । वा॒जिना॑ । पू॒ष्णः । भा॒गः । नी॒य॒ते॒ । वि॒श्वदे॑व्यः । अ॒भि॒प्रियम् । यत् । पु॒रो॒डाश॑म् । अर्व॑ता । त्वष्टा॑ । इ॒देन॑म् । सौ॒श्र॒व॒साय॑ । जि॒न्व॒ति॒
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
छागःgoat
छागः:
Kartā
TypeNoun
Rootछाग (प्रातिपदिक)
पुरःin front, beforehand
पुरः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/निपात-प्रातिपदिक)
अश्वेनwith a horse
अश्वेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वाजिनाwith the racer/steed (swift one)
वाजिना:
Karaṇa
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
भागःportion, share
भागः:
Kartā
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
नीयतेis led, is taken
नीयते:
Kriyā
TypeVerb
Rootनी (धातु)
विश्वदेव्यःfor the All-gods / belonging to the Viśvedevas
विश्वदेव्यः:
Sampradāna
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootविश्वदेव (प्रातिपदिक)
अभिप्रियम्dear, pleasing
अभिप्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिप्रिय (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun (relative) / Conjunctional
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरोडाशम्puroḍāśa (sacrificial cake)
पुरोडाशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरोडाश (प्रातिपदिक)
अर्वताwith the steed/horse
अर्वता:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
इदेनम्this him/it
इदेनम्:
Karma
TypePronoun (deictic + enclitic)
Rootइदम् + एनम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सौश्रवसायfor good fame / for renown
सौश्रवसाय:
Sampradāna
TypeNoun (abstract/goal) / Proper epithet
Rootसौश्रवस (प्रातिपदिक)
जिन्वतिimpels, quickens, invigorates
जिन्वति:
Kriyā
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; caus./denom. sense ‘to quicken, impel’)
Entities Mentioned
P
PūṣanV
Viśve Devāḥ (All-gods)T
TvaṣṭṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes